Πυρηνικός συναγερμός στον πλανήτη: Ο πόλεμος στο Ιράν αναζωπυρώνει τον φόβο νέας κούρσας εξοπλισμών

Η διεθνής τάξη πραγμάτων, όπως διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μοιάζει να εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση, αλλά ως ένας καταλύτης που επαναφέρει στο προσκήνιο τη λογική της πυρηνικής αποτροπής και ανοίγει ξανά τη συζήτηση για την εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι επιλογές του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που επιχειρεί να πιέσει αντιπάλους ενώ παράλληλα προκαλεί αβεβαιότητα στους συμμάχους της Ουάσινγκτον, αναζωπυρώνουν ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος εγγυάται σήμερα την ασφάλεια των κρατών; Από την Ευρώπη έως την Ασία, κυβερνήσεις και στρατηγικά επιτελεία εξετάζουν ανοιχτά πλέον το ενδεχόμενο ενίσχυσης ή ακόμη και απόκτησης δικών τους πυρηνικών δυνατοτήτων.

Στην Ευρώπη, η μετατόπιση είναι ήδη ορατή. Χώρες όπως η Γερμανία και η Πολωνία, που για δεκαετίες βασίζονταν στην αμερικανική πυρηνική «ομπρέλα», επανεξετάζουν τις επιλογές τους υπό το βάρος των νέων γεωπολιτικών δεδομένων. Την ίδια ώρα, οι γαλλικές πρωτοβουλίες για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αποτροπής αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς η εμπιστοσύνη στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη.

Παράλληλα, σε Ασία και Ειρηνικό, η Κίνα και η Ρωσία προειδοποιούν για τον κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων σε χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, και οι δύο δυνάμεις επεκτείνουν τα δικά τους οπλοστάσια, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο στρατιωτικής έντασης που θυμίζει όλο και περισσότερο τις πιο σκοτεινές περιόδους του 20ού αιώνα.

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Σενάρια χερσαίας επέμβασης των ΗΠΑ – Κλιμάκωση σε 5 μέτωπα

Στην Ουάσινγκτον εξετάζονται, σύμφωνα με αναφορές, ακόμη και σενάρια επανέναρξης πυρηνικών δοκιμών, κάτι που θα αποτελούσε ιστορική ανατροπή μετά από περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ διατηρούν την πίεση προς το Ιράν για πλήρη εγκατάλειψη του πυρηνικού του προγράμματος, ενώ δεν λείπουν οι πληροφορίες περί παροχής τεχνολογίας εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις για διπλά μέτρα και σταθμά.

Σήμερα, εννέα κράτη διαθέτουν πυρηνικά όπλα, όμως περισσότερες από είκοσι χώρες έχουν τις τεχνολογικές και βιομηχανικές δυνατότητες να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο. Το ανησυχητικό είναι ότι το τεχνικό όριο για την ανάπτυξη ενός πυρηνικού όπλου είναι χαμηλότερο απ’ όσο συχνά πιστεύεται, γεγονός που ενισχύει τους φόβους για μια νέα και πιο σύνθετη εποχή εξοπλισμών.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή το διεθνές σύστημα ελέγχου των εξοπλισμών εμφανίζεται αποδυναμωμένο. Συνθήκες και μηχανισμοί που οικοδομήθηκαν μεταπολεμικά ή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο είτε έχουν λήξει είτε βρίσκονται σε κρίση, ενώ οι σχέσεις ΗΠΑ και Ρωσίας έχουν επιδεινωθεί δραματικά. Μέσα σε αυτό το κενό ασφαλείας, όλο και περισσότερα κράτη θεωρούν ότι η στρατιωτική ισχύς είναι η μόνη αξιόπιστη εγγύηση επιβίωσης.

