Politico: Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur αποτελεί ήττα για τους ευρωπαίους αγρότες – Έτοιμοι για την επόμενη μάχη

Την Παρασκευή, οι χώρες της ΕΕ επικύρωσαν την πολυαναμενόμενη συμφωνία Mercosur της Ένωσης με τις νότιες αμερικανικές χώρες, ανοίγοντας το δρόμο για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να μεταβεί την εβδομάδα αυτή στην Παραγουάη και να κλείσει μια συμφωνία που έχει στοιχειώσει τις Βρυξέλλες για πάνω από δύο δεκαετίες. Η συμφωνία προχωρά παρά τις διαμαρτυρίες με τρακτέρ, τα μπλοκαρίσματα συνόρων και την έντονη αντίθεση αγροτικών οργανώσεων και πρωτευουσών όπως το Παρίσι και η Βαρσοβία.

Οι παραχωρήσεις προς τους αγρότες

Το κόστος για να προχωρήσει η συμφωνία Mercosur ήταν μεγάλο. Στην πορεία προς την επικύρωση, οι Βρυξέλλες φρόντισαν να ενισχύσουν τα συμφέροντα των αγροτών. Αυστηροποιήθηκαν τα εισαγωγικά μέτρα προστασίας και οι έλεγχοι, ενώ την προηγούμενη εβδομάδα η Επιτροπή αποκάλυψε ένα σχέδιο προϋπολογισμού ύψους 45 δισ. ευρώ, που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να διοχετεύσουν περισσότερα χρήματα στους αγρότες στο πλαίσιο του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ. Συνολικά, αυτές οι παραχωρήσεις σημαίνουν ότι η συμφωνία Mercosur θα τεθεί σε ισχύ με προστασίες και σε συνδυασμό με έναν προϋπολογισμό για τη γεωργία που αφήνει τον κλάδο ισχυρότερο από πριν. «Άλλοι κλάδοι διαμαρτύρονται», είπε ένας αξιωματούχος της Επιτροπής που ασχολείται με την αγροτική πολιτική. «Οι αγρότες φράζουν τους δρόμους». Ο αξιωματούχος, όπως και άλλοι στο άρθρο, μίλησε ανώνυμα για να εκφράσει ελεύθερα τη γνώμη του.

Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει μια γνώριμη πραγματικότητα στις Βρυξέλλες. Οι αγρότες μπορεί να αποτελούν ένα μειούμενο ποσοστό της οικονομίας της Ευρώπης, αλλά παραμένουν μία από τις πιο ισχυρές πολιτικές ομάδες, ικανή να αναμορφώνει εμπορικές συμφωνίες, προϋπολογισμούς και ατζέντες μεταρρυθμίσεων ακόμη και όταν δεν καταφέρουν να τις μπλοκάρουν πλήρως. Για να προχωρήσει η Mercosur, η Επιτροπή αναγκάστηκε να υποχωρήσει από σχέδια που θα χαλάρωναν τον έλεγχο των αγροτικών δαπανών στον προϋπολογισμό της ΕΕ και θα μετέφεραν χρήματα σε άλλες προτεραιότητες.

Η δύναμη των αγροτών

Η επιρροή των αγροτικών ηγεσιών δεν βασίζεται μόνο σε θεατρικές ενέργειες. Λίγοι αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες αμφισβητούν ότι μεγάλα τμήματα του κλάδου αντιμετωπίζουν πραγματική πίεση: τα εισοδήματα των αγροτών είναι ασταθή, οι τιμές για καύσιμα, λιπάσματα και ζωοτροφές έχουν αυξηθεί, ο καιρός γίνεται όλο και πιο απρόβλεπτος, οι εργάσιμες μέρες μακρές και οι αγροτικές περιοχές απομονωμένες.

«Κατανοώ την οργή», δήλωσε ο Επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν στο POLITICO τον προηγούμενο μήνα, καθώς οι Βρυξέλλες προετοίμαζαν τις διαμαρτυρίες με τρακτέρ.

Η συμπάθεια για τους αγρότες παραμένει υψηλή σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, συνδεδεμένη όχι μόνο με την οικονομία αλλά και με την κουλτούρα, την ταυτότητα και τον τόπο. Αυτό έκανε τις αγροτικές επιδοτήσεις μία από τις πιο ευαίσθητες πολιτικά γραμμές στον προϋπολογισμό της ΕΕ και μία που η Επιτροπή γνώριζε ότι θα ήταν δύσκολο να αγγίξει. Αυτή η ευαισθησία εμφανίστηκε ξανά την προηγούμενη εβδομάδα, όταν οι υπουργοί Γεωργίας συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες σε μια έκτακτη συνάντηση που οργανώθηκε ως απάντηση στις πρόσφατες διαμαρτυρίες των αγροτών. Η γλώσσα μέσα στη συνάντηση ήταν τυπική: έπαινοι για τους αγρότες, διαβεβαιώσεις ότι ακούγονται, επαναλαμβανόμενες αναφορές σε πρωτοφανείς προστασίες και χρηματοδοτική στήριξη. Όπως δήλωσε ο Χάνσεν, η Επιτροπή «άκουσε τις ανησυχίες των αγροτών» και απάντησε με «ισχυρά και πρωτοφανή μέτρα στήριξης».

