Ο παγκόσμιος Έλληνας 

Πως γίνεται όλος ο πλανήτης να ασχολείται και να βραβεύει τον Βαγγέλη Παπαθανασίου και η Ελλάδα να τον έχει παραπεταμένο; Είναι κάτι που με απασχολεί χρόνια τώρα. Ο Βαγγέλης δουλεύει, βραβεύεται, τιμάται και στην Ελλάδα σιωπούν. Μερικές φορές τον πολέμησαν μάλιστα.

Τον Βαγγέλη τον γνώρισα πριν από 40 και βάλε χρόνια, του έχω κάνει 2 μεγάλες συνεντεύξεις (STATUS και ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ), είχαμε κάνει πολλές φορές παρέα, και στο Λονδίνο και εδώ, είχαμε κουβεντιάσει, είχαμε βγει για φαγητό… χίλια δυο πράγματα. Όταν ζούσε στο Λονδίνο, όποτε πήγαινα του κουβαλούσα και Ελληνικές λιχουδιές (από σπανακόπιτα μέχρι χοιρινό με σέλινο).

Σήμερα θα επιχειρήσω επί τροχάδην να κάνω το πορτραίτο του ως καλλιτέχνη.

Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου (πλήρες όνομα: Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου) γεννήθηκε στο χωριό Αγριά, έξω απ’ τον Βόλο στις 29 Μαρτίου 1943 και πέθανε στο Παρίσι στις 17 Μαΐου 1922.  Χωρίς ποτέ να σπουδάσει σε κάποιο ωδείο, από 4 ετών κάθισε στο πιάνο κι’ άρχισε να παίζει, ενώ στα 6 του έδωσε την πρώτη του δημόσια παράσταση. Ήταν αυτοδίδακτος, παρά τις πιέσεις των γονιών του αλλά και των δασκάλων του, που τον προέτρεπαν να κάνει μαθήματα μουσικής. Αργότερα, σπούδασε κλασική μουσική, ζωγραφική και σκηνοθεσία στην Ακαδημία Καλών Τεχνών στην Αθήνα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 έκανε τα πρώτα του βήματα στη μουσική με τη συμμετοχή του στο συγκρότημα Forminx και έγραψε το “Jeronimo Yanka” που σημείωσε τεράστια επιτυχία καθώς έγινε χρυσό την πρώτη εβδομάδα κυκλοφορίας του. 

Το 1968 μετακόμισε στο Παρίσι και μαζί με τον Ντέμη Ρούσο και τον Λουκά Σιδερά, όπου δημιούργησαν τους Aphrodite’s Child. Ένα πολύ πετυχημένο γκρουπ με πανευρωπαϊκή επιτυχία και με λίγα χρόνια ζωής. Μόλις με 3 δίσκους κατάφεραν κι’ έγιναν top όνομα. Το 3^ο και τελευταίο τους διπλό άλμπουμ με τον τίτλο “666” θεωρείται ένα από τα καλύτερα progressive album όλων των εποχών και του έδωσε ώθηση για την αρχή μιας διεθνούς σόλο καριέρας. 

Μετά την διάλυση των Aphrodite’s Child έφυγε για το Λονδίνο όπου κυκλοφόρησε το πρώτο σόλο του άλμπουμ “Earth”. Έκτοτε έγινε γνωστός ως Vangelis και οι δουλειές του αρχικά έφεραν σε αμηχανία τον κόσμο της δισκογραφικής βιομηχανίας γιατί δεν ήξεραν που να τον κατατάξουν. Η μουσική του ήταν εντελώς πρωτότυπη και μοναδική κάτι μεταξύ ηλεκτρονικής, progressive, ambient, τζαζ και ορχηστρικής μουσικής. Η επιτυχία που είχαν οι δίσκοι του επηρέασαν την ανάπτυξη διαφορετικών μουσικών ειδών, ενώ θεωρείται πρωτεργάτης του ηλεκτρονικού ήχου. Στο Λονδίνο ίδρυσε τα Nemo studios όπου ηχογραφούσε όλες τις δουλειές του. Δεν θα ξεχάσω μια φορά που είχα πάει να τον δω εκεί, έγραφε την μουσική για την ταινία “Bounty” με τον Mel Gibson. Είχε όλη την ταινία και πάνω της έγραφε την μουσική του. Έτσι την πρωτοείδα πολλούς μήνες πριν βγει στις αίθουσες.

