Στον αέρα η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: Οι φρουροί προειδοποιούν με αντίποινα για τις επιθέσεις στον Λίβανο – «Μην πλησιάζετε στο Ορμούζ»

Η ιρανική στρατιωτική διοίκηση ανακοίνωσε εκ νέου το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, συνδέοντας ευθέως την απόφαση με τις ισραηλινές επιθέσεις στον νότιο Λίβανο και με την αδυναμία, όπως υποστηρίζει η Τεχεράνη, των Ηνωμένων Πολιτειών να εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας με το Ιράν.

Το Κεντρικό Αρχηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια, η ανώτατη κοινή στρατιωτική διοίκηση της χώρας, προειδοποίησε τα εμπορικά πλοία να μην προσεγγίζουν τη θαλάσσια δίοδο, υποστηρίζοντας ότι σε διαφορετική περίπτωση η ασφάλειά τους δεν μπορεί να θεωρείται εγγυημένη. Παράλληλα, χαρακτήρισε το κλείσιμο «πρώτο μέτρο», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων ενεργειών εάν συνεχισθούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο.

Η ανακοίνωση δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι έχει ήδη επιβληθεί πλήρης και αποτελεσματικός αποκλεισμός. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον δεν είχε διαπιστώσει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η δίοδος είχε κλείσει επιχειρησιακά. Ωστόσο, ακόμη και μία προειδοποίηση της Τεχεράνης είναι αρκετή για να περιορίσει τη ναυσιπλοΐα, καθώς οι πλοιοκτήτες, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι ενεργειακοί όμιλοι δεν μπορούν να αγνοήσουν τον κίνδυνο στρατιωτικού επεισοδίου.

Γιατί η Τεχεράνη επαναφέρει την απειλή του αποκλεισμού

Η απόφαση του Ιράν αποτελεί αντίδραση στη συνέχιση των ισραηλινών επιδρομών στον νότιο Λίβανο, λίγες ώρες μετά τις προσπάθειες εφαρμογής νέας κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.

Η Τεχεράνη θεωρεί ότι η παύση των εχθροπραξιών στον Λίβανο αποτελεί βασική προϋπόθεση για να παραμείνει σε ισχύ το μνημόνιο συνεννόησης που υπέγραψε με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η συμφωνία προβλέπει τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, σεβασμό της κυριαρχίας του Λιβάνου και έναρξη διαπραγματεύσεων για συνολική διευθέτηση μέσα σε διάστημα 60 ημερών.

Για την ιρανική ηγεσία, οι νέες επιθέσεις αποδεικνύουν ότι οι αμερικανικές εγγυήσεις δεν επαρκούν. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαΐ προειδοποίησε ότι ολόκληρο το πλαίσιο της συμφωνίας μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο, εάν η άλλη πλευρά δεν λάβει άμεσα μέτρα.

Το Ορμούζ επανέρχεται έτσι ως το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης. Το Ιράν γνωρίζει ότι μπορεί να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική πίεση χωρίς να χρειασθεί να επεκτείνει άμεσα τις στρατιωτικές επιχειρήσεις σε νέα μέτωπα.

Από τη μερική επαναλειτουργία στο νέο κλείσιμο

Η ανακοίνωση προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία επειδή εκδόθηκε την ώρα που η εμπορική κίνηση είχε αρχίσει σταδιακά να αποκαθίσταται.

Μετά την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας, δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία είχαν επιστρέψει στη δίοδο, αν και η κίνηση παρέμενε αισθητά χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα. Στις 18 Ιουνίου καταγράφηκαν περίπου 25 εμπορικές διελεύσεις, ενώ πριν από τη σύγκρουση ο ημερήσιος αριθμός πλησίαζε τις 120.

Η περιορισμένη αυτή ανάκαμψη συνοδευόταν ήδη από σοβαρούς κινδύνους. Οι ναυτικές αρχές είχαν προειδοποιήσει για πιθανή παρουσία ναρκών, ενώ η Τεχεράνη ζητούσε από τα πλοία να συντονίζουν τη διέλευσή τους με τις ιρανικές αρχές και τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Η νέα εντολή ανατρέπει αυτή την εύθραυστη επιστροφή στην κανονικότητα. Ακόμη και χωρίς στρατιωτική επίθεση σε πλοίο, οι εταιρείες μπορούν να διακόψουν τα δρομολόγια, τα ασφάλιστρα πολέμου να αυξηθούν και τα δεξαμενόπλοια να παραμείνουν αγκυροβολημένα σε ασφαλέστερες περιοχές.

Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και νέες πληθωριστικές πιέσεις

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο. Από τη δίοδο μεταφέρονται μεγάλες ποσότητες αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Κατάρ.

Μία παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να περιορίσει άμεσα την προσφορά στις διεθνείς αγορές. Οι εναλλακτικοί αγωγοί που διαθέτουν ορισμένες χώρες του Κόλπου δεν έχουν τη δυνατότητα να αντικαταστήσουν το σύνολο των θαλάσσιων εξαγωγών.

Οι πρώτες συνέπειες αναμένεται να εμφανισθούν στο κόστος μεταφοράς και ασφάλισης. Ακολουθούν οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, με κίνδυνο να μεταφερθούν οι αυξήσεις στα καύσιμα, στις αεροπορικές μεταφορές, στη βιομηχανική παραγωγή και τελικά στις τιμές καταναλωτή.

Για την Ευρώπη, η νέα κρίση δημιουργεί έναν ακόμη παράγοντα ενεργειακής αβεβαιότητας. Για τις ασιατικές οικονομίες, οι οποίες απορροφούν μεγάλο μέρος των εξαγωγών του Κόλπου, ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος.

Το δίλημμα της Ουάσινγκτον και η στάση του Ισραήλ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να διαχειρισθούν μία δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά επιδιώκουν να διατηρήσουν ζωντανή τη συμφωνία με την Τεχεράνη και να προχωρήσουν σε συνομιλίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Από την άλλη, το Ισραήλ δηλώνει ότι δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της αμερικανοϊρανικής συμφωνίας και διατηρεί το δικαίωμα να ενεργεί εναντίον της Χεζμπολάχ.

Η ισραηλινή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο αποτελούν απάντηση σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ και ότι οι δυνάμεις της θα παραμείνουν στις κατεχόμενες περιοχές μέχρι να απομακρυνθεί κάθε απειλή. Η Χεζμπολάχ, από την πλευρά της, δηλώνει ότι θα τηρήσει την εκεχειρία, αλλά θα απαντά σε απόπειρες προέλασης ή διεύρυνσης της ισραηλινής κατοχής.

Το αποτέλεσμα είναι μία συμφωνία που εξαρτάται από τις ενέργειες παραγόντων οι οποίοι δεν την έχουν υπογράψει. Αυτή είναι και η βασική της αδυναμία.

Οι συνομιλίες στην Ελβετία και ο κίνδυνος κατάρρευσης

Παρά την κλιμάκωση, οι διαπραγματευτικές αποστολές του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών κατευθύνονται προς την Ελβετία, όπου προγραμματίζονται τεχνικές συνομιλίες με τη συμμετοχή εκπροσώπων του Πακιστάν και του Κατάρ.

Οι συζητήσεις αναμένεται να επικεντρωθούν στην εφαρμογή της προσωρινής συμφωνίας, στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ωστόσο, το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι ουσιαστική διαπραγμάτευση δεν μπορεί να υπάρξει εάν δεν εφαρμοσθούν πρώτα οι δεσμεύσεις για τον Λίβανο και την άρση των περιορισμών.

Η επαναφορά του αποκλεισμού του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς στρατιωτική απειλή. Είναι ένα μήνυμα προς την Ουάσινγκτον ότι η Τεχεράνη μπορεί να ακυρώσει τα οικονομικά οφέλη της εκεχειρίας μέσα σε λίγες ώρες.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν πρόκειται για μία περιορισμένη κίνηση πίεσης ενόψει των συνομιλιών ή για την αρχή νέας γενικευμένης κρίσης. Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Ένα επεισόδιο με εμπορικό πλοίο, μία νέα ισραηλινή επιδρομή ή μία επίθεση της Χεζμπολάχ μπορεί να παρασύρει ολόκληρη τη συμφωνία και να επαναφέρει την περιοχή σε ανοικτή σύγκρουση.

• ΗΠΑ
• Ιράν
• Ισραήλ
• Στενά του Ορμούζ
• Τζέι Ντι Βανς
• Φρουροί της Επανάστασης