Οι αλήθειες και τα ψέματα για τους μετακλητούς υπαλλήλους

Τις κατηγορίες της αντιπολίτευσης για υπερβολική αύξηση των μετακλητών υπαλλήλων προσπαθεί να αντικρούσει ο υπουργός επικρατείας της κυβέρνησης Άκης Σκέρτσος με τα στοιχεία που παρέθεσε στην προσωπική του σελίδα στο facebook τα οποία προκύπτουν από το μητρώο ανθρώπινο δυναμικού του ελληνικού Δημοσίου από το 2015 έως σήμερα.

Συνήθως τα στοιχεία αυτά στη δημόσια συζήτηση χρησιμοποιούνται με επιλεκτικό τρόπο.

Η εύκολη ανάγνωση λέει ότι από τον Μάιο του 2019, όταν το σύνολο ανερχόταν σε 2.716 άτομα, έως τον Ιανουάριο του 2026, που έφτασε τους 3.389, υπήρξε αύξηση 673 ατόμων ή περίπου 25%. Αν μάλιστα κανείς πάει ακόμα πιο πίσω, στην πρώτη καταγραφή του Μητρώου Ανθρώπινου Δυναμικού του Ελληνικού Δημοσίου τον Ιούνιο του 2015, όταν το σύνολο ήταν μόλις 1.680, η συνολική αύξηση σε μια δεκαετία αγγίζει το 102%. Πάνω σε αυτούς τους αριθμούς χτίζεται όλη η αντιπολιτευτική αφήγηση περί διόγκωσης του κομματικού κράτους. Η αλήθεια όμως, όπως προκύπτει από τα ίδια τα στοιχεία του Μητρώου, είναι σαφώς πιο σύνθετη.

Η πρώτη ένδειξη ότι οι αριθμοί δε λένε από μόνοι τους την αλήθεια βρίσκεται στις εκλογικές καμπές. Το καλοκαίρι του 2019, με την ανάληψη της κυβέρνησης από τη ΝΔ, το σύνολο έπεσε από 2.716 τον Μάιο σε 2.054 τον Ιούνιο και στους 1.710 τον Ιούλιο. Αντίστοιχο βύθισμα καταγράφηκε με τις διπλές κάλπες του 2023, όταν από 3.336 τον Μάρτιο το σύνολο κατρακύλησε στους 2.226 τον Ιούνιο. Αυτό δείχνει ότι μεγάλο μέρος του αριθμού ακολουθεί τους εκλογικούς κύκλους και όχι μια γραμμική διόγκωση.

Η δεύτερη και πιο κρίσιμη διάκριση αφορά τις επιμέρους κατηγορίες. Οι μετακλητοί υπάλληλοι δεν αποτελούν ενιαίο σύνολο. Τρεις θεσμικοί πόλοι δικαιούνται πρόσληψη συνεργατών επί θητεία. Τα μέλη της κυβέρνησης, οι βουλευτές και η τοπική αυτοδιοίκηση. Στην κεντρική διοίκηση, η αύξηση από τον Ιούνιο του 2015 μέχρι τον Ιανουάριο του 2026 είναι περίπου 47%, ενώ στη σύγκριση Μαΐου 2019 με Ιανουάριο 2026 ο αριθμός είναι πρακτικά αμετάβλητος: 1.052 τότε, 1.054 τώρα, διαφορά δύο ατόμων. Στους επιστημονικούς συνεργάτες των βουλευτών η μεταβολή από το 2015 είναι μόλις 25%, ενώ σε σχέση με το 2019 υπάρχει μικρή μείωση, από 579 σε 568.

Όλη η πραγματική άνοδος συγκεντρώνεται σε μία κατηγορία, τους μετακλητούς των ΟΤΑ. Από 508 τον Ιούνιο του 2015 εκτοξεύτηκαν στους 1.767 τον Ιανουάριο του 2026, αύξηση 247%. Μόνο σε σχέση με το 2019 η άνοδος αγγίζει τα 682 άτομα. Η εξήγηση δεν είναι πολιτική αλλά θεσμική. Το 2019, απαντώντας σε πάγιο αίτημα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας, νομοθετήθηκε η δημιουργία θέσης γενικού γραμματέα στους δήμους με λιγότερους από 20.000 κατοίκους και θεσπίστηκαν θέσεις αντιδημάρχων σε μικρούς δήμους. Οι νέες αυτές θέσεις απέκτησαν δικαίωμα πρόσληψης μετακλητών συνεργατών, κάτι απαραίτητο για τη λειτουργία τοπικών αρχών που συχνά στερούνται μόνιμου προσωπικού. Παράλληλα, από το 2019 έχουν εγκριθεί 13.000 προσλήψεις μόνιμων υπαλλήλων στους ΟΤΑ, στοιχείο που αναιρεί το αφήγημα περί αποκλειστικής εξάρτησης των δήμων από μετακλητούς.

Στο νομοθετικό πακέτο του 2019 όμως περιλήφθηκαν και τρεις παρεμβάσεις διαφάνειας, απαγορεύτηκε η πρόσληψη συγγενικών προσώπων στα πολιτικά γραφεία αξιωματούχων, θεσπίστηκε υποχρέωση δημοσιοποίησης των στοιχείων ταυτότητας των συνεργατών στο διαδίκτυο και, για πρώτη φορά, τέθηκε ενιαίος οριζόντιος κανόνας ανώτατου αριθμού μετακλητών ανά υπουργείο, αντικαθιστώντας το προηγούμενο καθεστώς πολλαπλών ταχυτήτων.

Υπάρχει τέλος και μια παράμετρος που σχεδόν ποτέ δεν αναφέρεται. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2015 το Μητρώο κατέγραφε απλώς «Μετακλητούς». Από τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους η κατηγορία μετονομάστηκε σε «Μετακλητοί, Ειδικοί Σύμβουλοι, Ειδικοί Συνεργάτες, Επιστημονικοί Συνεργάτες», ώστε να συμπεριληφθούν και υπάλληλοι που τυπικά δεν χαρακτηρίζονται μετακλητοί αλλά εργάζονται με αντίστοιχο καθεστώς. Η μεθοδολογική αυτή διεύρυνση, όπως παραδέχεται η ίδια η επεξηγηματική σημείωση του Μητρώου, οδηγεί σε φαινομενική αύξηση του αριθμού.

Η εικόνα που αναδύεται είναι διαφορετική από αυτή που τελικά κυκλοφορεί. Η κυβέρνηση δεν έχει διογκώσει τα πολιτικά της γραφεία, οι βουλευτές έχουν ελαφρώς περιορίσει τους συνεργάτες τους, και η όποια πραγματική αύξηση εντοπίζεται στην τοπική αυτοδιοίκηση, ως προϊόν συνειδητής θεσμικής επιλογής για τη στήριξη των μικρών δήμων.

• Άκης Σκέρτσος
• ελληνικό δημόσιο
• μετακλητοί υπάλληλοι