Το 1975 κυκλοφόρησε ο δίσκος με τίτλο “Heaven and Hell” και ακολούθησαν και άλλα επιτυχημένα άλμπουμ, όπως το “Albedo 0.3” (1976), το “Spiral” (1977) για το οποίο βραβεύτηκε με το διεθνές βραβείο MIDEM Instrumental, το “Beaubourg” (1978) και το “China” (1979). Ήταν πια ένα μεγάλο όνομα στο χώρο της μουσικής σε όλο τον πλανήτη.

Είναι βραβευμένος με Oscar για την μουσική της ταινίας “Οι δρόμοι της φωτιάς” το 1982. Επίσης έχει επενδύσει μουσικά πλήθος άλλων κινηματογραφικών ταινιών όπως: “Vortex – Το πρόσωπο της μέδουσας” (1967) του Νίκου Κούνδουρου, “Missing” (1982) του Κώστα Γαβρά, “Blade Runner” (1982) του Ridley Scott, “Bounty” (1984) του Roger Donaldson, “Francesco” (1989) της Liliana Cavani, “1492: Χριστόφορος Κολόμβος” (1992), Bitter Moon (1992) του Roman Polanski, “Alexander” (2004) του Oliver Stone κ.α.

Διάφορες μουσικές δημιουργίες

• Έχει συνεργαστεί με τον Ντέμη Ρούσο, την Ειρήνη Παππά, την Milva, την Μελίνα Μερκούρη και τον Jon Anderson (των Yes). 
• 1982: Δημιουργεί δωρεάν το ηχητικό σήμα των ειδήσεων της ΕΡΤ, το οποίο συνέχιζε να ακούγεται στα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων μέχρι σήμερα, με εξαίρεση την περίοδο 2013-2015.
• Το 1995, ως φόρο τιμής στην μουσική του προσφορά αλλά και στην αγάπη του για το διάστημα, το Minor Planet Center της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης έδωσε το όνομα του συνθέτη στον Αστεροειδή της Κύριας Ζώνης 6354, που πλέον ονομάζεται 6354 Vangelis.
• Το 1997 σκηνοθέτησε την τελετή έναρξης του 6ου Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Ανοιχτού Στίβου της IAAF που πραγματοποιήθηκε στο Παναθηναϊκό Στάδιο της Αθήνας.
• 1998: Γράφει το άλμπουμ Φόρος τιμής στον El Greco, τα έσοδα του οποίου διατέθηκαν για την ενίσχυση της εκστρατείας της εθνικής πινακοθήκης για την απόκτηση του πίνακα του Ελ Γκρέκο “Άγιος Πέτρος”. 
• 1999: Συνθέτει τη μουσική που συνόδευσε την παρουσίαση του επίσημου εμβλήματος των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ενώ δημιουργεί και τη μουσική για την τελετή παράδοσης την ολυμπιακής φλόγας τόσο στο Σίδνεϋ όσο και από το Σίδνεϋ στην Αθήνα.
• Το έργο του “Μυθωδία” επελέγη από τη ΝΑΣΑ ως η επίσημη μουσική για την αποστολή της: 2001 Οδύσσεια στον Άρη.
• 2002: Δημιουργεί την μουσική για το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2002 που πραγματοποιήθηκε από κοινού σε Ιαπωνία και Κορέα.
• Το 2013, η ΝΑΣΑ υιοθέτησε για δεύτερη φορά τη μουσική του Παπαθανασίου με ένα πρωτότυπο μουσικό έργο που δημιουργήθηκε για να πλαισιώσει το βίντεο από την αποστολή Ήρα (Juno), που απεικονίζει συγχρόνως την κίνηση της Γης και της σελήνης μαζί για πρώτη φορά. Το βίντεο απαθανατίστηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής καθ’ οδόν για το σύστημα του πλανήτη Δία.
• Τον Νοέμβριο του 2014 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) πρότεινε στον Παπαθανασίου να συνθέσει την μουσική για την πρώτη ιστορική προσεδάφιση σε κομήτη. Έτσι, συνέθεσε μια μουσική τριλογία (Άφιξη, Το ταξίδι του Philae και Το βαλς του Ροζέτα) η οποία παρουσιάστηκε από τον ESA μετά την επιτυχημένη προσεδάφιση του σκάφους Ροζέτα στον κομήτη 67P.

