Πόλεμος στη Μέση Ανατολή-Τραμπ: Πόσο κοντά είμαστε στον στρατιωτικό έλεγχο του Ορμούζ από τις ΗΠΑ

Η φράση του Ντόναλντ Τραμπ ότι «σκέφτεται να πάρει τον έλεγχο» των Στενών του Ορμούζ άνοιξε ένα σενάριο που μέχρι πριν λίγες ημέρες έμοιαζε ακραίο. Το άρθρο του Al Jazeera το βάζει στο κέντρο της συζήτησης, επειδή η κρίση στο Ορμούζ έχει ήδη μετατραπεί σε πυροκροτητή για την αγορά ενέργειας, τη ναυτιλία και τη στρατηγική αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ιράν. Μπορούν οι ΗΠΑ να προχωρήσουν σε μια μορφή ελέγχου ή ακόμη και σε στρατιωτική κατάληψη του πιο κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος για την παγκόσμια αγορά ενέργειας;

Η σύντομη απάντηση είναι πως δεν βρισκόμαστε κοντά σε μια κλασική κατάληψη, με την έννοια της κυριαρχίας πάνω στα Στενά. Βρισκόμαστε όμως πιο κοντά σε ένα άλλο σενάριο, πολύ πιο ρεαλιστικό και εξίσου σοβαρό. Στην επιβολή ενός de facto στρατιωτικού ελέγχου της διέλευσης από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, με ναυτικές συνοδείες, στρατιωτική παρουσία υψηλής έντασης και επιχειρήσεις αποτροπής απέναντι στο Ιράν.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ έχουν τόσο μεγάλη σημασία

Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται τεράστιος όγκος πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου που κατευθύνεται από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές. Κάθε διαταραχή στην κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων προκαλεί αμέσως σοκ στις τιμές, ανασφάλεια στις ασφαλιστικές αγορές και αλυσιδωτές πιέσεις στη ναυτιλία, στην εφοδιαστική αλυσίδα και στις οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ενέργειας.
Αυτό εξηγεί γιατί κάθε απειλή για το Ορμούζ αντιμετωπίζεται ως ζήτημα διεθνούς ασφάλειας και όχι μόνο ως μια ακόμη περιφερειακή κρίση στη Μέση Ανατολή.

Τι σημαίνει στην πράξη «κατάληψη» των Στενών

Ο όρος «κατάληψη» έχει ισχυρό πολιτικό φορτίο, αλλά στρατιωτικά και νομικά είναι πιο σύνθετος, όπως σημειώνει στην ανάλυσή του το Al Jazeera. Τα Στενά βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν. Δεν πρόκειται για μια περιοχή όπου οι ΗΠΑ μπορούν απλά να εμφανιστούν και να επιβάλουν μονομερώς κυριαρχία χωρίς τεράστιο διεθνές και περιφερειακό κόστος.

Για αυτό και το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η τυπική κατοχή του περάσματος. Είναι μια αμερικανική επιχείρηση ασφαλείας με στόχο να διασφαλιστεί ότι τα εμπορικά πλοία και τα δεξαμενόπλοια θα περνούν υπό στρατιωτική προστασία. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει συνοδείες, αυξημένη παρουσία αεροναυτικών δυνάμεων, επιτήρηση, ηλεκτρονικό πόλεμο και, αν χρειαστεί, χτυπήματα σε ιρανικές δυνατότητες που θεωρούνται απειλή για τη ναυσιπλοΐα.

Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον είναι πιο κοντά σε ένα μοντέλο επιχειρησιακού ελέγχου παρά σε μια κανονική «κατάληψη» με την κλασική έννοια.