Σε αυτό το περιβάλλον επιστρέφει δυναμικά και το δόγμα της πυρηνικής αποτροπής. Παραδείγματα όπως η Λιβύη και η Ουκρανία χρησιμοποιούνται πλέον από αναλυτές και πολιτικά κέντρα ως απόδειξη ότι όσα κράτη εγκαταλείπουν στρατηγικά προγράμματα ή παραμένουν χωρίς πυρηνική ασπίδα μπορεί να καταστούν πιο ευάλωτα απέναντι στις διεθνείς πιέσεις ή και σε ανοιχτές επιθέσεις.

Την ίδια ώρα, η Βόρεια Κορέα έχει παγιώσει τη θέση της ως πυρηνική δύναμη, συνεχίζοντας τις δοκιμές βαλλιστικών πυραύλων, ενώ η Κίνα επιταχύνει την ενίσχυση του πυρηνικού της οπλοστασίου. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των κινεζικών πυρηνικών κεφαλών αυξάνονται διαρκώς, με αρκετούς αναλυτές να προειδοποιούν ότι το Πεκίνο μπορεί να περάσει σε μια νέα φάση στρατηγικής αναβάθμισης μέσα στα επόμενα χρόνια.

Στη Νότια Κορέα, η κοινή γνώμη εμφανίζεται πλέον πιο θετική από ποτέ στην ιδέα απόκτησης πυρηνικών όπλων, ενώ και στην Ιαπωνία η σχετική συζήτηση επιστρέφει, παρά το βαρύ ιστορικό φορτίο της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι. Η άνοδος της κινεζικής ισχύος και η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή ενισχύουν τα επιχειρήματα όσων ζητούν πιο επιθετική στρατηγική αποτροπής.

Ανάλογες διεργασίες καταγράφονται και στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Γαλλία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως πυρηνικός πυλώνας της Ευρώπης, ενώ η Γερμανία φέρεται να εξετάζει στενότερες μορφές στρατηγικής συνεργασίας. Την ίδια στιγμή, η Πολωνία δεν κλείνει την πόρτα ούτε στο ενδεχόμενο να αναζητήσει στο μέλλον πιο αυτόνομες λύσεις στο πεδίο της αποτροπής.

Το πιο σκοτεινό σενάριο, σύμφωνα με ειδικούς, είναι εκείνο της αλυσιδωτής διάδοσης. Αν μία χώρα προχωρήσει στην απόκτηση πυρηνικών όπλων, οι γειτονικές της μπορεί να νιώσουν υποχρεωμένες να πράξουν το ίδιο, δημιουργώντας μια ανεξέλεγκτη εξοπλιστική δυναμική τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στην Ανατολική Ασία.

Την ίδια ώρα, το ίδιο το Ιράν βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας, καθώς εκτιμάται ότι διαθέτει σημαντικά αποθέματα ουρανίου κοντά σε επίπεδο οπλικής χρήσης. Η πιθανότητα στρατιωτικής εξουδετέρωσης αυτού του αποθέματος θεωρείται εξαιρετικά περίπλοκη, καθώς θα απαιτούσε πολυεπίπεδη και ενδεχομένως παρατεταμένη επιχείρηση, με ανυπολόγιστες συνέπειες για τη σταθερότητα της περιοχής.

Η μεγάλη αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής γίνεται έτσι όλο και πιο εμφανής: από τη μία πλευρά σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη και από την άλλη ανοικτά παράθυρα συνεργασίας με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία. Για πολλούς αναλυτές, τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν το σύστημα μη διάδοσης και ενισχύουν τα επιχειρήματα όσων θεωρούν ότι μόνο μέσω της στρατιωτικής ισχύος μπορεί πλέον να διασφαλιστεί η εθνική επιβίωση.

Συνολικά, ο κόσμος δείχνει να εισέρχεται σε μια περίοδο όπου τα πυρηνικά όπλα επιστρέφουν ως κεντρικό εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος. Και όσο αυξάνονται οι χώρες που εξετάζουν σοβαρά μια τέτοια επιλογή, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος ενός λάθους, μιας παρεξήγησης ή μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης με παγκόσμιες συνέπειες.

• ΗΠΑ
• Ιράν
• Ντόναλντ Τραμπ
• πυρηνικά
• Ρωσία