Θέατρο

• Αξιοσημείωτη είναι η προσφορά του Βαγγέλη Παπαθανασίου και στο θέατρο. Το 1983 δημιούργησε τη μουσική για τη παράσταση του Μιχάλη Κακογιάννη, “Ηλέκτρα” στο Αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, με πρωταγωνίστρια την Ειρήνη Παππά. 
• Επίσης έχει συνεργαστεί με τα Βασιλικά μπαλέτα της Μεγάλης Βρετανίας, καθώς δημιούργησε την μουσική για τρία έργα, Το “R B Sque” (1980), “Το Φρανκενστάιν” (1985) και το “Η πεντάμορφη και το τέρας” (1986).

Άλλα έργα

• Το ενδιαφέρον του για τις τέχνες δεν περιοριζόταν μόνο στη σύνθεση μουσικής. Το 1997 έκανε την πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα, καθώς σχεδίασε και διηύθυνε εξ ολοκλήρου την τελετή έναρξης του 6ου Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Ανοιχτού Στίβου της IAAF που πραγματοποιήθηκε στο Παναθηναϊκό της Αθήνας. 
• Το 2003 αποκάλυψε την ικανότητα του στη ζωγραφική παρουσιάζοντας 70 δικά του έργα ζωγραφικής στα πλαίσια της Βαλένσια Μπιενάλ στην Ισπανία. Μετά την επιτυχία της έκθεσης Vangelis Pintura, τα έργα του εκτίθενται σε σημαντικά μουσεία και πινακοθήκες σε όλο τον κόσμο. Την ίδια χρονιά, ο Βαγγέλης παρουσίασε επίσης ένα βιβλίο που περιέχει μερικά από τα ωραιότερα έργα του, με τίτλο Vangelis. 

Βραβεία και διακρίσεις

• Oscar καλύτερης μουσικής επένδυσης για την ταινία “Chariots of fire” (Δρόμοι της φωτιάς).
• Χρυσός Λέοντας στο Cannes Lions International Advertising Festival, για την μουσική “Ask the Mountains” σε τηλεοπτική διαφήμιση.
• Βραβείο Max Steiner Award το 1989, για σύνθεση και παρουσίαση διακεκριμένης κινηματογραφικής μουσικής.
• Βραβείο Echo (Γερμανία) για το διεθνή καλλιτέχνη της χρονιάς 1992.
• Βραβείο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Φλάνδρας (Βέλγιο) για καλύτερη μουσική επένδυση κινηματογραφικής ταινίας.
• Βραβείο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βαλένθια για καλύτερη μουσική επένδυση κινηματογραφικής ταινίας.
• Βραβείο Κοινού για καλύτερη μουσική επένδυση κινηματογραφικής ταινίας από την Παγκόσμια Ακαδημία Μουσικής Επένδυσης στη Φλάνδρα, Βέλγιο.
• Βραβείο Απόλλων το 1993 για τη συνεισφορά του στη μουσική από την Εταιρεία των Φίλων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
• Ο τίτλος του Ιππότη του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων της Γαλλικής Δημοκρατίας το 1992. Η απονομή έγινε από τον Γάλλο υπουργό παιδείας.
• Δύο φορές το Παγκόσμιο Μουσικό Βραβείο του Μόντε Κάρλο, για τον Έλληνα καλλιτέχνη με τις μεγαλύτερες πωλήσεις.
• Ο τίτλος του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας το 2001.
• Βραβείο RIAJ (Δισκογραφική Βιομηχανία της Ιαπωνίας) για διεθνές τραγούδι της χρονιάς 2002.
• Μετάλλιο Δημόσιας Συνεισφοράς της ΝΑΣΑ σε αναγνώριση εξαιρετικής συνεισφοράς στο όραμα της ΝΑΣΑ το 2003.
• Τιμητικό διδακτορικό δίπλωμα από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών το 2008, παραχωρώντας του το διακεκριμένο τίτλο του ομότιμου καθηγητή. Το διδακτορικό του δόθηκε για την εξαιρετική συμβολή του στη μουσική παιδεία του ελληνικού λαού, καθώς και για τη διάδοση του μηνύματος του Ελληνισμού σε όλο τον κόσμο.

