Πώς η οικονομία της Ισπανίας έγινε ο φθόνος της Ευρώπης – Η αναγέννηση μίας χρεοκοπημένης χώρας

Είναι ένα ψυχρό μεσοχειμωνιάτικο απόγευμα στη Σεγκόβια, στην κεντρική Ισπανία, και οι τουρίστες έχουν συγκεντρωθεί στους πρόποδες του ρωμαϊκού υδραγωγείου της πόλης, ατενίζουν τις διάσημες καμάρες του και βγάζουν selfies.

Πολλοί από τους επισκέπτες είναι Ισπανοί, αλλά υπάρχουν επίσης άνθρωποι από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, Ασιάτες και Λατινοαμερικανοί, οι οποίοι προσελκύονται από την ιστορική γοητεία της Σεγκόβια, τη γαστρονομία και τη δραματική τοποθεσία της, ακριβώς πίσω από τα βουνά βόρεια της Μαδρίτης.

«Υπήρξε μια στιγμή κατά τη διάρκεια του Covid που σκέφτηκα ότι ίσως ο τουρισμός δεν θα είναι ποτέ, μα ποτέ, όπως ήταν πριν»», λέει η Elena Mirón, μια τοπική ξεναγός ντυμένη με έναν μπερέ φούξια χρώματος που πρόκειται να ξεναγήσει μια ομάδα σε όλη την πόλη.

«Αλλά τώρα τα πράγματα είναι πολύ καλά και αισθάνομαι ότι φέτος θα είναι μια καλή χρονιά, όπως το 2023 και το 2024. Είμαι ευτυχισμένη, γιατί μπορώ να ζήσω από αυτή τη δουλειά που αγαπώ».

Η Ισπανία δέχτηκε ρεκόρ 94 εκατομμυρίων επισκεπτών το 2024 και τώρα ανταγωνίζεται τη Γαλλία, η οποία είδε 100 εκατομμύρια, για να γίνει ο μεγαλύτερος κόμβος ξένων τουριστών στον κόσμο.

Και η μετακοβιδική επέκταση της τουριστικής βιομηχανίας είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης ξεπερνά με ευκολία τις χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, σημειώνοντας αύξηση του ΑΕΠ κατά 3,2% πέρυσι.

Αντίθετα, η γερμανική οικονομία συρρικνώθηκε κατά 0,2% το 2024, ενώ η Γαλλία αυξήθηκε κατά 1,1%, η Ιταλία κατά 0,5% και το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 0,9% που αναμένεται.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί το περιοδικό Economist κατέταξε την Ισπανία ως την οικονομία με τις καλύτερες επιδόσεις στον κόσμο.

«Το ισπανικό μοντέλο είναι επιτυχημένο επειδή είναι ένα ισορροπημένο μοντέλο, και αυτό είναι που εγγυάται τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης», λέει ο Carlos Cuerpo, υπουργός επιχειρήσεων στην κυβέρνηση συνασπισμού υπό την ηγεσία των Σοσιαλιστών. Επισημαίνει ότι η Ισπανία ήταν υπεύθυνη για το 40% της ανάπτυξης της ευρωζώνης πέρυσι.

Αν και υπογράμμισε τη σημασία του τουρισμού, ο κ. Cuerpo επισήμανε επίσης τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, την τεχνολογία και τις επενδύσεις ως παράγοντες που βοήθησαν την Ισπανία να ανακάμψει από τα βάθη της πανδημίας, όταν το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά 11% μέσα σε ένα χρόνο.

«Βγαίνουμε από το Covid χωρίς σημάδια και με τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας μας και συνεπώς με την αύξηση της δυνητικής αύξησης του ΑΕΠ μας», προσθέτει.

Αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού υποβοηθείται από τα κονδύλια για την ανάκαμψη μετά την πανδημία από το πρόγραμμα Next Generation της ΕΕ. Η Ισπανία πρόκειται να λάβει έως το 2026 έως και 163 δισ. ευρώ (169 δισ. δολάρια, 136 δισ. λίρες), γεγονός που την καθιστά τον μεγαλύτερο αποδέκτη αυτών των κονδυλίων μαζί με την Ιταλία.

