Ο Τραμπ άνοιξε νέο «μέτωπο»: Παγκόσμια ανησυχία – Η οικονομική διπλωματία σε κρίση

Άνοιξε ο Ντόναλντ Τραμπ, τον «ασκό του Αιόλου»; . Ο άνθρωπος που υποσχέθηκε να τελειώσει τους πολέμους με την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, μόλις ξεκίνησε έναν νέο. Όχι στρατιωτικό, αλλά εμπορικό. Και μάλιστα παγκόσμιο.

Η νέα πολιτική δασμών, που ανακοινώθηκε με το γνωστό αποφθεγματικό ύφος Τραμπ, προβλέπει αυξήσεις έως και 50% σε εισαγόμενα προϊόντα από χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Γερμανία, η Αυστραλία, η Νότια Κορέα, το Ισραήλ, η Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και η Ελλάδα.

Το ενδιαφέρον είναι πως οι δασμοί επιβλήθηκαν ακόμη και σε χώρες με τις οποίες οι ΗΠΑ έχουν εμπορικό πλεόνασμα, όπως η Βρετανία, για την οποία αποφασίστηκε αύξηση 10%. Παρόμοια αύξηση προβλέπεται και για τα ελληνικά προϊόντα, προκαλώντας ανησυχία στους εξαγωγείς.

Πώς υπολογίστηκαν οι νέοι δασμοί; Μια εξίσωση χωρίς λογική

Η μεθοδολογία που υιοθετήθηκε για τον υπολογισμό των δασμών είναι, σύμφωνα με οικονομολόγους, περισσότερο μαθηματικό τέχνασμα παρά σοβαρή οικονομική πολιτική. Συγκεκριμένα, το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με κάθε χώρα διαιρέθηκε με τη συνολική αξία των εισαγωγών και στη συνέχεια το αποτέλεσμα διαιρέθηκε ξανά δια δύο.

Παραδείγματος χάριν, η Κίνα «τιμωρήθηκε» με δασμό 34%, παρότι ήδη αντιμετωπίζει περιορισμούς και εμπορικούς φραγμούς. Η Γερμανία, από την άλλη, είδε νέο δασμό 25% σε εισαγωγές αυτοκινήτων και βιομηχανικών προϊόντων, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της κυβέρνησης Σολτς.

Παγκόσμια ανησυχία – Η οικονομική διπλωματία σε κρίση

Οι πρώτες αντιδράσεις από τις κυβερνήσεις και τις αγορές δεν άργησαν να έρθουν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση για να εξετάσει αντίμετρα σε περίπτωση που οι ΗΠΑ προχωρήσουν στην επιβολή των νέων δασμών. Οι υπουργοί Εξωτερικών της G7 μίλησαν για «ανισορροπία στο διεθνές εμπόριο» και για μονομερείς πρακτικές που υπονομεύουν τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ).

Ελλάδα: Στο κάδρο χωρίς φανερό λόγο

Ανάμεσα στις χώρες που πλήττονται είναι και η Ελλάδα, κυρίως στον αγροδιατροφικό τομέα (λάδι, φέτα, κρασί), αλλά και σε παραδοσιακά εξαγώγιμα προϊόντα όπως τα φαρμακευτικά και τα καλλυντικά. Δεν υπάρχει σαφής εξήγηση για την ένταξη της χώρας στον κατάλογο, πέρα από το γενικό επιχείρημα «προστασίας της αμερικανικής παραγωγής».

Στελέχη του ΣΕΒ και του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου εκφράζουν έντονη ανησυχία, τονίζοντας πως πρόκειται για μια πολιτική χωρίς προειδοποίηση, χωρίς διαβούλευση και χωρίς συγκεκριμένο λόγο.

Αναλυτές: «Ο Τραμπ βλέπει το εμπόριο όπως έναν ισολογισμό ξενοδοχείου»

«Πρόκειται για μια προσέγγιση που δεν λαμβάνει υπόψη την πολυπλοκότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των οικονομιών», δηλώνει χαρακτηριστικά ο Joseph Stiglitz, νομπελίστας οικονομολόγος. Και συνεχίζει:

«Ο Τραμπ βλέπει το εμπόριο όπως έναν ισολογισμό ξενοδοχείου: έσοδα μείον έξοδα. Αλλά το διεθνές εμπόριο είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο από έναν ισολογισμό της Trump Organization.»

Το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου… υπό διαπραγμάτευση

Όλα δείχνουν πως η επόμενη μέρα της παγκόσμιας οικονομίας θα είναι γεμάτη εντάσεις, διαπραγματεύσεις και – πιθανώς – εμπορικά αντίποινα. Η διεθνής κοινότητα καλείται να σταθμίσει την ανάγκη για εμπορική ισορροπία με τη νέα πραγματικότητα του «Πρώτα η Αμερική», που επιστρέφει δριμύτερη – αυτή τη φορά, χωρίς φιλικά προσχήματα.

