Πανελλήνια ημέρα κατά της σχολικής βίας: 1 στα 3 παιδιά στην Ελλάδα δηλώνει ότι έχει βιώσει bullying

Η σχολική βία δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο που επηρεάζει τη ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση και την εκπαιδευτική πορεία των παιδιών. Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση γύρω από το bullying έχει ανοίξει περισσότερο, όμως τα δεδομένα δείχνουν ότι το πρόβλημα όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζει αυξητικές τάσεις.

Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός (bullying)

Ο σχολικός εκφοβισμός, γνωστός διεθνώς ως school bullying, αφορά κάθε μορφή συστηματικής, επαναλαμβανόμενης και εσκεμμένης επιθετικής συμπεριφοράς μεταξύ μαθητών, με στόχο την πρόκληση σωματικού ή ψυχικού πόνου.

Το φαινόμενο μπορεί να πάρει πολλές μορφές:

1. Σωματική βία: χτυπήματα, σπρωξίματα ή καταστροφή προσωπικών αντικειμένων

2. Λεκτικός εκφοβισμός: προσβολές, ειρωνείες, απειλές ή υποτιμητικά σχόλια

3. Κοινωνικός αποκλεισμός: απομόνωση ενός παιδιού από την ομάδα ή διάδοση φημών

4. Ηλεκτρονικός εκφοβισμός (cyberbullying): παρενόχληση μέσω social media, μηνυμάτων ή διαδικτυακών πλατφορμών

Το στοιχείο που διαφοροποιεί τον εκφοβισμό από μια απλή σύγκρουση μεταξύ μαθητών είναι η ανισορροπία δύναμης και η συστηματικότητα της συμπεριφοράς.

Σχολική βία στην Ελλάδα: Τα στοιχεία που προκαλούν ανησυχία

Τα διαθέσιμα στοιχεία σκιαγραφούν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την Ελλάδα.

Σύμφωνα με πανελλαδική έρευνα του οργανισμού «Το Χαμόγελο του Παιδιού» στο πλαίσιο της εκστρατείας «Μίλα Τώρα», περίπου 1 στα 3 παιδιά (35,5%) δηλώνει ότι έχει βιώσει περιστατικό εκφοβισμού κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2023–2024.

Το ποσοστό αυτό παρουσιάζει αύξηση σε σχέση με το 32,4% της προηγούμενης χρονιάς, γεγονός που υποδηλώνει ότι το φαινόμενο παραμένει έντονο μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

Εξίσου προβληματικό είναι ότι 1 στα 4 παιδιά δηλώνει πως το σχολείο δεν του μαθαίνει επαρκώς πώς να αποφεύγει ή να αντιμετωπίζει τον εκφοβισμό.

Περιοχές με τα υψηλότερα ποσοστά bullying

Η ίδια έρευνα δείχνει σημαντικές γεωγραφικές διαφοροποιήσεις:

1. Θεσσαλία: 45,6%

2. Νότιο Αιγαίο: 44,3%

3. Ιόνια Νησιά: 42,9%

Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στην Πελοπόννησο (18,4%).

Παράλληλα, τα στοιχεία δείχνουν ότι:

1. τα κορίτσια δηλώνουν συχνότερα θύματα εκφοβισμού

2. οι μαθητές ηλικίας 12–15 ετών, δηλαδή στο Γυμνάσιο, εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά

Οι παρεμβάσεις και η στήριξη των παιδιών

Μέσα στο 2025, το Κέντρο για τη Βία και τον Εκφοβισμό του «Χαμόγελου του Παιδιού» διαχειρίστηκε 253 περιστατικά σχολικής βίας.

Παράλληλα:

1. 235 παιδιά έλαβαν ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική

2. πραγματοποιήθηκαν προγράμματα πρόληψης σε

   1. 31.203 μαθητές

   2. 1.833 γονείς

   3. 1.453 εκπαιδευτικούς

Οι παρεμβάσεις αυτές δείχνουν πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση του φαινομένου μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

Η παγκόσμια διάσταση του bullying

Η σχολική βία δεν αποτελεί μόνο ελληνικό πρόβλημα.

Σύμφωνα με στοιχεία της UNESCO, περισσότερο από 30% των μαθητών παγκοσμίως έχει βιώσει κάποια μορφή εκφοβισμού.

Οι συνέπειες είναι σοβαρές:

1. τα παιδιά που εκφοβίζονται είναι τρεις φορές πιο πιθανό να αισθανθούν κοινωνικά αποκλεισμένα

2. είναι δύο φορές πιο πιθανό να απουσιάσουν από το σχολείο

Οι κυριότεροι λόγοι εκφοβισμού σχετίζονται με:

1. την εξωτερική εμφάνιση

2. την εθνικότητα ή την καταγωγή

3. το χρώμα του δέρματος

Cyberbullying: Η νέα μορφή σχολικής βίας

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση του ηλεκτρονικού εκφοβισμού (cyberbullying).

Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ):

1. το ποσοστό εφήβων που δέχονται cyberbullying αυξήθηκε

   1. από 12% σε 15% στα αγόρια

   2. από 13% σε 16% στα κορίτσια

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η μακροχρόνια εξέλιξη του φαινομένου. Μεταξύ 2016 και 2025, η εμπειρία ηλεκτρονικού εκφοβισμού σε νέους ανθρώπους αυξήθηκε από 33,6% σε 58,2%.

Η διαφορά του cyberbullying από τον παραδοσιακό εκφοβισμό είναι ότι δεν περιορίζεται στον χώρο του σχολείου. Το παιδί μπορεί να δεχθεί επιθέσεις οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, μέσω κινητού τηλεφώνου ή διαδικτύου.

Οι ψυχολογικές συνέπειες στα παιδιά

Οι επιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού είναι συχνά βαθιές και μακροχρόνιες.

Τα παιδιά που υφίστανται bullying έχουν:

1. διπλάσιες πιθανότητες να βιώσουν έντονη μοναξιά

2. αυξημένα επίπεδα άγχους και αϋπνίας

3. περισσότερες σκέψεις αυτοκτονίας

Παράλληλα, συχνά εμφανίζουν χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις και αυξημένες πιθανότητες εγκατάλειψης της εκπαίδευσης.

Όπως έχει επισημάνει ο πρόεδρος του οργανισμού «Το Χαμόγελο του Παιδιού», Κώστας Γιαννόπουλος:

«Ένα παιδί που εκφοβίζεται βιώνει έναν καθημερινό ψυχικό και σωματικό Γολγοθά».

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η σχολική βία

Η αντιμετώπιση του bullying δεν μπορεί να βασιστεί σε αποσπασματικές δράσεις. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι απαιτείται μια συνολική στρατηγική πρόληψης.

Ολοσχολική προσέγγιση

Τα πιο αποτελεσματικά προγράμματα βασίζονται στη συνεργασία:

1. εκπαιδευτικών

2. μαθητών

3. γονέων

4. σχολικής διοίκησης

Κοινωνική και συναισθηματική μάθηση

Η εκπαίδευση των παιδιών σε δεξιότητες όπως:

• ενσυναίσθηση

• διαχείριση συναισθημάτων

• επίλυση συγκρούσεων

έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική.

Ενεργοποίηση των παρατηρητών

Περισσότερο από 75% των μαθητών γίνεται μάρτυρας περιστατικών εκφοβισμού, όμως πολλοί δεν παρεμβαίνουν γιατί δεν γνωρίζουν πώς.

Η ενδυνάμωση αυτών των μαθητών μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη.

• Cyberbullying
• σχολική βία