Η Ισπανία επενδύει τα χρήματα στο εθνικό σιδηροδρομικό σύστημα, σε ζώνες χαμηλών εκπομπών σε πόλεις, καθώς και στη βιομηχανία ηλεκτρικών οχημάτων και σε επιδοτήσεις για μικρές επιχειρήσεις.

«Οι δημόσιες δαπάνες ήταν υψηλές και ευθύνονται για περίπου τη μισή ανάπτυξή μας μετά την πανδημία», λέει η María Jesús Valdemoros, λέκτορας οικονομικών στην ισπανική Σχολή Επιχειρήσεων IESE.

Άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν δει την ανάπτυξή τους να παρεμποδίζεται λόγω της μεγαλύτερης εξάρτησής τους από την ισπανική βιομηχανία, η οποία, λέει, «υποφέρει πολύ αυτή τη στιγμή λόγω παραγόντων όπως το υψηλό κόστος της ενέργειας, ο ανταγωνισμός από την Κίνα και άλλες ασιατικές χώρες, το κόστος της μετάβασης σε ένα πιο βιώσιμο περιβαλλοντικό μοντέλο και ο εμπορικός προστατευτισμός».

Από την εποχή του Covid, η άλλη μεγάλη οικονομική πρόκληση για την Ισπανία ήταν η κρίση του κόστους ζωής που προκλήθηκε από τις συμφορήσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Ο πληθωρισμός κορυφώθηκε σε ετήσιο ρυθμό 11% τον Ιούλιο του ίδιου έτους, με τις τιμές της ενέργειας να πλήττουν ιδιαίτερα τους Ισπανούς, αλλά μέχρι το τέλος του 2024 είχε υποχωρήσει στο 2,8%.

Η Μαδρίτη πιστεύει ότι οι επιδοτήσεις που εισήγαγε για να μειώσει το κόστος κατανάλωσης καυσίμων και να ενθαρρύνει τη χρήση των δημόσιων μέσων μεταφοράς ήταν το κλειδί για την άμβλυνση των επιπτώσεων των αυξήσεων των τιμών της ενέργειας, καθώς και αρκετές αυξήσεις στον κατώτατο μισθό.

Στο αποκορύφωμα της ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης, η Ισπανία και η Πορτογαλία διαπραγματεύτηκαν επίσης με τις Βρυξέλλες τη λεγόμενη «ιβηρική εξαίρεση», η οποία τους επέτρεπε να περιορίσουν την τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να μειώσουν τους λογαριασμούς των καταναλωτών.

Ο κ. Cuerpo υποστηρίζει ότι τα μέτρα αυτά συνέβαλαν στην αντιμετώπιση της παραδοσιακής ευπάθειας της Ισπανίας στις οικονομικές αναταραχές.

«Η Ισπανία αποδεικνύεται πιο ανθεκτική σε διαδοχικά σοκ -συμπεριλαμβανομένου του σοκ του πληθωρισμού που ήρθε με τον πόλεμο στην Ουκρανία», δήλωσε. «Και νομίζω ότι αυτό αποτελεί μέρος της συνολικής προστατευτικής ασπίδας που έχουμε δημιουργήσει για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις μας».

Η παραγωγή πράσινης ενέργειας της χώρας θεωρείται άλλος ένας ευνοϊκός παράγοντας, όχι μόνο για την εξασφάλιση ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και για την τόνωση των επενδύσεων. Η Ισπανία διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη υποδομή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ΕΕ.

Το τελευταίο αποτελεί ευλογία για μια χώρα που είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός αυτοκινήτων στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον Wayne Griffiths, τον βρετανικής καταγωγής διευθύνοντα σύμβουλο της Seat και της Cupra. Αν και η ισπανική παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων υστερεί σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, βλέπει τεράστιες δυνατότητες στον τομέα αυτό.

