Πνύκα: Γιατί οι ηγέτες επιλέγουν τον βράχο της Δημοκρατίας – Από τον Μακρόν στον Ρούμπιο (Βίντεο)

Για λίγα λεπτά, η Πνύκα βρέθηκε ξανά στο κέντρο του παγκόσμιου πολιτικού ενδιαφέροντος. Εκεί όπου οι Αθηναίοι συγκεντρώνονταν πριν από περίπου 2.500 χρόνια για να συζητήσουν και να αποφασίσουν για την πόλη τους, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στάθηκε την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου και μίλησε για το μέλλον της Δύσης.

Η επιλογή του χώρου δεν ήταν απλώς σκηνογραφική. Ο Ρούμπιο συνέδεσε στην ομιλία του αξίες που απέδωσε στην αρχαία ελληνική παράδοση, όπως το θάρρος, η τιμή και το καθήκον, με τη σημερινή αμερικανική πολιτική και την αντίληψη «America First» της κυβέρνησης Τραμπ. Υποστήριξε, παράλληλα, ότι η Δύση βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής και ότι οι αποφάσεις της επόμενης δεκαετίας θα επηρεάσουν τη θέση της στον κόσμο για πολλά χρόνια.

Η εικόνα, πάντως, είχε έναν ιδιαίτερο συμβολισμό: ένας Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών μιλούσε από έναν χώρο που δημιουργήθηκε για να έχουν λόγο οι ίδιοι οι πολίτες.

Εκεί όπου ο πολίτης είχε τον λόγο

Η Πνύκα δεν είναι απλώς ένας αρχαιολογικός χώρος με θέα στην Ακρόπολη. Από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. συνδέθηκε με τις συνελεύσεις των Αθηναίων πολιτών και αποτέλεσε τον χώρο όπου συνεδρίαζε η Εκκλησία του Δήμου.

Στον βράχο αυτόν ανέβαιναν οι ρήτορες και απευθύνονταν στους πολίτες. Η Πνύκα συνδέθηκε με κορυφαίες μορφές της αθηναϊκής πολιτικής ζωής και του δημόσιου λόγου, όπως ο Περικλής, ο Θεμιστοκλής, ο Αριστείδης και ο Δημοσθένης.

Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι μόνο η ιστορική της ηλικία. Είναι η ιδέα που αντιπροσωπεύει.

Η Πνύκα συνδέθηκε με τη συμμετοχή των πολιτών, τη δημόσια συζήτηση και τη λήψη αποφάσεων για την πόλη. Γι’ αυτό και χιλιάδες χρόνια αργότερα εξακολουθεί να προσφέρει ένα από τα ισχυρότερα πολιτικά σκηνικά στον κόσμο.

Η Πνύκα σε 5 σταθμούς

Αρχαιότητα
Η Πνύκα αποτελεί τον χώρο όπου συνερχόταν η Εκκλησία του Δήμου και οι Αθηναίοι πολίτες συμμετείχαν στις αποφάσεις της πόλης.

8 Οκτωβρίου 1838
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης μιλά στην Πνύκα μπροστά σε μαθητές του Βασιλικού Γυμνασίου. Ο λόγος του για την Επανάσταση, την ελευθερία και την πορεία του ελληνικού κράτους θα μείνει ως μία από τις πιο γνωστές ομιλίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

1959
Ο Γάλλος συγγραφέας και υπουργός Πολιτισμού Αντρέ Μαλρό μιλά στην Πνύκα, σε μια εκδήλωση που συνδέθηκε με την πρώτη φωταγώγηση της Ακρόπολης.

2017
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιλέγει την Πνύκα για να μιλήσει για τη Δημοκρατία, την Ευρώπη και το μέλλον της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

2026
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ανεβαίνει στο ίδιο ιστορικό σημείο και μιλά για το μέλλον της Δύσης και τις αξίες που, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση, πρέπει να αποτελέσουν ξανά τη βάση της.

Από τον Κολοκοτρώνη στον Μαλρό

Η σύγχρονη ιστορία της Πνύκας δεν αρχίζει με τους ξένους ηγέτες.

