Όταν ο πατέρας πήρε τον νόμο στα χέρια του και σκότωσε τον δολοφόνο του γιου του – «Όλο το χωριό χειροκροτεί το φονιά»

Το Πάσχα του 1983, στη Σκάλα Λακωνίας, μια ήσυχη κωμόπολη της Μάνης, μετατράπηκε σε σκηνικό αρχαίας τραγωδίας. Ένας 14χρονος μαθητής βγήκε για τη συνηθισμένη πασχαλινή βόλτα και δεν επέστρεψε ποτέ στο σπίτι του.

Ο 23χρονος που τον συνόδευε εκείνη την ημέρα ομολόγησε λίγες ώρες αργότερα ότι τον χτύπησε με τσιμεντόλιθο στο κεφάλι και στη συνέχεια τον πέταξε στο ποτάμι, πιστεύοντας πως ήταν ήδη νεκρός. Η ιατροδικαστική εξέταση αποκάλυψε το πιο σκληρό στοιχείο: ο 14χρονος ζούσε ακόμη. Πνίγηκε αναίσθητος στο νερό.

Η είδηση πάγωσε τη μικρή κοινωνία. Στην κηδεία, το πένθος μπλέχτηκε με οργή. Οι κατάρες κατά του δράστη ακούγονταν πιο δυνατά από τις καμπάνες.

Η μεταγωγή που άναψε το φιτίλι

Η αστυνομία, φοβούμενη βεντέτα, αποφάσισε τη μεταγωγή του 23χρονου σε άλλες φυλακές. Η επιλογή, ωστόσο, να γίνει η μεταφορά με λεωφορείο του ΚΤΕΛ και με τη συνοδεία μόλις δύο χωροφυλάκων, αποδείχθηκε μοιραία.

Ο πατέρας του 14χρονου παρακολουθούσε για ημέρες τις κινήσεις των αρχών. Όταν το λεωφορείο έκανε στάση στους Μύλους Αργολίδας, ανέβηκε ένοπλος, ακινητοποίησε τους συνοδούς και πυροβόλησε τον 23χρονο δύο φορές στο κεφάλι.

Δεν επιχείρησε να διαφύγει. Παραδόθηκε επιτόπου.

Η δίκη που έγινε υπόθεση ολόκληρης της Μάνης

Στις 2 Οκτωβρίου 1984, το Κακουργιοδικείο Τρίπολης βρέθηκε στο επίκεντρο. Έξω από το δικαστήριο είχαν συγκεντρωθεί περίπου 1.000 κάτοικοι.

Η στιγμή που σημάδεψε τη διαδικασία ήταν η κατάθεση του πατέρα του 23χρονου. Με λόγια που ακόμα επαναλαμβάνονται, δήλωσε ότι «και τα δύο εγκλήματα ήταν άδικα», αλλά αναγνώρισε πως, αν γνώριζε τι είχε κάνει ο γιος του, «θα τον σκότωνε ο ίδιος».

Δεν εμφανίστηκε ούτε ένας μάρτυρας κατηγορίας.

Το δικαστήριο καταδίκασε τον πατέρα σε ποινή 2 ετών, 7 μηνών και 10 ημερών. Μια απόφαση που προκάλεσε χειροκροτήματα στην αίθουσα και πρωτοσέλιδα όπως «Η Μάνη χειροκροτεί το φονιά».

Το νομικό ερώτημα: Βρασμός ψυχικής ορμής ή προμελέτη;

Σύμφωνα με το άρθρο 299 παρ. 2 του Ποινικού Κώδικα, η ανθρωποκτονία «εν βρασμώ ψυχικής ορμής» τιμωρείται επιεικέστερα από την προμελετημένη δολοφονία.

Το πρόβλημα στην υπόθεση της Μάνης ήταν προφανές: η πράξη δεν έγινε σε μια στιγμή αιφνίδιας έκρηξης. Ο πατέρας παρακολούθησε, σχεδίασε, ακολούθησε το λεωφορείο και εκτέλεσε τον στόχο του.

Το δικαστήριο, ωστόσο, φαίνεται πως αξιολόγησε τη συνολική ψυχική του κατάσταση – τη διαρκή οδύνη και την κοινωνική πίεση – ως μορφή παρατεταμένου ψυχικού βρασμού. Επιπλέον, αναγνωρίστηκαν ελαφρυντικά όπως ο πρότερος σύννομος βίος και η άμεση παράδοση.

Το αποτέλεσμα ήταν μια ποινή που πολλοί θεώρησαν «συμβολική».

Ο «γδικιωμός» και η κοινωνική πίεση

Η Μάνη έχει μακρά παράδοση βεντέτας, γνωστής τοπικά ως «γδικιωμός». Σε αυτές τις κλειστές κοινωνίες, η τιμή της οικογένειας θεωρείται συλλογική υπόθεση.

Η μη ανταπόδοση αίματος μπορούσε να σημαίνει κοινωνικό στιγματισμό. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο κύκλος της βίας σταμάτησε με την κατάθεση του πατέρα του 23χρονου. Δεν υπήρξε νέα εκδίκηση.

Αυτό, για τα δεδομένα της παράδοσης, ήταν ίσως το πιο ασυνήθιστο στοιχείο της υπόθεσης.

Αυτοδικία ή θεσμική δικαιοσύνη;

Η υπόθεση της Μάνης παραμένει ένα από τα πιο έντονα παραδείγματα σύγκρουσης μεταξύ αυτοδικίας και θεσμικής δικαιοσύνης.

Νομικά, πρόκειται για καθαρή ανθρωποκτονία εκ προθέσεως. Η κοινωνική αποδοχή, όμως, μετέτρεψε τον κατηγορούμενο σε πρόσωπο που αντιμετωπίστηκε ως «τιμωρός».

Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό τέσσερις δεκαετίες μετά είναι απλό αλλά σκληρό:
Μπορεί η οδύνη να γίνει ελαφρυντικό; Και μέχρι ποιο σημείο;

Μια υπόθεση που δεν ξεχάστηκε

Η ιστορία ενέπνευσε τηλεοπτικές σειρές και αφιερώματα, επανήλθε σε podcast και συνεχίζει να συζητιέται ως μια από τις πιο σοκαριστικές υποθέσεις της σύγχρονης ελληνικής εγκληματολογικής ιστορίας.

Δεν είναι απλώς ένα διπλό έγκλημα. Είναι μια μελέτη πάνω στην εκδίκηση, το πένθος, την κοινωνική πίεση και τα όρια του νόμου.

Και ίσως γι’ αυτό παραμένει ζωντανή στη μνήμη: γιατί δεν δίνει εύκολες απαντήσεις

• δολοφόνος
• Σκάλα Λακώνίας