«Στην Ισπανία έχουμε όλους τους παράγοντες που χρειάζονται για να είσαι επιτυχημένος: ανταγωνιστικούς, καλά εκπαιδευμένους ανθρώπους και επίσης μια ενεργειακή πολιτική πίσω από αυτό», λέει. «Δεν έχει νόημα να κατασκευάζεις αυτοκίνητα με μηδενικές εκπομπές ρύπων, αν χρησιμοποιείς βρώμικη ενέργεια».

Παρά τα θετικά αυτά στοιχεία, μια μακροχρόνια αδυναμία της ισπανικής οικονομίας είναι το διαχρονικά υψηλό ποσοστό ανεργίας, το οποίο είναι το μεγαλύτερο στην ΕΕ και σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο του μπλοκ. Ωστόσο, η κατάσταση βελτιώθηκε το τελευταίο τρίμηνο του 2024, όταν το ισπανικό ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 10,6%, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2008.

Εν τω μεταξύ, ο αριθμός των απασχολούμενων στην Ισπανία ανέρχεται πλέον σε 22 εκατομμύρια, αριθμός ρεκόρ. Ως βασικός λόγος γι’ αυτό θεωρείται η μεταρρύθμιση της εργασίας, η οποία ενθαρρύνει τη σταθερότητα των θέσεων εργασίας.

Η μεταρρύθμιση αυτή αύξησε τους περιορισμούς στη χρήση συμβάσεων ορισμένου χρόνου από τις επιχειρήσεις, ευνοώντας τη μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση συμβάσεων αορίστου χρόνου. Μείωσε τον αριθμό των εργαζομένων με προσωρινή απασχόληση χωρίς να εμποδίσει τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Επίσης, αν και η άφιξη μεταναστών έχει προκαλέσει έντονη πολιτική συζήτηση, η απορρόφησή τους στην αγορά εργασίας θεωρείται από πολλούς ως ζωτικής σημασίας για μια χώρα με ταχέως γηράσκοντα πληθυσμό.

Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Pedro Sánchez έχει τονίσει ευθέως την ανάγκη για μετανάστες, χαρακτηρίζοντας τη συμβολή τους στην οικονομία ως «θεμελιώδη».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προβλέψει ότι η Ισπανία θα συνεχίσει να είναι η πρώτη χώρα στην ανάπτυξη μεταξύ των μεγάλων οικονομιών του μπλοκ φέτος και θα παραμείνει μπροστά από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ωστόσο, στον ορίζοντα διαφαίνονται προκλήσεις.

Η μεγάλη εξάρτηση από τον τουρισμό –και η αυξανόμενη αντίδραση των ντόπιων κατοίκων κατά της βιομηχανίας– είναι μια ανησυχία.

Μια άλλη είναι το τεράστιο δημόσιο χρέος της Ισπανίας, το οποίο είναι υψηλότερο από την ετήσια οικονομική παραγωγή της χώρας.

Η María Jesús Valdemoros προειδοποιεί ότι πρόκειται για «μια ανισορροπία που πρέπει να διορθώσουμε, όχι μόνο επειδή το απαιτούν οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ, αλλά επειδή θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομική αστάθεια».

Επιπλέον, μια κρίση στέγασης έχει ξεσπάσει σε ολόκληρη τη χώρα, αφήνοντας εκατομμύρια Ισπανούς να αγωνίζονται να βρουν οικονομικά προσιτή στέγη.

Με ένα αβέβαιο και βαθιά πολωμένο πολιτικό τοπίο, είναι δύσκολο για την κυβέρνηση μειοψηφίας του Sánchez να αντιμετωπίσει τέτοια προβλήματα. Όμως, ενώ προσπαθεί να επιλύσει αυτά τα αινίγματα, η Ισπανία απολαμβάνει την ιδιότητά της ως κινητήριας δύναμης της ευρωπαϊκής ανάπτυξης.

Με πληροφορίες από BBC

• Ισπανία
• Οικονομία
• τουρισμός