Το 1838, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης βρέθηκε στην Πνύκα μπροστά σε μαθητές και μίλησε για την Ελληνική Επανάσταση, την ελευθερία και την πορεία του νέου ελληνικού κράτους. Η ομιλία του, γνωστή ως «Λόγος του Κολοκοτρώνη προς τους νέους», παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικότερα κείμενα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το 1959, ο Αντρέ Μαλρό έδωσε στην Πνύκα έναν διεθνή συμβολισμό. Ο Γάλλος υπουργός Πολιτισμού μίλησε για την Ελλάδα και τον πολιτισμό της, με την Ακρόπολη να φωτίζεται μπροστά στο κοινό.

Η παράδοση συνεχίστηκε το 2017 με τον Εμανουέλ Μακρόν. Ο Γάλλος πρόεδρος χρησιμοποίησε την ιστορική φόρτιση του χώρου για να μιλήσει για την Ευρώπη, τη Δημοκρατία και την ανάγκη ανανέωσης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Και ο Ομπάμα που δεν μίλησε τελικά στην Πνύκα

Στην ιστορία των διεθνών προσωπικοτήτων που συνδέθηκαν με την Πνύκα υπάρχει και ένας πρόεδρος των ΗΠΑ που τελικά δεν ανέβηκε στο Βήμα. Κατά την επίσκεψη του Μπαράκ Ομπάμα στην Αθήνα το 2016 είχε εξεταστεί η δυνατότητα να εκφωνήσει εκεί την ομιλία του. Για λόγους ασφαλείας, ο χώρος άλλαξε και ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε τελικά στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Η ομιλία του, ωστόσο, είχε έντονο ελληνικό και δημοκρατικό συμβολισμό, με αναφορές στην αρχαία Αθήνα και στις ιδέες που συνδέθηκαν με τη γέννηση της Δημοκρατίας.

Γιατί η Πνύκα εξακολουθεί να έχει τέτοια δύναμη;

Ίσως επειδή η Πνύκα δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σκηνοθεσία.

Η Ακρόπολη στο βάθος, ο βράχος, το αρχαίο Βήμα και η γνώση ότι στον ίδιο χώρο συγκεντρώνονταν πολίτες για να συζητήσουν και να αποφασίσουν για την πόλη τους δημιουργούν ένα σκηνικό που δύσκολα μπορεί να αναπαραχθεί σε ένα σύγχρονο συνεδριακό κέντρο.

Κάθε προσωπικότητα που επιλέγει την Πνύκα έρχεται, βέβαια, με διαφορετικό μήνυμα.

Ο Μακρόν μίλησε για την Ευρώπη. Ο Ομπάμα μίλησε για τη Δημοκρατία και τη διεθνή συνεργασία. Ο Ρούμπιο μίλησε για τη Δύση, την εθνική κυριαρχία και την ανάγκη, όπως υποστήριξε, να ανανεωθεί το δυτικό πνεύμα.

Το σκηνικό, όμως, παραμένει το ίδιο.

Και ίσως εκεί βρίσκεται ο πραγματικός συμβολισμός της Πνύκας.

Όποιος ανεβαίνει σήμερα στο Βήμα δεν μιλά μόνο στο σημερινό ακροατήριο. Μιλά απέναντι σε μια ιστορία περίπου 2.500 ετών, σε έναν χώρο που συνδέθηκε με την ιδέα ότι ο πολίτης μπορεί να έχει λόγο στα πράγματα της πόλης.

Από τον Κολοκοτρώνη και τον Μαλρό μέχρι τον Μακρόν και τώρα τον Ρούμπιο, η Πνύκα εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας μοναδικός τόπος πολιτικού συμβολισμού.

Και κάθε νέα ομιλία εκεί επαναφέρει, με διαφορετικούς όρους, ένα παλιό ερώτημα: Ποιος μιλά στο όνομα της Δημοκρατίας – και τι σημαίνει τελικά Δημοκρατία σε κάθε εποχή;

• Αμερικανός ΥΠΕΞ
• Εμανουέλ Μακρόν
• Μάρκο Ρούμπιο
• ομιλία
• Πνύκα