POLITICO για μεταναστευτικές ροές στη Θέουτα: Μπορεί το Μαρόκο να εκμεταλλευτεί τη ρήξη της Ισπανίας με ΗΠΑ και Ισραήλ;

Η πρωτοφανής μαζική είσοδος μεταναστών στους ισπανικούς θύλακες της Θέουτα και της Μελίγια έχει προκαλέσει βαθιά ανησυχία στη Μαδρίτη, επαναφέροντας στο προσκήνιο όχι μόνο την ασφάλεια των ευρωπαϊκών συνόρων, αλλά και τις μακροχρόνιες εδαφικές διεκδικήσεις του Μαρόκου.

Σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα του POLITICO, η ευκολία με την οποία δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα δημιούργησε στην Ισπανία την αίσθηση ότι οι δύο αυτόνομες πόλεις της στη βόρεια Αφρική είναι ευάλωτες σε μια οργανωμένη υβριδική επίθεση.

Η ανησυχία εντείνεται από τον φόβο ότι παραδοσιακοί σύμμαχοι της Μαδρίτης, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ενδέχεται να μην είναι πλέον εξίσου πρόθυμοι να τη στηρίξουν, εξαιτίας των πολιτικών αντιπαραθέσεων που έχει αναπτύξει ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και το Ισραήλ.

«Η ισπανική κυριαρχία δεν συζητείται»

Μπροστά στην κλιμάκωση της συζήτησης, η ισπανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να προβεί σε δημόσιες διαβεβαιώσεις για ένα ζήτημα που μέχρι πρότινος θεωρούσε αδιαμφισβήτητο.

«Η Θέουτα και η Μελίγια δεν αγγίζονται», δήλωσε η υπουργός Άμυνας της Ισπανίας, Μαργαρίτα Ρόμπλες, υπογραμμίζοντας ότι η εδαφική ακεραιότητα και η κυριαρχία της χώρας δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Ωστόσο, οι δηλώσεις της Μαδρίτης δεν κατάφεραν να περιορίσουν τους φόβους για το τι θα μπορούσε να συμβεί εάν το Ραμπάτ αποφάσιζε να αυξήσει ακόμη περισσότερο την πίεση.

Στις ισπανικές εφημερίδες πληθαίνουν πλέον οι αναφορές σε μια πιθανή «Πράσινη Πορεία 2.0», με ευθεία παραπομπή στα γεγονότα του 1975, όταν το Μαρόκο κινητοποίησε δεκάδες χιλιάδες αμάχους και εξανάγκασε την Ισπανία να εγκαταλείψει την τότε Ισπανική Σαχάρα.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών και στέλεχος του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος, Χοσέ Μανουέλ Γκαρθία-Μαργάγιο, τόνισε ότι η κυβέρνηση πρέπει να καταστήσει σαφές πως ο έλεγχος των δύο πόλεων δεν είναι διαπραγματεύσιμος.

«Πιστεύει κανείς ότι οι Βρετανοί θα επέτρεπαν σε 60.000 Ισπανούς να μπουν στο Γιβραλτάρ;», διερωτήθηκε, καλώντας την κυβέρνηση Σάντσεθ να επιδείξει μεγαλύτερη αποφασιστικότητα.

Η διαχρονική διεκδίκηση του Μαρόκου

Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν δύο από τα τελευταία ίχνη της άλλοτε ισπανικής αυτοκρατορίας. Η Θέουτα βρίσκεται υπό ισπανική κυριαρχία από το 1668 και η Μελίγια από το 1497. Αποτελούν αναπόσπαστα τμήματα της Ισπανίας και, κατά συνέπεια, της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Μαρόκο, ωστόσο, από την ανεξαρτητοποίησή του από τη Γαλλία το 1956, διεκδικεί σταθερά την κυριαρχία και των δύο περιοχών, τις οποίες χαρακτηρίζει «αποικίες» υπό ισπανική κατοχή.

