Ποια ήταν η Μαργαρίτα Παπανδρέου: Η φεμινίστρια από το Ιλινόι που βρέθηκε στην πρώτη σειρά της μεταπολιτευτικής ελληνικής ιστορίας

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, που έφυγε από τη ζωή υπερπλήρης ημερών, στα 103 της χρόνια, ήταν πολλά περισσότερα από πρώην σύζυγος του Ανδρέα και μητέρα του Γιώργου Παπανδρέου. Το κορίτσι που γεννήθηκε στο Ιλινόι τα χρόνια του Μεσοπολέμου και ερωτεύτηκε έναν νεαρό καθηγητή πανεπιστημίου, γόνο πολιτικής οικογένειας με όνομα γλωσσοδέτη από την αντιπέρα όχθη του Ατλαντικού, έγινε αυτόπτης μάρτυρας, αλλά και διαμορφωτής γεγονότων που άλλαξαν τη μεταπολεμική Ελλάδα.

Η Μάργκαρετ Τσαντ γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ, ένα ιστορικό προάστιο του Σικάγο, γενέτειρα του Έρνεστ Χέμινγουεϊ και τόπος που είχε επιλέξει για να ζήσει ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ, ένας από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες του 20ου αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές.

Σπούδασε δημοσιογραφία και στη συνέχεια πήρε μεταπτυχιακό από το πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί γνώρισε, το 1947, τον 28χρονο Ανδρέα Παπανδρέου και γοητεύτηκε από τον μετέπειτα πρωθυπουργό της Ελλάδας, που βρισκόταν στο ξεκίνημα μιας λαμπρής ακαδημαϊκής καριέρας.

Το 1951 παντρεύτηκαν και τα επόμενα χρόνια απέκτησαν μαζί τέσσερα παιδιά: Τον Γιώργο, που ακολούθησε τα βήματα του πατέρα του και έγινε πρωθυπουργός, τη Σοφία, τον συγγραφέα και νυν ευρωβουλευτή Νίκο και τον καθηγητή Αντρίκο Παπανδρέου.

Η οικογένεια Παπανδρέου εγκαταστάθηκε μονίμως στην Ελλάδα το 1961, και η Μάργκαρετ έγινε Μαργαρίτα. Ως σύζυγος του Ανδρέα και νύφη του Γεωργίου Παπανδρέου, έζησε από κοντά την ταραχώδη περίοδο της Αποστασίας και του Ανένδοτου και το 1967 αναγκάστηκε να ξεριζώσει για ακόμη μια φορά την οικογένειά της, εξαιτίας της χούντας των συνταγματαρχών: Στοκχόλμη και στη συνέχεια Τορόντο.

Το 1974 η Χούντα πέφτει και ο ήλιος του Ανδρέα ανατέλλει. Επτά χρόνια αργότερα είναι πρωθυπουργός και η Μαργαρίτα αφουγκράζεται τη δίψα για αλλαγή και εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες που της δίνει η πρόσβαση στον πυρήνα της εξουσίας για να προωθήσει μια προοδευτική ατζέντα, η οποία θα έβγαζε τα δικαιώματα των γυναικών από τον μεσαίωνα που τα είχε κρατήσει η Χούντα. Ελέω επταετίας, η Ελλάδα είχε χάσει τις κοινωνικές επαναστάσεις που είχε αλλάξει τα πάντα στις κοινωνίες της Δυτικής Ευρώπης και των ΗΠΑ, μαζί και εκείνη του φεμινισμού.

Έχει ήδη ιδρύσει το 1976 την ΕΓΕ, την Ένωση Γυναικών Ελλάδος, στην οποία διετέλεσε πρόεδρος για οκτώ χρόνια. Δικτυώνεται με γυναικείες οργανώσεις από την Ευρώπη, αλλά και το Μαγκρέμπ και τη Μέση Ανατολή και διεκδικεί οι γυναίκες να μην είναι πλέον πολίτες β’ κατηγορίας. 

Με τη δράση της συμβάλλει στη διαμόρφωση του νομοθετικού πλαισίου που οδηγεί στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1980 στην αποποινικοποίηση των αμβλώσεων και της μοιχείας, στην κατάργηση του αναχρονιστικού θεσμού της προίκας, στη θεσμοθέτηση του πολιτικού γάμο και στα διαζύγια με αμοιβαία συναίνεση, στη δυνατότητα οι γυναίκες να διατηρούν το επώνυμό τους μετά τον γάμο και στα ίσα δικαιώματα στην κηδεμονία των παιδιών.

Το 1989 ο γάμος της με τον Ανδρέα Παπανδρέου, ένας γάμος που ήταν για χρόνια τρικυμιώδης, λήγει και τυπικά. Η Μαργαρίτα συμφώνησε να δώσει διαζύγιο ώστε να παντρευτεί ο Ανδρέας Παπανδρέου τη Δήμητρα Λιάνη.

Τα τελευταία χρόνια είχε αποσυρθεί από τα φώτα της δημοσιότητας, λόγω της προχωρημένης της ηλικίας.

• Ανδρέας Παπανδρέου
• Γιώργος Παπανδρέου
• Μαργαρίτα Παπανδρέου