Ο Guardian στη Μεσσηνία: Πώς η «Οδύσσεια» του Νόλαν μπορεί να αλλάξει για πάντα την περιοχή

Η κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν στρέφει το παγκόσμιο ενδιαφέρον στη Μεσσηνία, προβάλλοντας σε εκατομμύρια θεατές ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπία της Πελοποννήσου. Πίσω από τις εντυπωσιακές εικόνες, όμως, κάτοικοι και επιστήμονες εκφράζουν φόβους για τις συνέπειες μιας νέας μαζικής τουριστικής έκρηξης σε μια περιοχή που ήδη δοκιμάζεται από τη λειψυδρία, την κλιματική αλλαγή και την πίεση στα ευαίσθητα οικοσυστήματά της.

Εκτενές φωτογραφικό οδοιπορικό του Guardian παρουσιάζει τη Μεσσηνία ως έναν τόπο που βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται η διεθνής προβολή, οι νέες επενδύσεις και η περαιτέρω τουριστική ανάπτυξη. Από την άλλη, η ανάγκη προστασίας των φυσικών πόρων, της τοπικής παραγωγής και της ιδιαίτερης ταυτότητας των κοινοτήτων της περιοχής.

Το βρετανικό μέσο ξεκινά το ταξίδι του από τον κόλπο της Βοϊδοκοιλιάς, στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Η χαρακτηριστική παραλία πλαισιώνεται από δύο ιστορικά υψώματα: στη μία πλευρά βρίσκεται ο μυκηναϊκός τάφος που είναι γνωστός ως τάφος του Θρασυμήδη και στην άλλη το Παλαιόκαστρο.

Οδύσσεια του Νόλαν: Οι αστέρες της νέας ταινίας «ραπάρουν» το ομηρικό έπος σε ένα λεπτό (Βίντεο)

Την περασμένη άνοιξη, τα κρυστάλλινα νερά και το άγριο τοπίο της περιοχής μετατράπηκαν σε αυστηρά φυλασσόμενο κινηματογραφικό πλατό για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν.

Η Μεσσηνία, με τα κάστρα, τους αρχαιολογικούς χώρους και τις ακτογραμμές της, επιλέχθηκε για να αποδώσει την επική διάσταση του ομηρικού μύθου.

Ο φόβος για την επόμενη ημέρα

Όπως επισημαίνει ο Guardian, η βασική ανησυχία πολλών κατοίκων δεν αφορούσε τα ίδια τα γυρίσματα, αλλά όσα ενδέχεται να ακολουθήσουν μετά την προβολή της ταινίας.

Η διεθνής επιτυχία μιας κινηματογραφικής παραγωγής τέτοιου μεγέθους μπορεί να οδηγήσει χιλιάδες νέους επισκέπτες σε τοποθεσίες που μέχρι σήμερα παρέμεναν σχετικά προστατευμένες από τον μαζικό τουρισμό.

Για μια περιοχή, όμως, που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές περιβαλλοντικές πιέσεις, μια απότομη αύξηση των επισκεπτών μπορεί να δοκιμάσει ακόμη περισσότερο τις αντοχές των υποδομών και των φυσικών της πόρων.

Άνοδος της θερμοκρασίας και λιγότερο νερό

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το βρετανικό μέσο, κατά τα τελευταία 30 χρόνια η μέση θερμοκρασία στη Μεσσηνία έχει αυξηθεί κατά 1,5 βαθμό Κελσίου.

Ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, επισημαίνει ότι ο συνδυασμός των ολοένα θερμότερων καλοκαιριών και των χειμώνων με λιγότερα χιόνια περιορίζει δραστικά την αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων.

Η εξέλιξη αυτή εκθέτει τη Μεσσηνία σε συνθήκες χρόνιας λειψυδρίας, ακριβώς κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν οι ανάγκες άρδευσης και η τουριστική κατανάλωση νερού φτάνουν στο υψηλότερο επίπεδο.

Η εύθραυστη ισορροπία της Γιάλοβας

Από το φρούριο του Ναβαρίνου, η θέα απλώνεται πάνω από την παραλία, τους μετακινούμενους αμμόλοφους και τη λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας.

Η προστατευόμενη από το δίκτυο Natura 2000 περιοχή φιλοξενεί 17 διαφορετικούς τύπους οικοτόπων και σχεδόν 100 απειλούμενα ή σπάνια είδη.

Το ρεπορτάζ εστιάζει ιδιαίτερα στις πιέσεις που δέχεται αυτό το ευαίσθητο οικοσύστημα.

Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα Coastal, το οποίο επικαλείται ο Guardian, η Μεσσηνία εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από τα υπόγεια ύδατα.

