Ο Φιντάν επαναφέρει το πυρηνικό ζήτημα για την Τουρκία – Το μήνυμα προς Ιράν και Δύση

Η συζήτηση για ενδεχόμενη απόκτηση πυρηνικών όπλων από την Τουρκία επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Αν και η Άγκυρα έχει εκφράσει ήδη από το 2019 φιλοδοξίες που άγγιζαν το πυρηνικό πεδίο, η συγκυρία στη Μέση Ανατολή και οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν δίνουν νέα ένταση στο ζήτημα. Μιλώντας στο CNN Türk, ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας δήλωσε πως «αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενδέχεται να αναγκαστούμε να συμμετάσχουμε σε αυτόν τον αγώνα», χαρακτηρίζοντας την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων «στρατηγικό ζήτημα υψηλού επιπέδου» που πρέπει να εξετάζεται στο πλαίσιο της «μεγάλης εικόνας».

Η λογική της «αναγκαστικής» αποτροπής

Παρότι ο Φιντάν υπογράμμισε ότι η Άγκυρα δεν επιθυμεί «δραματικές αλλαγές» που θα ανατρέψουν τις περιφερειακές ισορροπίες, ξεκαθάρισε πως ένα πυρηνικά εξοπλισμένο Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει ένα επικίνδυνο ντόμινο φιλοδοξιών στην περιοχή. Σε ένα τέτοιο σενάριο, όπως είπε, η Τουρκία θα «αναγκαζόταν» να συμμετάσχει σε μια πυρηνική κούρσα για λόγους αποτροπής. Στην ίδια συνέντευξη έκανε λόγο για «διπλά στάνταρ», αναφερόμενος στο Ισραήλ και στο γεγονός ότι το Τελ Αβίβ ούτε επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει πως διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο. Κατά τον Φιντάν, η μόνη ρεαλιστική διέξοδος στο ζήτημα του «πυρηνικού Ιράν» είναι οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης στο Ομάν, οι οποίες συνεχίζονται.

Οι διεθνείς δεσμεύσεις και η πραγματικότητα του Ιντσιρλίκ

Η Τουρκία έχει υπογράψει τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων το 1980 και τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση Πυρηνικών Δοκιμών το 1996. Ωστόσο, τρεις δεκαετίες μετά, οι γεωπολιτικές ισορροπίες έχουν αλλάξει. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βλέπει την Τουρκία ως περιφερειακή δύναμη με αυξημένο ρόλο, γεγονός που καθιστά την πυρηνική φιλοδοξία – έστω και σε επίπεδο ρητορικής – μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού οράματος. Την ίδια στιγμή, παραμένει γνωστό ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν περίπου 50 πυρηνικές βόμβες τύπου Β-61 στην Αεροπορική Βάση Ιντσιρλίκ. Αν και η παρουσία τους λειτουργεί ως έμμεσος μηχανισμός αποτροπής, είναι σαφές ότι η Άγκυρα θα επιθυμούσε πλήρη έλεγχο ενός ενδεχόμενου δικού της οπλοστασίου.

Η ρωσική παράμετρος

Σημαντικό ρόλο στην εξίσωση παίζει και η Ρωσία. Η ρωσική Rosatom κατασκευάζει το πρώτο πυρηνικό εργοστάσιο της Τουρκίας στο Ακουγιού, με τέσσερις αντιδραστήρες για παραγωγή ενέργειας. Οι δηλώσεις Φιντάν δεν πέρασαν απαρατήρητες από τη Μόσχα. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επισήμανε ότι «υπάρχει το καθεστώς μη διάδοσης και αυτό αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πυρηνικής ασφάλειας». Παράλληλα, στο πλαίσιο της σύγκρουσης στην Ουκρανία, η ρωσική πλευρά επαναφέρει συχνά – μέσω δηλώσεων αξιωματούχων – το ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων, είτε τακτικών είτε στρατηγικών.

Ο παγκόσμιος πυρηνικός χάρτης

Σήμερα, πυρηνικά όπλα διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Κίνα, η Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ινδία, το Πακιστάν, η Βόρεια Κορέα και – ανεπίσημα – το Ισραήλ. Παράλληλα, πυρηνικά όπλα άλλων χωρών φιλοξενούνται στη Λευκορωσία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Ιταλία, στην Ολλανδία και στην Τουρκία. Με το Ιράν να επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών δυνατοτήτων, η Άγκυρα στέλνει το μήνυμα ότι δεν προτίθεται να μείνει εκτός εξελίξεων. Έστω κι αν ο Φιντάν επιχειρεί να παρουσιάσει αυτή τη στάση ως επιλογή ανάγκης και όχι ως προειλημμένη στρατηγική απόφαση.

• πυρηνικά
• Του​ρκία
• Χακάν Φιντάν