Σκηνοθέτης με όραμα

Υπάρχουν σκηνοθέτες ψώνια, υπάρχουν νάρκισσοι, υπάρχουν φλύαροι, υπάρχουν ημι- ατάλαντοι και υπάρχουν και κάποιοι με όραμα. Αυτοί που θέλουν να δημιουργήσουν ένα χώρο και να παρουσιάζουν μεγάλους συγγραφείς και να αναβιώνουν τα Αρχαιοελληνικά κείμενα.

Ο Κάρολος Κουν ήταν ένας απ’ αυτούς. Ο πρώτος. Ο άνθρωπος που ξεκίνησε ακόμα κι απ’ την σχολή που δίδασκε, να παρουσιάζει αρχαιοελληνικές κωμωδίες και τραγωδίες με ένα σύγχρονο τρόπο. Ο Κάρολος Κουν γεννήθηκε στην Προύσα στις 13 Σεπτεμβρίου του 1908 και πέθανε στην Αθήνα στις 14 Φεβρουαρίου του 1987. Ήταν κορυφαίος θεατράνθρωπος.

Φοίτησε στην Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και σπούδασε αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το 1929 διορίστηκε καθηγητής αγγλικών στο Κολλέγιο Αθηνών και η πρώτη του εμφάνιση ως σκηνοθέτης ήταν στο “Τέλος του ταξιδιού” του  Robert Sherriff  και με μαθητές του, από το Κολλέγιο, παρουσίασε έργα του Αριστοφάνη και του Σαίξπηρ. Το 1934 ίδρυσε την Λαϊκή Σκηνή και συνεργάστηκε με διάφορους θιάσους της εποχής.

Θέατρο Τέχνης

Το 1942 ίδρυσε το Θέατρο Τέχνης κι’ έτσι η Αθήνα μπόρεσε να δει έργα των: Ίψεν, Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, Πιραντέλλο, Λόρκα, Τενεσί Ουίλιαμς, Άρθρουρ Μίλερ κ.α. Επίσης το ίδιο έτος (1942) ίδρυσε την δραματική σχολή του θεάτρου Τέχνης, στην οποία μαθήτευσαν οι σημαντικότεροι σκηνοθέτες και ηθοποιοί της μεταπολεμικής γενιάς. Οικονομικές όμως δυσχέρειες ανάγκασαν το Θέατρο Τέχνης να διαλυθεί (1949). Τη περίοδο εκείνη (1950-53) ο Κουν συνεργάστηκε με το Εθνικό θέατρο σκηνοθετώντας Τσέχοφ (“Ο θείος Βάνιας”, “Οι τρεις αδερφές”), Πιραντέλο (“Ερρίκος Δ΄”), κ.λπ.

Το 1954 όταν συγκρότησε και πάλι το Θέατρο Τέχνης με τη μορφή κυκλικού θεάτρου, εκτός τους παλαιούς συγγραφείς ο Κουν παρουσίασε με μαθητές της Δραματικής Σχολής του τα καινούργια ρεύματα του ξένου μεταπολεμικού θεάτρου (Μπρεχτ, Ιονέσκο, Ντάριο Φο, Αραμπάλ κ.α.) και παράλληλα παρουσίασε έργα πολλών νέων Ελλήνων προικισμένων συγγραφέων – Σεβαστίκογλου, Καμπανέλλη, Κεχαΐδη, Σκούρτη, Λούλα Αναγνωστάκη και Ευθυμιάδη επιστρέφοντας παράλληλα και σε έργα των αρχαίων τραγικών και του Αριστοφάνη.

Το μέγα σκάνδαλο με τους “Όρνιθες”

Από το 1957 αρχίζει μια μελέτη με νέες πρωτοποριακές παραστάσεις των αρχαίων Ελληνικών κειμένων και το 1959 σκηνοθετεί τους “Όρνιθες” του Αριστοφάνη, που θεωρήθηκε παράσταση-σκάνδαλο λόγω της πρωτοποριακής της μορφής. Σκηνικά και κοστούμια είχε φτιάξει ο Γιάννης Τσαρούχης, μουσική ο Μάνος Χατζιδάκις και την χορογραφία η Ραλλού Μάνου. Σε πείσμα όλων η παράσταση παίχτηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και συνέχισε μια περιοδεία σε: Παρίσι, Λονδίνο, Ζυρίχη, Μόναχο, Μόσχα, Λένινγκραντ, Βαρσοβία, Βενετία, Βιέννη, Βελιγράδι, Φλάνδρα, Στοκχόλμη, Όσλο και Ελσίνκι.