Τα αποθέματα επιβαρύνονται ταυτόχρονα από τις γεωργικές ανάγκες, την άρδευση και την αυξημένη κατανάλωση κατά την τουριστική περίοδο.

Καθώς μειώνεται η παροχή γλυκού νερού, η λιμνοθάλασσα εμφανίζει κρίσιμα επίπεδα αλατότητας για σχεδόν το ένα τρίτο του έτους.

Παράλληλα, τα λύματα, οι γεωργικές απορροές και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες συμβάλλουν στην ανάπτυξη φυκών, περιορίζοντας το διαθέσιμο οξυγόνο για την υδρόβια ζωή.

Η διεθνής ανάδειξη της Μεσσηνίας

Πέρα από τη λιμνοθάλασσα απλώνεται ο κόλπος του Ναβαρίνου, με την ιστορική Πύλο στη μία πλευρά και μεγάλες ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις στην άλλη.

Οι συγκεκριμένες τουριστικές επενδύσεις, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων γήπεδα γκολφ, μαρίνες και πισίνες, έχουν συμβάλει καθοριστικά στην ανάδειξη της Μεσσηνίας σε διεθνή προορισμό υψηλών προδιαγραφών.

Έχουν προσελκύσει επισκέπτες από πολλές χώρες, δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και ενισχύσει σημαντικά την τοπική οικονομική δραστηριότητα.

Ο Guardian αναγνωρίζει τη συμβολή αυτή, καταγράφει όμως παράλληλα τις επιφυλάξεις για το κατά πόσο ένα τουριστικό μοντέλο τέτοιας κλίμακας είναι συμβατό με τα διαθέσιμα αποθέματα νερού και τις περιβαλλοντικές αντοχές της περιοχής.

Ο φόβος της «τουριστικής μονοκαλλιέργειας»

Την κριτική του εκφράζει στο βρετανικό μέσο ο Γιάννης Σπιλάνης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Όπως υποστηρίζει, ακόμη και όταν μια μεγάλη τουριστική επένδυση παρουσιάζεται ως φιλική προς το περιβάλλον, η κατανάλωση νερού που συνεπάγεται μπορεί να αποδειχθεί ασύμβατη με τους διαθέσιμους πόρους.

Τι λένε οι θεατές για την «Οδύσσεια» του Νόλαν: «Υπέροχο ότι η ελληνική μυθολογία εμπνέει ακόμα», «δεν θυμίζει πολύ Ελλάδα»

Κατά την άποψή του, το μοντέλο που διαμορφώνεται ενδέχεται να οδηγήσει σε μια μορφή τουριστικής μονοκαλλιέργειας, περιορίζοντας τη μοναδικότητα και την αυτονομία των τοπικών κοινοτήτων.

Η αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας δεν περιορίζεται, πάντως, στα μεγάλα θέρετρα.

Οι διεθνείς αφίξεις στο αεροδρόμιο της Καλαμάτας έχουν υπερτριπλασιαστεί μέσα στην τελευταία δεκαετία, ενώ νέα οδικά έργα σχεδιάζονται με στόχο τη μείωση του χρόνου πρόσβασης προς τις παραθαλάσσιες περιοχές.

«Η Μεσσηνία δεν είναι έτοιμη για αυτή την πίεση»

Η πρόεδρος του Συλλόγου Κυριών Πύλου, κυρία Βισβίκη, αναγνωρίζει ότι οι τουριστικές επενδύσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας, προειδοποιεί όμως ότι η πίεση στο περιβάλλον και στην ταυτότητα των τοπικών κοινωνιών αυξάνεται διαρκώς.

Όπως εξηγεί, το ζητούμενο δεν είναι να απορριφθεί ο τουρισμός, αλλά να διαμορφωθεί ένα μοντέλο που θα λειτουργεί μαζί με την τοπική κοινωνία και όχι εις βάρος της.

Η προβολή της ταινίας αναμένεται να φέρει ακόμη περισσότερους επισκέπτες, εκφράζεται όμως ο φόβος ότι η Μεσσηνία δεν διαθέτει ακόμη τις υποδομές και το συνολικό σχέδιο για να διαχειριστεί μια τόσο απότομη αύξηση.

Εγκαταλελειμμένοι σταθμοί αποκτούν ξανά ζωή

Το οδοιπορικό του Guardian απομακρύνεται στη συνέχεια από τις ακτές και κατευθύνεται προς την ενδοχώρα, αναζητώντας πρωτοβουλίες που προτείνουν ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης.

Στο χωριό Δεσύλλας, σε μια περιοχή που δοκιμάζεται από την πληθυσμιακή συρρίκνωση, εθελοντές μετέτρεψαν τμήμα μιας εγκαταλελειμμένης σιδηροδρομικής γραμμής σε μονοπάτι περιπάτου.

