Politico: 1,2 τρισ. ευρώ φτάνουν; – Το υπαρξιακό στοίχημα της Ευρώπης και το δίλημμα της Φον ντερ Λάιεν εν μέσω πολέμων, δασμών και μεγαθηρίων

Ο Μάριο Ντράγκι απολάμβανε τη συνταξιοδότησή του, όταν το φθινόπωρο του 2023 χτύπησε το τηλέφωνο. Στην άλλη γραμμή ήταν το γραφείο της Ursula von der Leyen. Ήθελαν να μάθουν αν ο «σοφός της ευρωπαϊκής οικονομίας» θα δεχόταν να επιστρέψει για μια τελευταία αποστολή: να βρει τρόπο να ξανακάνει την Ευρώπη ανταγωνιστική. «Έπρεπε να το σκεφτώ μερικές μέρες πριν πω το “ναι”», θυμάται ο Ντράγκι, που πριν από λίγες μέρες παρέδωσε την πολυαναμενόμενη έκθεσή του στις Βρυξέλλες. «Το έργο φαινόταν τρομακτικό, τόσο δύσκολο».

Κι αν το έργο του Ντράγκι ήταν δύσκολο, το έργο της Φον ντερ Λάιεν είναι υπαρξιακό. Την Τετάρτη παρουσιάζει το σχέδιό της για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ (2028-2034) – το περίφημο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ).

Ένα σχέδιο που πρέπει να καλύψει τις πιο επικίνδυνες προκλήσεις της εποχής μας: από έναν πιθανό εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ του Τραμπ και τον συνεχιζόμενο πόλεμο με τη Ρωσία του Πούτιν, έως την πίεση της Κίνας, τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, την κλιματική αλλαγή, την μετανάστευση και την άνοδο της ακροδεξιάς.

Δεν είναι τυχαίο που οι αξιωματούχοι της Επιτροπής πέρασαν ολόκληρο το Σαββατοκύριακο κλειδωμένοι σε μαραθώνιες συνεδριάσεις, δουλεύοντας μέχρι αργά τη νύχτα της Δευτέρας με πίτσες και κόλες. Το διακύβευμα είναι, κυριολεκτικά, η ίδια η Ευρώπη, όπως αναφέρει το Politico.

«Ή η ευημερία, ή το περιβάλλον, ή η ελευθερία μας»

Σήμερα ο προϋπολογισμός της ΕΕ ανέρχεται σε 1,2 τρισ. ευρώ –περίπου 1% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Για σύγκριση, ο προϋπολογισμός της Γερμανίας αντιστοιχεί στο 48% του ΑΕΠ της και της Γαλλίας στο 57%. Όπως λέει ο Ντράγκι, «χωρίς δράση, θα πρέπει είτε να θέσουμε σε κίνδυνο την ευημερία μας, το περιβάλλον μας ή την ελευθερία μας».

Αλλά πόσα είναι αρκετά; Ορισμένες χώρες θέλουν μηδενική αύξηση, άλλες διπλασιασμό. Ο Jan Stráský του ΟΟΣΑ εκτιμά ότι ακόμη και μια αύξηση 20-30% –που θα ανέβαζε τον προϋπολογισμό στο 1,3% του ΑΕΠ– «αν δαπανηθεί σωστά, θα μπορούσε να κάνει τεράστια διαφορά».

Ο ΟΟΣΑ μάλιστα προτείνει ανακατεύθυνση κονδυλίων προς την άμυνα και την ενεργειακή διασύνδεση, για χαμηλότερη τιμή ρεύματος και ενίσχυση της ανάπτυξης.

Ο Zsolt Darvas του think tank Bruegel θεωρεί ότι ούτε αυτό φτάνει. Προτείνει αύξηση του προϋπολογισμού στο 2% του ΑΕΠ, ώστε η ΕΕ να ανταπεξέλθει στις τεράστιες ανάγκες της κλιματικής μετάβασης, της ψηφιοποίησης, της άμυνας και της αποπληρωμής των χρεών της Covid-19. «Το ΠΔΠ παραμένει κολλημένο στο παρελθόν, ενώ οι προκλήσεις ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα», σημειώνει.

Η Γερμανία λέει «όχι», η Γαλλία λέει «ναι»

Γαλλία και Ιταλία στηρίζουν μια μεγάλη αύξηση. Αντίθετα, Γερμανία, Ολλανδία και Σουηδία ζητούν σταθερότητα ή και μείωση. Η Σουηδή Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Jessica Rosencrantz δήλωσε: «Δεν μπορούμε να λέμε ότι θέλουμε μεγαλύτερο προϋπολογισμό επειδή έχουμε νέα προβλήματα. Πρέπει να θέσουμε προτεραιότητες εντός του υπάρχοντος».

Η νέα αρχιτεκτονική Φον ντερ Λάιεν

Η Φον ντερ Λάιεν προτείνει ριζική αναδιάρθρωση: συνένωση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και του Ταμείου Συνοχής σε ένα «μεγάλο ταμείο», δημιουργία Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας για έρευνα και βασικούς τομείς, και ένα Ταμείο Εξωτερικής Δράσης για βοήθεια και διπλωματία. Όπως πάντα, οι αγρότες και οι φτωχότερες περιφέρειες είναι στα κάγκελα για τις αλλαγές.

Ποιος θα πληρώσει;

Το μεγάλο ερώτημα: από πού θα έρθουν τα λεφτά; Η ΕΕ εξετάζει νέες πηγές εσόδων («ίδιοι πόροι») για να μειωθούν οι εθνικές συνεισφορές και οι εντάσεις μεταξύ «καθαρών συνεισφερόντων» όπως η Γερμανία και οι χώρες που λαμβάνουν περισσότερα. Η Ευρώπη, τελικά, βρίσκεται μπροστά στο ίδιο δίλημμα που την καταδιώκει εδώ και δεκαετίες: θέλει να γίνει παγκόσμιος παίκτης –αλλά είναι διατεθειμένη να πληρώσει το τίμημα;

• Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν
• προϋπολογισμός