Ο Ούρος Λάγιοβιτς διευθύνει την Κ.Ο.Α. στην Εβδόμη του Μάλερ

Υπέροχα δαιδαλώδης, απαιτητική, πειραματική αλλά και πρωτοποριακή… Ο κατάλογος των επιθέτων που θα περιέγραφαν την  Έβδομη Συμφωνία του Μάλερ είναι εξαιρετικά μακρύς και ενίοτε αμφίσημος.

Όπως συμβαίνει συχνά με τα αριστουργήματα που προηγούνται της εποχής τους, σπάνε τα συμφωνικά κλισέ, φλερτάρουν με τις αντιθέσεις, προκαλούν -ίσως και συνειδητά- αντιφάσεις και εκρήξεις. Το βέβαιο είναι ότι η Έβδομη, με την οποία η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών θα αναμετρηθεί στο πλαίσιο του Κύκλου Μάλερ, κινείται με άνεση μεταξύ φωτός και σκότους, επηρεασμένη ίσως από τα γεγονότα της ζωής του σπουδαίου συνθέτη ή τις αισθητικές, φιλοσοφικές του αναζητήσεις σαν τη νιτσεϊκή «Αιώνια Επιστροφή» του Ζαρατούστρα ή τη «Νυχτερινή Περίπολο» του Ρέμπραντ. Στο πόντιουμ της Ορχήστρας, επιστρέφει, ο διεθνώς καταξιωμένος και βαθύς γνώστης του έργου, Ούρος Λάγιοβιτς ο οποίος σημειώνει: «Ο Λέοναρντ Μπέρνσταιν έχει πει ότι η ανθρωπότητα θα έπρεπε να περάσει έναν κατακλυσμό ώστε να κατανοήσει το έργο του Μάλερ. Σήμερα, όμως, ζούμε την εμπειρία της μουσικής του ως μία συνολική αξία. Η μουσική του είναι “Θέατρο του Κόσμου” γιατί δεν χρήζει απλώς ερμηνείας, αλλά πρέπει κανείς να την κατανοήσει. Ήρθα σε επαφή με το έργο του το 1973-74 και έκτοτε είναι σταθερός συνοδοιπόρος μου».

Το πρόγραμμα με μια ματιά

ΓΚΟΥΣΤΑΒ ΜΑΛΕΡ (1860–1911)
Συμφωνία αρ. 7

Langsam (Adagio) – Allegro risoluto ma non troppo
Nachtmusik: Allegro moderato – Molto moderato (Andante)
Scherzo: Schattenhaft
Nachtmusik: Andante amoroso
Rondo – Finale: Allegro ordinario – Allegro moderato ma energico

Για την ιστορία:
Η Έβδομη Συμφωνία γράφτηκε τα καλοκαίρια του 1904 και 1905, στη διάρκεια των διακοπών του Gustav Mahler στην εξοχική κατοικία του στο Maiernigg της Καρινθίας, κοντά στις όχθες της λίμνης Wörth. Στην ίδια περιοχή έγραψε ο Brahms τη δεύτερη συμφωνία του και το κοντσέρτο για βιολί, και ο Berg, ομοίως, το κοντσέρτο του για βιολί. Οι καλοκαιρινοί μήνες ήταν άλλωστε οι μόνοι κατά τους οποίους ο Mahler μπορούσε να ασχολείται με τη σύνθεση λόγω των αυξημένων υποχρεώσεων που είχε ως διευθυντής της φημισμένης Όπερας της Βιέννης.

Η εποχή της κυρίως σύνθεσης του έργου υπήρξε από κάθε άποψη ευτυχισμένη για τον Mahler. Είχε παντρευτεί το 1902 την αγαπημένη του Άλμα με την οποία απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Άννα. Επίσης, η φήμη του ως συνθέτη και αρχιμουσικού εξαπλώνονταν διαρκώς. Τα επόμενα δύο χρόνια, κατά τα οποία ο συνθέτης αναθεωρούσε και τελειοποιούσε το έργο του ήταν λιγότερο τυχερά.