Μετά τα τελευταία γεγονότα, μέσα ενημέρωσης που θεωρούνται προσκείμενα στο μαροκινό παλάτι επανέφεραν δυναμικά το ζήτημα. Σε δημοσίευμα της ιστοσελίδας Le360 αναφερόταν ότι το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν οι δύο πόλεις θα «επανενταχθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, το Μαρόκο», αλλά πότε θα συμβεί αυτό και πόσες ανθρώπινες τραγωδίες θα προηγηθούν.

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί στη Μαδρίτη το γεγονός ότι ανάλογες θέσεις δεν εκφράζονται πλέον μόνο από το Ραμπάτ.

Η παρέμβαση των ΗΠΑ και το μήνυμα προς τη Μαδρίτη

Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Μάριο Ντίαζ-Μπαλάρτ, μέλος της ισχυρής Επιτροπής Πιστώσεων του αμερικανικού Κογκρέσου, είχε δηλώσει σε συνέντευξή του ότι η Θέουτα και η Μελίγια βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος, θέτοντας ερωτήματα για το εάν πρέπει να παραμείνουν τμήματα της Ισπανίας.

Ο ίδιος συνέδεσε το θέμα με την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Σάντσεθ, υποστηρίζοντας ότι η Μαδρίτη έθετε σε κίνδυνο τη συμμαχία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της αντίθεσής της στον πόλεμο στο Ιράν, σε αντίθεση με το Μαρόκο, το οποίο χαρακτήρισε σταθερό σύμμαχο της Ουάσιγκτον.

Σε έκθεση του Κογκρέσου που συνόδευε νομοσχέδιο χρηματοδότησης, γινόταν επίσης αναφορά στις «υπό ισπανική διοίκηση πόλεις Θέουτα και Μελίγια», οι οποίες βρίσκονται, όπως σημειωνόταν, σε μαροκινό έδαφος και αποτελούν αντικείμενο μακροχρόνιας διεκδίκησης από το Ραμπάτ.

Το έγγραφο υποστήριζε τη διπλωματική συζήτηση για το «μελλοντικό καθεστώς» των δύο πόλεων, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζεται επισήμως ως αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής.

Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνει τη στενή σχέση που έχει αναπτύξει το Μαρόκο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα μετά την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ το 2020 να αναγνωρίσει τη μαροκινή κυριαρχία στη διαφιλονικούμενη Δυτική Σαχάρα, με αντάλλαγμα την εξομάλυνση των σχέσεων του Ραμπάτ με το Ισραήλ.

Η ισραηλινή επίθεση και η διπλωματική απομόνωση

Στη διαμάχη παρενέβη και ο Ισραηλινός πρεσβευτής στον ΟΗΕ, Ντάνι Ντανόν, ο οποίος, απαντώντας στην κριτική της Ισπανίας για τον πόλεμο στη Γάζα, κάλεσε τη Μαδρίτη να εξηγήσει γιατί εξακολουθεί να διατηρεί, όπως ανέφερε, «αποικιακούς θύλακες στην Αφρική».

Η πρεσβευτής του Ισραήλ στην Ισπανία διευκρίνισε αργότερα ότι οι δηλώσεις αυτές δεν αποτελούσαν επίσημη θέση της ισραηλινής κυβέρνησης.

Παρόλα αυτά, στην Ισπανία εκφράζονται φόβοι ότι η επιδείνωση των σχέσεων του Σάντσεθ με την κυβέρνηση Τραμπ και το Ισραήλ έχει επιτρέψει στο Μαρόκο να διεθνοποιήσει τις διεκδικήσεις του.

Ο Γκαρθία-Μαργάγιο υποστήριξε ότι όταν μια κυβέρνηση επιλέγει να έρχεται σε ευθεία αντιπαράθεση με συγκεκριμένες χώρες, θα πρέπει να αναμένει και συνέπειες στη διεθνή σκηνή.