Εκτός από το περίφημο υπόγειο του θεάτρου Τέχνης (που υπάρχει και σήμερα), το 1984, η Μελίνα Μερκούρη κατάφερε και παραχωρήθηκε ένας χώρος στην Πλάκα (στην οδό Φρυνίχου) για να δημιουργηθεί η νέα σκηνή του θεάτρου, σε ένα χώρο που έχει το όνομα του μεγάλου σκηνοθέτη. “Θέατρο Κάρολος Κουν”. Ο Κάρολος Κουν τιμήθηκε με το παράσημο Φοίνικα, το Αργυρό Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο Θεάτρου των Εθνών. Με τη διαθήκη του, που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες μετά το θάνατό του τον Φεβρουάριο του 1987, κληροδότησε τον τίτλο Θέατρο Τέχνης στους Γιώργο Λαζάνη, Μίμη Κουγιουμτζή και Γιώργο Αρμένη με την ευχή να συνεχίσουν τη συνεργασία τους στο Θέατρο Τέχνης Κ. Κουν.

Εν συντομία

• Ο Κάρολος Κουν υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές, ιδιόμορφες και επιδραστικές προσωπικότητες του ελληνικού πολιτισμού.
• Ο πατέρας του (Ερρίκος Κοέν) ήταν πάμπλουτος έμπορος, μισός Έλληνας και μισός Γερμανοεβραίος, από όπου προέκυψε και το επίθετο Κουν (παραλλαγή του Κοέν). Η μητέρα του ήταν Ελληνίδα χριστιανή ορθόδοξη.
• Μεγάλωσε σε ένα άκρως αυστηρό και πλούσιο αστικό περιβάλλον.
• Έκανε ιδιαίτερα μαθήματα στο σπίτι με έναν παπά και μια καθηγήτρια πιάνου.
• Όταν ήρθε στην Ελλάδα το 1929, ξεκίνησε να εργάζεται ως καθηγητής Αγγλικών στο Κολλέγιο Αθηνών.
• Η γνωριμία του με τον σπουδαίο ζωγράφο και συγγραφέα Φώτη Κόντογλου ήταν καθοριστική. Όπως ομολογούσε ο ίδιος ο Κουν, ο Κόντογλου ήταν ο άνθρωπος που τον βοήθησε να «ανακαλύψει» και να αγαπήσει την ελληνική λαϊκή παράδοση και την αυθεντικότητα της «ρωμιοσύνης».
• Όταν ίδρυσε τη «Λαϊκή Σκηνή» το 1934, επέλεγε συνειδητά ηθοποιούς από τα φτωχά, λαϊκά στρώματα, γιατί πίστευε ότι οι άνθρωποι του μεροκάματου μπορούσαν να αποδώσουν το θέατρο πιο αγνά.
• Το θρυλικό Θέατρο Τέχνης ιδρύθηκε το 1942, μέσα στη μαύρη περίοδο της γερμανικής Κατοχής. Οι πρώτες πρόβες για την ιστορική «Αγριόπαπια» του Ίψεν γίνονταν κρυφά σε ένα μικρό δωμάτιο μιας αυλής στην οδό Ζωοδόχου Πηγής.
• Το 1954, το Θέατρο Τέχνης απέκτησε τη μόνιμη στέγη του στο «Υπόγειο» της στοάς Πεσμαζόγλου. Εκεί ο Κουν δημιούργησε το πρώτο κυκλικό θέατρο στην Ελλάδα, φέρνοντας τους θεατές σε απόσταση αναπνοής από τους ηθοποιούς, κάτι απόλυτα πρωτοποριακό για τα τότε δεδομένα.
• Το 1959, η παράσταση «Όρνιθες» του Αριστοφάνη στο Ηρώδειο προκάλεσε τεράστιο σκάνδαλο. Ο τότε Υπουργός Προεδρίας, Κωνσταντίνος Τσάτσος, την απαγόρευσε μετά την πρεμιέρα ως «απαράδεκτη» και «χυδαία» λόγω της αντισυμβατικής, λαϊκής προσέγγισης των ιερών κειμένων.
• Χρόνια μετά (1975), η ίδια παράσταση αποθεώθηκε στην Επίδαυρο.
• Ο Κουν δεν παντρεύτηκε ποτέ και δεν απέκτησε δική του οικογένεια.
• Έγραψε τις μελέτες «Η αρχαία τραγωδία-κωμωδία» και «Ο σκηνοθέτης και το αρχαίο δράμα».
• Είχε πει:  “Η Τέχνη είναι μεγάλη. Θα την πλησιάσουμε με ευλάβεια και σεβασμό. Δεν έχουμε το δικαίωμα να την κατεβάζουμε στο ανάστημά μας.”

• Κάρολος Κουν