Reuters: Πέντε αγκάθια στο ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ για τη Γάζα

Το 20 σημείων σχέδιο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τη μεταπολεμική Γάζα, που ανακοινώθηκε σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, είναι μια τολμηρή προσπάθεια να αντιμετωπιστούν όλα τα ανοικτά ζητήματα για μια διαρκή ειρήνη.

Ωστόσο, παρά τον (ενδεχόμενο) χρονισμό του –καθώς και οι δύο πλευρές εμφανίζονται κουρασμένες από τον πόλεμο– υπάρχουν σοβαρές επιφυλάξεις για τη σκοπιμότητα και την αποτελεσματικότητά του. Τα πέντε μεγαλύτερα προβλήματα που εντοπίζει το Reuters είναι τα εξής:

Έλλειψη εμπιστοσύνης

Δεν υπάρχει σήμερα εμπιστοσύνη μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς. Πολλές διατάξεις του σχεδίου είναι τόσο ασαφείς που υπάρχει μεγάλος κίνδυνος αντιδικιών για παραβιάσεις. Η τελευταία εκεχειρία κράτησε μόλις δύο μήνες, πριν ο Νετανιάχου την εγκαταλείψει, κατηγορώντας τη Χαμάς για μη απελευθέρωση περισσότερων ομήρων — ένδειξη της ευθραυστότητας κάθε συμφωνίας.

Ασύμμετρη βάση της συμφωνίας

Το σχέδιο εμφανίζεται να ευνοεί σαφώς το Ισραήλ περισσότερο από τη Χαμάς: απαιτεί την ταυτόχρονη παράδοση όλων των Ισραηλινών ομήρων και την αφοπλιστική εγκατάλειψη των όπλων της, αφήνοντας τη Χαμάς ευάλωτη. Με δεδομένη την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τον Νετανιάχου, η Χαμάς μπορεί να φοβάται ότι η παράδοση όπλων και ομήρων θα χρησιμοποιηθεί ως πρόφαση για περαιτέρω επίθεση.

Επιπλέον, η Χαμάς δεν συμμετείχε στη διαμόρφωση των όρων -αντιμετωπίζει ουσιαστικά τελεσίγραφο: αποδεχτείτε ή το Ισραήλ «θα τελειώσει τη δουλειά». Οι προσφερόμενες εγγυήσεις, όπως αμνηστία για μαχητές που παραδίδονται, ίσως να μην αρκούν για να υπερκεράσουν αυτή την ανισορροπία.

Από την άλλη, το σχέδιο προβλέπει και υποχρεώσεις προς το Ισραήλ -όπως η επιστροφή του ελέγχου στη Γάζα στην Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ) και ένα «αξιόπιστο μονοπάτι» προς παλαιστινιακή αυτοδιάθεση- οι οποίες όμως συγκρούονται με τη ρητή στάση του Νετανιάχου, ο οποίος έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι δεν θα τις αποδεχτεί.

Έλλειψη λεπτομερειών για την εφαρμογή

Η στρατηγική υλοποίησης του σχεδίου παραμένει ασαφής. Η «Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης» που προβλέπεται να αντικαταστήσει τον ισραηλινό στρατό μετά την αποχώρησή του από τη Γάζα παραμένει χωρίς σαφή σύνθεση ή χρονοδιάγραμμα. Ποιες χώρες θα συμμετάσχουν; Πώς θα εξασφαλιστεί η ασφάλεια του προσωπικού;

Ο Νετανιάχου έχει αφήσει ανοικτό ότι μια αραβική δύναμη θα μπορούσε να αναλάβει, αλλά κανένα αραβικό κράτος δεν έχει ανακοινώσει συμμετοχή. Παράλληλα, απουσιάζουν συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και λεπτομέρειες για τις μεταρρυθμίσεις της ΠΑ -πιθανώς απαιτούμενες νέες εκλογές και αλλαγές ηγεσίας- και για τη δομή της πολιτικής αρχής που θα επιβλέψει την ανοικοδόμηση της Γάζας.