Ο φόβος μιας νέας «Πράσινης Πορείας»

Για τους Ισπανούς, το ενδεχόμενο το Μαρόκο να χρησιμοποιήσει πληθυσμιακές μετακινήσεις για να πιέσει τη Μαδρίτη δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο.

Το 1975, ενώ ο δικτάτορας Φρανθίσκο Φράνκο βρισκόταν κοντά στον θάνατο και η Ισπανία περνούσε περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας, το Μαρόκο έστειλε δεκάδες χιλιάδες αμάχους προς την Ισπανική Σαχάρα, εξαναγκάζοντας τελικά τη Μαδρίτη να αποχωρήσει.

Ο ιστορικός Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Χιμένεθ εκτιμά ότι ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ βλέπει σήμερα αντίστοιχα σημάδια αδυναμίας στην κυβέρνηση μειοψηφίας του Πέδρο Σάντσεθ.

Υπενθύμισε, επίσης, ότι το Μαρόκο έχει δοκιμάσει και στο παρελθόν τις αντιδράσεις της Ισπανίας. Το 2002, Μαροκινοί στρατιώτες κατέλαβαν τη μικρή ακατοίκητη νησίδα Περεχίλ, προκαλώντας κρίση που έληξε μόνο όταν επενέβησαν ισπανικές ειδικές δυνάμεις.

Το 2021, περίπου 8.000 μετανάστες πέρασαν στη Θέουτα, όταν οι μαροκινές δυνάμεις αποσύρθηκαν αιφνιδιαστικά από τα σύνορα.

Ο Ροδρίγκεθ Χιμένεθ υποστήριξε ότι η απόφαση της κυβέρνησης Σάντσεθ να αποδεχθεί στη συνέχεια το μαροκινό σχέδιο αυτονομίας για τη Δυτική Σαχάρα εκλήφθηκε στο Ραμπάτ όχι ως χειρονομία καλής θέλησης, αλλά ως ένδειξη αδυναμίας.

Χαρακτήρισε, μάλιστα, τη νέα μαζική είσοδο μεταναστών ως «πρόβα» για μια πιθανή μελλοντική επιχείρηση αμφισβήτησης της ισπανικής κυριαρχίας.

Αβεβαιότητα για τη στάση του ΝΑΤΟ

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τη στάση του ΝΑΤΟ σε περίπτωση σοβαρής κρίσης στη Θέουτα ή τη Μελίγια.

Το 2022, ο τότε γενικός γραμματέας της Συμμαχίας, Γενς Στόλτενμπεργκ, είχε αναφέρει ρητά ότι οι δύο πόλεις καλύπτονται από τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ.

Σήμερα, όμως, η κατάσταση εμφανίζεται λιγότερο ξεκάθαρη, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στην κοινή άμυνα, ενώ έχει επιτεθεί πολιτικά στην Ισπανία για τις χαμηλές αμυντικές της δαπάνες.

Εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ απέφυγε να τοποθετηθεί σε υποθετικά σενάρια, δηλώνοντας πάντως ότι η Συμμαχία παραμένει έτοιμη να προστατεύσει και να υπερασπιστεί όλα τα μέλη της.

Η ισπανική κυβέρνηση απορρίπτει τις κατηγορίες περί αδυναμίας και επιμένει ότι η ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα και τη Μελίγια αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να τεθεί σε αμφισβήτηση.

Ωστόσο, τα τελευταία γεγονότα δείχνουν ότι η πίεση γύρω από τις δύο πόλεις δεν αφορά πλέον μόνο τις σχέσεις Ισπανίας και Μαρόκου. Έχει μετατραπεί σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό ζήτημα, στο οποίο εμπλέκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, το ΝΑΤΟ και οι ευρύτερες ισορροπίες στη Μεσόγειο.

• Θέουτα
• Μαρόκο
• μεταναστευτικές ροές
• Πέδρο Σάντσεθ