Πάπας Φραγκίσκος: O αποχαιρετισμός ενός άθρησκου στον άνθρωπο που κάποτε δήλωσε «Καλύτερα άθεος παρά ρατσιστής»

Είναι αλήθεια πως, για κάποιον σαν εμένα που δεν πιστεύει, η έννοια του «θρησκευτικού ηγέτη» είναι συχνά κάτι μακρινό, άγνωστο, εως και αδιάφορο. Όσοι με ξέρουν γνωρίζουν πως δεν τα πάω καλά με τις θρησκείες. Τις θεωρούσα και τις θεωρώ εργαλεία υποταγής συνειδήσεων, με σκοπό τουλάχιστον ύποπτο.

Μεγαλώνοντας σε έναν κόσμο όπου η πίστη δεν αποτελούσε πυλώνα της καθημερινότητάς μου, οι ποντίφικες, οι αρχιεπίσκοποι, οι πατριάρχες και οι ιμάμηδες έμοιαζαν απλώς με ξεθωριασμένες φιγούρες  εκτός της δικής μου πραγματικότητας. Κι ας κατάγομαι από την πολύπαθη Καρδίτσα, που έχει βγάλει τον (συμπαθέστατο) αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ. Μάλιστα φίλοι και γνωστοί με εγκαλούν, όταν προσφονώ τους ιεράρχες με τα συμβατικά τους ονόματα. Άντε να τους εξηγήσεις ότι δεν το κάνεις υποτιμητικά. Για τον Φραγκίσκο δεν το κάνω γιατί είναι μεγάλο και δύσκολο στην απομνημόνευση.

Όμως, κάποιες φορές, ένας άνθρωπος καταφέρνει να ξεπεράσει τον τίτλο του, το αξίωμά του, ακόμη και τα όρια του δόγματός του, αγγίζοντας χορδές που νόμιζες ότι δεν σε αφορούν. Και για μένα, ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν ο Πάπας Φραγκίσκος. Όπως σου γράφω και στον τίτλο: ΕΝΑΣ ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ.

Δεν ήταν η θεολογία του, ούτε οι θρησκευτικές τελετές, δεν ήταν ο καθολικισμός, ούτε η αγάπη του για το ποδόσφαιρο. Ήταν η ανθρωπιά του. Ήταν η στάση του. Ήταν οι λέξεις του που, παρά το βαρύ θεσμικό πλαίσιο από όπου προέρχονταν, έφταναν μέχρι την ψυχή και του πιο αδιάφορου. Θυμάμαι σαν τώρα τη δήλωσή του «Καλύτερα άθεος παρά ρατσιστής». Πρώτες μέρες του 2020, μία φράση-γροθιά που, ερχόμενη από τον επικεφαλής μιας παγκόσμιας εκκλησίας, ακούστηκε ως ένας ανέλπιστος ύμνος στην ίδια την έννοια της ανθρωπιάς, πάνω από κάθε πίστη ή έλλειψη αυτής. Έβαλε την ηθική, την αποδοχή και τον σεβασμό στον συνάνθρωπο πιο ψηλά από οποιαδήποτε δογματική ταυτότητα. Ήταν μια στιγμή που ένιωσα έναν βαθύ, ειλικρινή σεβασμό για τον άνθρωπο που αγαπούσε τον πλησίον, κατά τις διδαχές του Ιησού.

Πέρα από τις λέξεις, ήταν οι πράξεις του. Η αφοσίωσή του στους φτωχούς, στους περιθωριοποιημένους, στους πρόσφυγες. Η επιμονή του να μιλάει για την κοινωνική αδικία, την ανισότητα, την ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος. Θέματα που δεν είναι μόνο θρησκευτικά, είναι πανανθρώπινα, αφορούν κάθε λογικά σκεπτόμενο και ευαίσθητο πολίτη του κόσμου. Η απλότητα που έδειχνε στην καθημερινότητά του, η ζεστασιά στα μάτια του όταν συναντούσε τους αδύναμους, η ειλικρίνεια που φαινόταν να τον διακατέχει – όλα αυτά συνέθεταν μια εικόνα που δεν μπορούσες να αγνοήσεις, ασχέτως της πίστης σου.

Ο Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο (όπως ήταν το κοσμικό του όνομα) δεν ζήτησε ποτέ από εμένα ή από άλλους σαν εμένα να πιστέψουμε. Ζήτησε, όμως, με τη στάση του, να δούμε την ανθρωπιά ως υπέρτατη αξία. Φίλησε τα πόδια φυλακισμένων. Ήρθε στο Αιγαίο για να αγκαλιάσει άμοιρα προσφυγάκια που από τύχη δεν θαλασσοπνίγηκαν.

Λέσβος: Η προσευχή του Πάπα Φραγκίσκου για τους πρόσφυγες, τον Απρίλιο του 2016

Μας υπενθύμισε, μέσα από τα δικά του κανάλια επικοινωνίας, ότι υπάρχουν αρχές που ενώνουν τους ανθρώπους πέρα από τις διαφορές τους. Για έναν άθρησκο, αυτό είναι το πιο δυνατό μήνυμα που μπορεί να εκπέμψει ένας θρησκευτικός ηγέτης: όχι η προσέλκυση σε ένα δόγμα, αλλά η υπενθύμιση των κοινών αξιών που μας κάνουν ανθρώπους.

Αν λοιπόν υπάρχει ένας «αποχαιρετισμός» από μεριάς μου, δεν είναι το «αντίο» στο θεσμό ή στη θρησκεία. Είναι ένας φόρος τιμής, στον υπέροχο άνθρωπο από την Αργεντινή ο οποίος έδειξε ότι η συμπόνια, η ταπεινότητα και η υπεράσπιση των αδύναμων δεν είναι μονοπώλιο καμίας πίστης, αλλά καθήκον και πεπρωμένο κάθε ανθρώπινου όντος. Και αυτό, για μένα, είναι περισσότερο από αρκετό.

Ελαφρύ το χώμα…

 

• Πάπας Φραγκίσκος