Τα «κρυφά» κίνητρα της πολιτικής Τραμπ και οι παγκόσμιες συνέπειες: Εμπόριο, δασμοί και γεωπολιτικό ρίσκο

Η εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμα κεφάλαιο στις διεθνείς οικονομικές σχέσεις – είναι μια ριζική ανατροπή του τρόπου με τον οποίο οι ΗΠΑ αλληλεπιδρούν με τον κόσμο. Από τη στιγμή που ανέλαβε την προεδρία, ο Τραμπ υιοθέτησε μια σκληρή, προστατευτική γραμμή στο εμπόριο, θέτοντας στο επίκεντρο την επιβολή δασμών, την επαναδιαπραγμάτευση συμφωνιών και τον «επαναπατρισμό» της παραγωγής.

Η ρητορική του Τραμπ μιλά για αποκατάσταση της «δίκαιης μεταχείρισης» των ΗΠΑ στο διεθνές εμπόριο. Πίσω από τα ηχηρά συνθήματα, όμως, διακρίνει κανείς πιο συγκεκριμένα – και ενίοτε πιο «κρυφά» – κίνητρα:

• Αύξηση των κρατικών εσόδων μέσω των εισπραττόμενων δασμών: Οι δασμοί λειτουργούν ουσιαστικά ως φόρος επί των εισαγωγών, που μεταφράζεται σε άμεσο δημοσιονομικό όφελος για το κράτος.

• Επαναπατρισμός της παραγωγής: Με την αύξηση του κόστους για τις εισαγωγές, επιχειρείται να καταστεί η εσωτερική παραγωγή πιο συμφέρουσα, με στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας εντός των ΗΠΑ.

• Διμερείς εμπορικές συμφωνίες: Ο Τραμπ απορρίπτει τις πολυμερείς συμφωνίες, θεωρώντας ότι περιορίζουν τη διαπραγματευτική ισχύ των ΗΠΑ. Αντί αυτών, προωθεί διμερείς συμφωνίες που, κατά την άποψή του, είναι περισσότερο επωφελείς.

• Ανταλλάγματα σε μεταναστευτική πολιτική και γεωπολιτικά μέτωπα: Οι δασμοί χρησιμοποιούνται ως διαπραγματευτικό όπλο όχι μόνο για το εμπόριο, αλλά και για την επίτευξη στόχων σε άλλα πεδία, όπως η μετανάστευση και η άμυνα.

Οι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ, από την Ευρώπη έως την Ασία, δεν μένουν αμέτοχοι. Ήδη έχουν προαναγγείλει αντίποινα, επιβάλλοντας ή σχεδιάζοντας δασμούς στις αμερικανικές εξαγωγές. Αν αυτά τα μέτρα μετατραπούν από προσωρινά σε μόνιμα, είναι πιθανό να εγκαινιαστεί μια νέα «κανονικότητα» στις παγκόσμιες αγορές: υψηλές τιμές, αβεβαιότητα, και πολιτικές εντάσεις.

Επιπτώσεις σε εταιρείες, καταναλωτές και… τσέπες

Οι άμεσες συνέπειες της πολιτικής Τραμπ δεν είναι θεωρητικές. Είναι ήδη μετρήσιμες:

• Αμερικανικές επιχειρήσεις – ιδιαίτερα στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας και της τεχνολογίας – που εξαρτώνται από εισαγόμενα υλικά, βλέπουν το κόστος παραγωγής τους να αυξάνεται σημαντικά.

• Οι καταναλωτές πληρώνουν το μάρμαρο: προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, όπως οικιακές συσκευές, είδη τεχνολογίας και βασικά καταναλωτικά αγαθά, γίνονται ακριβότερα.

• Το δολάριο υποχώρησε μετά τις πρώτες εξαγγελίες δασμών – μια εξέλιξη που θα μπορούσε να ευνοήσει τις αμερικανικές εξαγωγές, εφόσον δεν εξουδετερωθεί από τις ανταποδοτικές κινήσεις των εμπορικών εταίρων.

Το ανέφικτο όνειρο του μηδενικού ελλείμματος

Ο Τραμπ έχει διακηρύξει ότι στόχος του είναι να εξαλείψει τα εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ. Ωστόσο, αυτή η φιλοδοξία είναι εξαιρετικά δύσκολο – αν όχι αδύνατο – να επιτευχθεί. Τα ελλείμματα είναι συνυφασμένα με δομικά χαρακτηριστικά της οικονομίας: επενδύσεις, ροή κεφαλαίων, φυσικούς πόρους, ακόμα και γεωπολιτικές ισορροπίες.

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι αυτή η «πολιτική δασμών» είναι ένα διαπραγματευτικό χαρτί, μια τακτική μπλόφας για να εξασφαλιστούν καλύτερες συμφωνίες. Άλλοι, όμως, διακρίνουν πίσω από τις κινήσεις του Τραμπ την επιστροφή σε ένα νέο δόγμα οικονομικού εθνικισμού, με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην παγκόσμια σταθερότητα.

Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;

Η «μικρή αναστάτωση» που είχε υποσχεθεί ο Τραμπ φαίνεται να μετατρέπεται σε παγκόσμια οικονομική θύελλα. Το αν θα καταλαγιάσει ή αν θα εξελιχθεί σε μακροχρόνια ανατροπή του διεθνούς εμπορικού status quo, θα φανεί στους επόμενους μήνες – στις αγορές, στις νέες εμπορικές συμφωνίες, στις βιομηχανικές στρατηγικές των πολυεθνικών και, κυρίως, στα ράφια των καταναλωτών.

• δασμοί
• Ντόναλντ Τραμπ