Ο παλιός σταθμός απέκτησε νέα ζωή ως βιβλιοθήκη και χώρος συνάντησης της τοπικής κοινότητας.

Εκπρόσωποι της κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης «Έθος» επισημαίνουν ότι η επαναλειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου δεν απαιτεί τη δημιουργία υποδομών από την αρχή, καθώς μεγάλο τμήμα τους υπάρχει ήδη.

Μια τέτοια εξέλιξη, υποστηρίζουν, θα μπορούσε να προσφέρει ζωτικές διεξόδους στα χωριά της ενδοχώρας, επιτρέποντας στους κατοίκους να επιστρέψουν στα οικογενειακά τους σπίτια και να μετακινούνται καθημερινά προς την Καλαμάτα.

«Τα φώτα του Χόλιγουντ δεν προσφέρουν κάτι μόνιμο στη Μεσσηνία. Είναι η ιστορία και το τοπίο αυτού του τόπου που προσδίδουν αξία στην ταινία και όχι το αντίστροφο», σημειώνουν.

Η επιστροφή στις παραδοσιακές τέχνες

Νοτιότερα, στον οικισμό Βουνάρια, η παραδοσιακή αγγειοπλαστική αναβιώνει σταδιακά.

Στο κοντινό Βασιλίτσι, μια οικογενειακή ταβέρνα διατηρεί παλιούς αργαλειούς και επιχειρεί να μεταδώσει στις νεότερες γενιές στοιχεία της τοπικής παράδοσης.

Στην ίδια περιοχή, ο συνεταιρισμός βιολογικών ελαιοπαραγωγών «Από Καρδιάς» παράγει ελαιόλαδο, επιδιώκοντας να δημιουργήσει μια σταθερή σχέση ανάμεσα στους καταναλωτές, στους παραγωγούς και στο μεσσηνιακό τοπίο.

Ο Άρης Χριστόπουλος, συνιδρυτής του συνεταιρισμού, τονίζει ότι ο τουρισμός δεν είναι εξ ορισμού αρνητικός και ότι όλα εξαρτώνται από το μοντέλο ανάπτυξης που επιλέγεται.

«Δεν θέλουμε φαραωνικά έργα ή γιγαντιαία τουριστικά θέρετρα. Θέλουμε τουρισμό ανθρώπινης κλίμακας, συνδεδεμένο με τον τόπο και ικανό να αφήνει βαθιά ίχνη, όχι πληγές», αναφέρει.

Η πρόκληση αρχίζει μετά τους τίτλους τέλους

Η προβολή της «Οδύσσειας» στις κινηματογραφικές αίθουσες θα δώσει σε εκατομμύρια ανθρώπους την ευκαιρία να γνωρίσουν για πρώτη φορά τη Μεσσηνία.

Για την τοπική κοινωνία, όμως, η πραγματική πρόκληση μπορεί να αρχίσει μετά τους τίτλους τέλους.

Ο Guardian υπενθυμίζει τα παραδείγματα του Ντουμπρόβνικ μετά την τεράστια επιτυχία του «Game of Thrones» και του κόλπου Μάγια στην Ταϊλάνδη μετά την ταινία «Η Παραλία».

Και στις δύο περιπτώσεις, η παγκόσμια κινηματογραφική προβολή συνέβαλε στην εκρηκτική άνοδο του αριθμού των επισκεπτών, μεταβάλλοντας ευαίσθητους τόπους με τρόπους που αποδείχθηκαν δύσκολο να αντιστραφούν.

Η Μεσσηνία βρίσκεται πλέον μπροστά στη δική της επιλογή: ανάμεσα στη συνεχή διεύρυνση της τουριστικής ανάπτυξης και στο πιο αθόρυβο έργο ανθρώπων που επαναλειτουργούν εγκαταλελειμμένους σταθμούς, αναβιώνουν παραδοσιακές τέχνες, στηρίζουν την τοπική παραγωγή και υπερασπίζονται τους ελαιώνες.

Για τους κατοίκους που μίλησαν στον Guardian, το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσει ο τουρισμός.

Είναι να διαμορφωθεί ένα μοντέλο που θα μπορεί να συνυπάρξει με τους φυσικούς πόρους, την παραγωγή και την ταυτότητα του τόπου.

Η ελπίδα τους είναι ότι η ιστορία που θα αφήσει πίσω του το Χόλιγουντ στη Μεσσηνία δεν θα αποτυπωθεί με πληγές, αλλά με ίχνη που θα αντέξουν στον χρόνο.

• Guardian
• Βοϊδοκοιλιά
• Γιάλοβα
• Κρίστοφερ Νόλαν
• Μεσσήνια
• Οδύσσεια
• Πύλος
• τουρισμός