Γιατί οι ΗΠΑ δεν προχωρούν εύκολα

Ο βασικός λόγος σύμφωνα με την ίδια ανάλυση είναι ότι ένα τέτοιο βήμα θα μπορούσε να πυροδοτήσει άμεση στρατιωτική αναμέτρηση με το Ιράν. Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα δείξει ότι αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως στρατηγικό μοχλό πίεσης. Διαθέτει μέσα για παρενόχληση πλοίων, ασύμμετρες ναυτικές τακτικές, ταχύπλοα, drones, πυραυλικά συστήματα και δυνατότητα να προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση ακόμη και χωρίς πλήρες κλείσιμο του περάσματος.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αμερικανική επιχείρηση θα ξεκινούσε με στόχο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά θα μπορούσε γρήγορα να εξελιχθεί σε ανοικτή σύγκρουση υψηλού ρίσκου. Και αυτή είναι η πραγματική κόκκινη γραμμή.

Το προηγούμενο που δείχνει τον δρόμο

Η ιστορία δείχνει ότι οι ΗΠΑ, όταν θέλουν να κρατήσουν ανοιχτό το Ορμούζ, προτιμούν την προστασία των θαλάσσιων μεταφορών και όχι την τυπική κατοχή του περάσματος. Το αμερικανικό δόγμα σε τέτοιες περιπτώσεις βασίζεται στη ναυτική υπεροχή, στις συνοδείες, στην αποτροπή και στην εξουδετέρωση απειλών, όχι στην πολιτική προσάρτηση ή στη νομική διεκδίκηση ελέγχου.

Αυτό κάνει πιο πιθανό ένα σχήμα διεθνούς αποστολής ασφαλείας υπό αμερικανική ηγεσία, παρά μια μονομερή διακήρυξη ότι οι ΗΠΑ «παίρνουν» τα Στενά.

Τι θα σήμαινε για την αγορά πετρελαίου

Η ίδια η συζήτηση γύρω από το Ορμούζ αρκεί για να ανεβάσει τις τιμές. Οι αγορές δεν περιμένουν να κλείσει πλήρως το πέρασμα. Αντιδρούν από τη στιγμή που αυξάνεται η πιθανότητα καθυστερήσεων, επιθέσεων, υψηλότερων ασφαλίστρων και μείωσης της ροής δεξαμενόπλοιων.

Αυτό είναι το σημείο όπου η γεωπολιτική μετατρέπεται αμέσως σε οικονομική κρίση. Η αβεβαιότητα στο Ορμούζ επηρεάζει το κόστος ενέργειας, τις μεταφορές, τον πληθωρισμό και τη συνολική εικόνα της παγκόσμιας οικονομίας. Για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, αλλά και για χώρες που εξαρτώνται έντονα από θαλάσσιες ενεργειακές διαδρομές, η αστάθεια αυτή περνά γρήγορα από τις αγορές στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις.

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Τι συζήτησαν Μητσοτάκης, Χριστοδουλίδης και Μακρόν για Ιράν, Λίβανο και Στενά του Ορμούζ

Πόσο κοντά είμαστε τελικά

Η απάντηση απαιτεί ακρίβεια. Δεν είμαστε κοντά σε μια επίσημη και πλήρη κατάληψη των Στενών του Ορμούζ από τις ΗΠΑ. Είμαστε όμως κοντά σε μια φάση όπου η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επιχειρήσει πιο άμεσο έλεγχο της ναυσιπλοΐας, αν εκτιμήσει ότι η ελεύθερη διέλευση απειλείται σοβαρά και παρατεταμένα.
Αυτό είναι το πιο ρεαλιστικό σενάριο του επόμενου διαστήματος. Όχι μια κατοχή με σημαίες και νομικές διακηρύξεις, αλλά μια στρατιωτική επιβολή ασφάλειας στην πράξη. Και ακριβώς επειδή αυτό το σενάριο είναι πιο πιθανό, είναι και πιο επικίνδυνο. Διότι μπορεί να παρουσιαστεί αρχικά ως αμυντικό μέτρο, αλλά να οδηγήσει σε σύγκρουση με παγκόσμιες συνέπειες.

• Αλβάρο ντε Μιράντα Νέτο
• Ντόναλντ Τραμπ
• πετρέλαιο
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή
• Στενά του Ορμούζ
• φυσικό αέριο