Η πραγματικότητα των μεταρρυθμίσεων

Το αποτέλεσμα αυτό αποτελεί στροφή από τις προηγούμενες φιλοδοξίες της Επιτροπής και υπενθυμίζει πόσο υψηλά είναι τα πολιτικά και οικονομικά στοιχήματα όταν πρόκειται για αγροτικές επιδοτήσεις.

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) παραμένει η μεγαλύτερη γραμμή δαπανών στον προϋπολογισμό της ΕΕ, απορροφώντας περίπου το ένα τρίτο των συνολικών δαπανών και θεμελιώνοντας μια πολιτική συμφωνία που χρονολογείται από τα πρώτα χρόνια της ΕΕ. Δημόσια χρήματα ανταλλάσσονται με ασφάλεια τροφίμων και σταθερότητα στις αγροτικές περιοχές.

Αν και η ΚΑΠ έχει γνωρίσει μεταρρυθμίσεις – έγινε πιο πράσινη και πιο προσανατολισμένη στην αγορά – η βασική της υπόσχεση ότι η γεωργία θα προστατεύεται δεν έχει χαθεί ποτέ. Μετά την επανεκλογή της φον ντερ Λάιεν το 2024, εξετάστηκαν σιωπηρά ιδέες για χαλάρωση της δέσμευσης των αγροτικών δαπανών στον προϋπολογισμό. Σχέδια για τον προϋπολογισμό μετά το 2027 προέβλεπαν μεγαλύτερη ευελιξία και δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων σε προτεραιότητες όπως η άμυνα, η κλιματική μετάβαση ή η βιομηχανική πολιτική. Αντί για τεχνοκρατική λύση σε έναν γεμάτο προϋπολογισμό, η πρόταση αυτή δεν άντεξε στην πολιτική πίεση.Οι αγροτικοί σύλλογοι κινητοποιήθηκαν, οι υπουργοί γεωργίας έκλεισαν τις τάξεις τους και οι διαμαρτυρίες με τρακτέρ επέστρεψαν στους δρόμους της Ευρώπης.

Η πολιτική νίκη των αγροτών

Οι διαδοχικές παραχωρήσεις περιλάμβαναν διαβεβαιώσεις ότι οι περισσότερες δαπάνες για τη γεωργία θα παραμείνουν δεσμευμένες στον προϋπολογισμό μετά το 2027, νέο στόχο για αγροτικές δαπάνες και πρόταση για πρόωρη πρόσβαση έως 45 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά της ΕΕ.

Στην ουσία, μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ για τη γεωργία μετά το 2027 θα παραμείνει σχεδόν στα σημερινά επίπεδα προτού καν αρχίσουν επίσημα οι διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία Mercosur έγινε το όχημα για αυτήν την πίεση. Αν και ορισμένοι αγρότες θα επωφεληθούν από καλύτερη πρόσβαση στις αγορές της Mercosur, άλλοι θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερο ανταγωνισμό, κυρίως στο κρέας και τα πουλερικά. Παρά τις παραχωρήσεις, οι αγρότες συνεχίζουν να διαμαρτύρονται, με την Copa-Cogeca να προειδοποιεί ότι η διαδικασία «διαβρώνει την εμπιστοσύνη στη διακυβέρνηση της ΕΕ».

Ιδιωτικά, αξιωματούχοι της Επιτροπής εκφράζουν απογοήτευση για τις σκληρές απαιτήσεις των λόμπι. Όπως λένε, ακόμη και όταν η Επιτροπή ικανοποιεί τα αιτήματα, πάντα φαίνεται ότι δεν είναι αρκετό.

Προς το παρόν, οι αγρότες κερδίζουν. 

Η φον ντερ Λάιεν μπορεί να επιβιβάζεται στο αεροπλάνο για τη Νότια Αμερική, αλλά όταν επιστρέψει στις Βρυξέλλες, οι αγρότες θα είναι ήδη έτοιμοι για την επόμενη μάχη, σίγουροι ότι μπορούν να χάσουν τη μάχη του εμπορίου και να κερδίσουν πολιτικά.

• Mercosur
• αγρότες
• Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν
• συμφωνία ΕΕ–Mercosur