Εδώ είμαι με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου το 1983

Επιλεγμένη Δισκογραφία

(1970) Sex Power

(1972) Fais Que Ton Rêve Soit Plus Long Que la Nuit (Μάης ’68)

(1973) Earth

(1973) L’Apocalypse des Animaux (ντοκιμαντέρ)

(1975) Heaven and Hell

(1976) Albedo 0.39]

(1976) La Fête Sauvage (ντοκιμαντέρ)

(1977) Ignacio

(1977) Spiral

(1978) Beaubourg

(1978) Ωδές (Βαγγέλης Παπαθανασίου & Ειρήνη Παππά)

(1979) China

(1979) Opera Sauvage (ντοκιμαντέρ)

(1980) Short Stories (Jon Anderson & Βαγγέλης Παπαθανασίου)

(1980) See You Later

(1980) Ωδές (Βαγγέλης Παπαθανασίου & Ειρήνη Παππά)

(1981) Chariots of fire

(1981) The Friends of Mr Cairo (Jon Anderson & Βαγγέλης Παπαθανασίου)

(1983) Antarctica

(1983) Private Collection (Jon Anderson & Βαγγέλης Παπαθανασίου)

(1984) Bounty (soundtrack)

(1984) Soil Festivities

(1985) Mask

(1985) Invisible Connections

(1986) Ραψωδίες (Βαγγέλης Παπαθανασίου & Ειρήνη Παππά)

(1988) Direct

(1989) Themes (συλλογή με αποσπάσματα από soundtracks)

(1990) The City

(1991) Page of Life (Jon Anderson & Βαγγέλης Παπαθανασίου)

(1992) 1492: Conquest of Paradise (soundtrack Χριστόφορος Κολόμβος)

(1995) Voices

(1995) Ask the Mountains (Βαγγέλης Παπαθανασίου & Stina Nordenstam)

(1995) Φόρος τιμής στον Γκρέκο

(1996) Portraits

(1996) Oceanic

(1998) El Greco (soundtrack)

(1999) Reprise 1990–1999 (συλλογή)

(2001) Mythodea — (Μουσική για την αποστολή της ΝΑΣΑ: 2001 Οδύσσεια στον Άρη)

(2003) Odyssey

(2004) Alexander (soundtrack)

(2007) El Greco (soundtrack)

(2007) Blade Runner Trilogy: 25th Anniversary

(2012) The Collection

(2012) “Chariots of Fire – The Play” (Μουσική για την θεατρική παράσταση)

(2012) “Trashed” (Soundtrack – οικολογικό ντοκιμαντέρ με αφηγητή τον Jeremy Irons)

“Με λίγα λόγια, αν οι άνθρωποι ή ένα έθνος γνωρίζει το παρελθόν του και την ιστορία του, μπορεί να ανταποκριθεί πολύ πιο θετικά στο παρών και στο μέλλον” Vangelis

(φωτογραφίες από το αρχείο του Νίκου Μουρατίδη)

• Vangelis
• Βαγγέλης Παπαθανασίου
• Ελλάδα