Το 1907, μέσα σε κλίμα αυξανόμενης πόλωσης και έντονου αντισημιτισμού, ο Μάλερ υποχρεώθηκε σε παραίτηση από την Όπερα της Βιέννης. Ταυτόχρονα ένας συνδυασμός οστρακιάς και διφθερίτιδας οδήγησε στον θάνατο της μεγαλύτερης κόρης του Μαρίας ενώ ο ίδιος διαγνώστηκε με βαριά καρδιοπάθεια.

Σε αυτό το κλίμα και με τους οιωνούς όλους εναντίον του, ο Μάλερ αποφάσισε η πρεμιέρα της Εβδόμης να πραγματοποιηθεί στην Πράγα αντί της Βιέννης από την Φιλαρμονικής της Τσεχίας υπό τη διεύθυνση του ίδιου.

Η ανταπόκριση του κοινού ήταν συγκρατημένη. Ο πειραματικός χαρακτήρας του έργου και η δαιδαλώδης δομή του το καθιστούσαν δύσληπτο. Όμως, δεν έλειψαν και οι ενθουσιώδεις υποστηρικτές.  Ανάμεσά τους και ο κορυφαίος συνθέτης Arnold Schoenberg (1874 – 1951). Σε μία ένθερμη επιστολή του (29 Δεκεμβρίου 1909) προς το Mahler ο Schoenberg έγραψε για την Έβδομη μεταξύ άλλων και τα εξής: «Αυτό που ένιωσα αυτή τη φορά ήταν μία τέλεια ψυχική γαλήνη βασισμένη σε καλλιτεχνική αρμονία – κάτι που με μετακινούσε χωρίς απλά να μετατοπίζει αμείλικτα το κέντρο βάρους μου· κάτι που με τραβούσε ήρεμα και ευχάριστα προς το μέρος του, όπως αυτή η δύναμη που οδηγεί τους πλανήτες, αφήνοντάς τους να ακολουθούν τις πορείες τους… με ένα τρόπο τόσο εύκολο και αναπόφευκτο, που δεν επιτρέπει ποτέ απότομα τραντάγματα…».

Για την ίδια τη Έβδομη Συμφωνία:
Ίσως σε καμία άλλη συμφωνία του ο Mahler δεν αφήνει τόσο ελεύθερη τη φαντασία του όσον αφορά στην ενορχήστρωση. Όχι μόνο χρησιμοποιεί όργανα, που σπάνια συναντά κανείς στη συμφωνική ορχήστρα, όπως το Tenorhorn (βαρύτονο κόρνο, παρεμφερές με το ευφώνιο), την κιθάρα, το μαντολίνο ή τα καμπανάκια αγελάδων αλλά ενίοτε ζητά ιδιαίτερα ηχοχρώματα και από τα πάγια μέλη της ορχήστρας, όπως π.χ. «εκρήξεις» στις ψηλές περιοχές των χάλκινων πνευστών, χαρακτηριστικές τρίλιες και περάσματα που θυμίζουν φωνές πουλιών στα ξύλινα πνευστά (δεύτερο μέρος) και pizzicati ακραίας ισχύος από τα έγχορδα (στο αλλόκοτα και απόκοσμα χορευτικό Scherzo). Αξιοσημείωτες από αρμονικής άποψης είναι οι συχνές και πυκνές εναλλαγές μεταξύ μείζονα και ελάσσονα τρόπου καθώς και η «προοδευτική» τονική εξέλιξη όλου του έργου: το πρώτο μέρος ξεκινά στη σι ελάσσονα αλλά στην πορεία οδηγείται στη μι ελάσσονα, το δεύτερο είναι γραμμένο σε ντο ελάσσονα, το τρίτο σε ρε ελάσσονα, το τέταρτο σε Φα μείζονα και το φινάλε σε Ντο μείζονα.

Η Κ.Ο.Α. στην Εβδόμη του Μάλερ, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Παρασκευή 2 Νοεμβρίου, ώρα 20:30 ( θα προηγηθεί δωρεάν εισαγωγική ομιλία του Χαράλαμπου Γωγιού για τους κατόχους εισιτηρίων στις 19:45). Τιμές εισιτηρίων: 25€, 15€, 10€ και 5€ (εκπτωτικό). Προπώληση εισιτηρίων: τηλ. 210 7282333, megaron.gr

• Κρατική Ορχήστρα Αθηνών
• Μέγαρο Μουσικής Αθηνών