Pax Judaica: Το δόγμα της αυξανόμενης ισραηλινής ισχύος στον αραβικό χώρο

Ο όρος Pax Judaica εμφανίζεται όλο και συχνότερα τα τελευταία χρόνια σε αναλύσεις, πολιτικά σχόλια και διαδικτυακές συζητήσεις γύρω από τη νέα ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για έναν όρο που παραπέμπει ευθέως σε ιστορικές έννοιες όπως η Pax Romana και η Pax Americana, επιχειρώντας να περιγράψει μια περίοδο κατά την οποία η ισραηλινή ισχύς προβάλλεται ως κεντρικός παράγοντας διαμόρφωσης της περιφερειακής τάξης.

Στην πιο ήπια και αναλυτική του εκδοχή, ο όρος δεν σημαίνει απαραίτητα παγκόσμια κυριαρχία ή κρυφό σχέδιο, αλλά την αντίληψη ότι το Ισραήλ εξελίσσεται σε βασικό στρατιωτικό, τεχνολογικό και διπλωματικό παίκτη στον αραβικό χώρο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραδοσιακές ισορροπίες έχουν διαρραγεί.

Η συζήτηση αυτή συνδέεται άμεσα με τη φθορά της Pax Americana, δηλαδή της αμερικανικής ηγεμονίας που καθόρισε τη μεταπολεμική διεθνή τάξη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η ισχυρότερη δύναμη του δυτικού κόσμου, ωστόσο στη Μέση Ανατολή η άμεση αμερικανική εμπλοκή εμφανίζεται πλέον πιο επιλεκτική, πιο κοστοβόρα πολιτικά και συχνά πιο εξαρτημένη από περιφερειακούς συμμάχους.

Σε αυτό το περιβάλλον, το Ισραήλ προβάλλει ως δύναμη που δεν περιορίζεται στον ρόλο του παραδοσιακού συμμάχου της Ουάσινγκτον. Αντίθετα, επιχειρεί να λειτουργήσει ως αυτόνομος ρυθμιστής των εξελίξεων στην περιοχή, αξιοποιώντας τη στρατιωτική του υπεροχή, την τεχνολογική του ισχύ, τις υπηρεσίες πληροφοριών, τις σχέσεις του με τις ΗΠΑ και τις νέες διπλωματικές γέφυρες με αραβικά κράτη.

Η θεωρία της Pax Judaica υποστηρίζει ότι η περιοχή περνά σε μια φάση όπου ο αραβικός κόσμος δεν διαμορφώνει πλέον μόνος του τους όρους της ασφάλειας, της ενέργειας και της περιφερειακής πολιτικής. Αντίθετα, το Ισραήλ εμφανίζεται ως ο παίκτης που μπορεί να πλήξει στόχους σε πολλαπλά μέτωπα, να επηρεάσει στρατηγικούς διαδρόμους, να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος και να επιβάλει νέες πραγματικότητες επί του πεδίου.

Οι υποστηρικτές αυτής της ανάγνωσης επικαλούνται τον πόλεμο στη Γάζα, τις συγκρούσεις με το Ιράν, τα πλήγματα στον Λίβανο και τη Συρία, καθώς και τη στρατηγική πίεση προς δίκτυα όπως η Χεζμπολάχ, οι Χούθι και οι φιλοϊρανικές οργανώσεις σε Ιράκ και Υεμένη. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, το Ισραήλ δεν αμύνεται απλώς απέναντι σε απειλές, αλλά επιχειρεί να ανασχεδιάσει την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Κεντρικό στοιχείο της συζήτησης είναι και η σταδιακή προσέγγιση του Ισραήλ με ορισμένα αραβικά κράτη. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ, η σιωπηρή συνεργασία με χώρες του Κόλπου, τα κοινά συμφέροντα απέναντι στο Ιράν και οι ενεργειακές διασυνδέσεις έχουν δημιουργήσει την αίσθηση ότι ένα μέρος του αραβικού κόσμου αντιμετωπίζει πλέον το Ισραήλ όχι μόνο ως αντίπαλο, αλλά και ως αναγκαίο συνομιλητή.

Pax Judaica: Η θεωρία συνωμοσίας που αποκτά όλο και περισσότερους «θιασώτες» – Χαμός στο διαδίκτυο

Σε αυτή την εκδοχή, η Pax Judaica δεν επιβάλλεται μόνο με στρατιωτικά μέσα. Διαμορφώνεται μέσα από τεχνολογία, πληροφορίες, κυβερνοασφάλεια, εξοπλισμούς, ενεργειακές συμφωνίες, λιμάνια, εμπορικούς διαδρόμους και διπλωματικές ανταλλαγές. Το Ισραήλ εμφανίζεται ως κόμβος ενός νέου πλέγματος ασφάλειας και οικονομίας στην περιοχή.