Το σχέδιο αναφέρει ότι ο Τραμπ θα προεδρεύσει του «Συμβουλίου Ειρήνης» και ότι ο Βρετανός πρώην πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ θα εμπλακεί, αλλά το πώς αυτό το σώμα θα κερδίσει την εμπιστοσύνη όλων των εμπλεκόμενων πλευρών δεν γίνεται σαφές.

Απουσία αναφοράς στη Δυτική Όχθη

Η Δυτική Όχθη δεν περιλαμβάνεται ουσιαστικά στο σχέδιο, παρόλο που είναι εστία καθημερινών εντάσεων μεταξύ εποίκων και Παλαιστινίων και ένα κρίσιμο στοιχείο για κάθε συνολική ειρηνευτική διευθέτηση. Πρόσφατες κυβερνητικές αποφάσεις στο Ισραήλ για νέους οικισμούς, που διαιρούν ουσιαστικά τη Δυτική Όχθη, κάνουν ένα διαρκές, συνεκτικό παλαιστινιακό κράτος δυσκολότερο -και καθιστούν απαραίτητη την ενσωμάτωση της Δυτικής Όχθης σε κάθε ολοκληρωμένη λύση.

Το δεξιό υπουργικό συμβούλιο ως εμπόδιο

Τα σκληροπυρηνικά δεξιά μέλη του υπουργικού συμβουλίου του Νετανιάχου, όπως ο Μπεζαλέλ Σμότριχ και ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, έχουν ξεκαθαρίσει ότι δεν θα δεχτούν τίποτε λιγότερο από την πλήρη εξάλειψη της Χαμάς. Ακόμη και αν το σχέδιο προβλέπει αφοπλισμό και πολιτική περιθωριοποίηση της οργάνωσης, η ιδεολογία της -και ένας σημαντικός αριθμός μαχητών- αναμένεται να παραμείνουν. Η στήριξη της ισραηλινής δεξιάς είναι επομένως κρίσιμη και ταυτόχρονα δυνητικά ανατρεπτική για την εφαρμογή.

Πιθανότητες επιτυχίας

Αν η Χαμάς αποδεχτεί το σχέδιο, πολλά από τα παραπάνω ερωτήματα θα αρχίσουν να ξεκαθαρίζουν. Όμως, η υλοποίηση θα απαιτήσει ισχυρή και συνεχή πίεση από τις ΗΠΑ για να διασφαλιστεί ότι το Ισραήλ τηρεί τους όρους· ενώ οι βασικοί παλαιστίνιοι μεσολαβητές -το Κατάρ και η Αίγυπτος- θα πρέπει να ασκήσουν πίεση στη Χαμάς ώστε να μην παραβιάσει κι αυτή τη συμφωνία.

Ο Νετανιάχου έχει ήδη δείξει την προθυμία του να αποδεσμευθεί από συμφωνίες όταν θεωρεί ότι οι όροι δεν τηρούνται -όπως συνέβη με την αποχώρηση από την εκεχειρία τον Μάρτιο και την επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων. Στην πρόσφατη ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Νετανιάχου επανέλαβε τις «κόκκινες γραμμές» του, καταδίκασε τις χώρες που αναγνωρίζουν παλαιστινιακό κράτος και τόνισε πως το Ισραήλ δεν θα επιτρέψει «να του επιβληθεί ένα τρομοκρατικό κράτος».

Ταυτόχρονα, ο Τραμπ διακήρυξε ότι θα στηρίξει πλήρως το Ισραήλ εάν η Χαμάς αρνηθεί ή παραβιάσει τη συμφωνία -μια υπόσχεση που ίσως πείσει προσωρινά τους σφοδρούς επικριτές του σχεδίου στο ισραηλινό υπουργικό συμβούλιο.

Συμπερασματικά, το σχέδιο έχει πιθανόν τη στιγμή αλλά όχι ακόμη τα στοιχεία αξιοπιστίας, λεπτομέρειας και ομοφωνίας που απαιτούνται για να γίνει ρεαλιστικά βιώσιμο.

• Λωρίδα της Γάζας
• Ντόναλντ Τραμπ
• Σχέδιο