Ωστόσο, ο όρος είναι βαθιά αμφιλεγόμενος. Για τους επικριτές του, η Pax Judaica δεν περιγράφει ειρήνη, αλλά μια τάξη πραγμάτων βασισμένη στην ισραηλινή στρατιωτική υπεροχή, στην αποδυνάμωση των παλαιστινιακών διεκδικήσεων και στη διαρκή πίεση προς κράτη και οργανώσεις που θεωρούνται εχθρικές προς το Ισραήλ.

Το πιο κρίσιμο σημείο είναι ότι ο όρος συχνά κινείται στα όρια ανάμεσα στην πολιτική ανάλυση και τη συνωμοσιολογία. Η κριτική στην ισραηλινή κυβέρνηση, στις στρατιωτικές επιχειρήσεις ή στην αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ είναι απολύτως θεμιτή στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου. Όταν όμως η συζήτηση μετατρέπεται σε αφήγημα περί δήθεν συλλογικού εβραϊκού ελέγχου της παγκόσμιας πολιτικής, τότε διολισθαίνει σε επικίνδυνα και ιστορικά φορτισμένα αντισημιτικά στερεότυπα.

Γι’ αυτό και η χρήση του όρου απαιτεί προσοχή. Άλλο πράγμα είναι να αναλύει κανείς την αυξανόμενη ισραηλινή ισχύ στον αραβικό χώρο, τις αμερικανοϊσραηλινές σχέσεις, τη στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ και την αλλαγή των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή. Και άλλο να αποδίδει τις παγκόσμιες εξελίξεις σε ένα αόρατο, ενιαίο και κρυφό σχέδιο.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το Ισραήλ πράγματι διαθέτει σημαντική στρατιωτική και τεχνολογική υπεροχή στην περιοχή. Διαθέτει ισχυρή σχέση με τις ΗΠΑ, αναβαθμισμένο ρόλο στην περιφερειακή ασφάλεια και δυνατότητα να επηρεάζει τις εξελίξεις πέρα από τα σύνορά του. Ταυτόχρονα, όμως, αντιμετωπίζει σοβαρά πολιτικά, διπλωματικά και κοινωνικά αδιέξοδα, με κορυφαίο το παλαιστινιακό ζήτημα.

Η έννοια της Pax Judaica αποτυπώνει, έτσι, περισσότερο μια αίσθηση εποχής παρά ένα επίσημο δόγμα. Εκφράζει τον φόβο, την ανησυχία ή και την αποδοχή ότι η Μέση Ανατολή περνά από μια περίοδο αμερικανικής επιτήρησης σε μια φάση όπου το Ισραήλ επιχειρεί να λειτουργήσει ως ο βασικός εγγυητής, αλλά και επιβολέας, μιας νέας περιφερειακής τάξης.

Το ερώτημα είναι αν αυτή η τάξη μπορεί πράγματι να παραγάγει σταθερότητα ή αν θα οδηγήσει σε ακόμη βαθύτερες συγκρούσεις. Διότι καμία «ειρήνη» δεν μπορεί να σταθεί μακροπρόθεσμα μόνο πάνω στην ισχύ, τα πλήγματα και την αποτροπή, εάν δεν συνοδεύεται από πολιτικές λύσεις, αναγνώριση δικαιωμάτων και πραγματική διπλωματική διευθέτηση.

Με αυτή την έννοια, η Pax Judaica είναι ένας όρος που αποκαλύπτει τη μεγάλη συζήτηση της εποχής: ποιος θα ορίζει τους κανόνες στη Μέση Ανατολή μετά τη σχετική υποχώρηση της αμερικανικής παντοδυναμίας. Το Ισραήλ, οι ΗΠΑ, οι αραβικές μοναρχίες, το Ιράν, η Τουρκία ή ένας νέος πολυπολικός συσχετισμός;

Η απάντηση δεν έχει ακόμη δοθεί. Όμως το γεγονός ότι ο όρος κερδίζει έδαφος δείχνει πως η περιοχή βρίσκεται ήδη σε φάση βαθιάς αναδιάταξης, όπου οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν και μια νέα, ασταθής και συγκρουσιακή πραγματικότητα παίρνει τη θέση τους.

• Pax Americana
• Pax Judaica
• αραβικός κόσμος
• Ισραήλ
• Μέση Ανατολή