Στον καθρέφτη του 1914 και του Ά Παγκόσμιου πολέμου: Πόσο κοντά είμαστε σε ένα νέο «ατύχημα» της Ιστορίας;

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Έχει όμως έναν ενοχλητικό τρόπο να ομοιοκαταληκτεί. Και αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά τον κόσμο του 1914 και τον σημερινό, θα διαπιστώσει ότι οι ρίμες πληθαίνουν.

Τότε, μια ανερχόμενη δύναμη, η Γερμανία αμφισβητούσε την παλιά ηγεμονία της Βρετανίας. Σήμερα, η άνοδος της Κίνας φέρνει σε ευθεία τροχιά σύγκρουσης το διεθνές σύστημα με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και στις δύο περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ισχύς. Είναι η μεταβολή της ισχύος. Η στιγμή δηλαδή που το παλιό δεν έχει ακόμη πεθάνει και το νέο δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Εκεί γεννιούνται τα λάθη.

Το 1914, μια περιφερειακή κρίση στα Βαλκάνια μετατράπηκε σε παγκόσμιο πόλεμο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Όχι επειδή το ήθελαν όλοι, αλλά επειδή κανείς δεν μπορούσε να σταματήσει τη δυναμική που είχε ήδη ξεκινήσει. Σήμερα, οι εστίες έντασης – Ουκρανία, Μέση Ανατολή, Ταϊβάν – λειτουργούν με παρόμοια λογική. Τοπικές συγκρούσεις που, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μπορούν να συμπαρασύρουν μεγάλες δυνάμεις.

Αδιέξοδος ο «λαβύρινθος» του Ορμούζ: Άνοιξε-κλείσε και παιχνίδια εντυπώσεων μεταξύ Τραμπ-IRGC – Ώρα μηδέν για την παγκόσμια οικονομία

Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: η επιστροφή του εθνικισμού και της εσωτερικής πίεσης. Πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ευρωπαϊκές ελίτ έβλεπαν τον πόλεμο και ως μέσο εκτόνωσης κοινωνικών εντάσεων. Σήμερα, σε έναν κόσμο πολιτικής πόλωσης, ανισοτήτων και κρίσεων εμπιστοσύνης, η εξωτερική σύγκρουση επανέρχεται ως εργαλείο εσωτερικής συνοχής. Όχι απαραίτητα ως συνειδητή επιλογή, αλλά ως πειρασμός.

Κι όμως, εδώ τελειώνουν οι εύκολες αναλογίες.

Ο κόσμος του 2026 δεν είναι ο κόσμος του 1914. Υπάρχει ένας παράγοντας που αλλάζει ριζικά τους υπολογισμούς: η επίγνωση της καταστροφής. Τα πυρηνικά όπλα έχουν μετατρέψει έναν γενικευμένο πόλεμο σε υπαρξιακή απειλή για την ανθρωπότητα. Παράλληλα, η παγκοσμιοποιημένη οικονομία σημαίνει ότι μια μεγάλη σύγκρουση δεν θα έχει νικητές – μόνο αλυσιδωτές καταρρεύσεις.

Με απλά λόγια: το 1914 οι ηγεσίες πίστευαν ότι μπορούν να ελέγξουν τον πόλεμο.
Σήμερα γνωρίζουν ότι δεν μπορούν.

Και όμως, το πιο επικίνδυνο σημείο παραμένει το ίδιο: το λάθος υπολογισμού. Η Ιστορία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν είναι η ιστορία ενός σχεδίου. Είναι η ιστορία μιας αλληλουχίας αποφάσεων που ελήφθησαν μερικώς, βιαστικά και συχνά υπό πίεση χρόνου. Ακριβώς εκεί όπου η τεχνολογία επιταχύνει τις εξελίξεις και η πολιτική αδυνατεί να τις προλάβει.

Αυτός είναι ο πραγματικός καθρέφτης του 1914. Όχι ότι βαδίζουμε αναπόφευκτα σε έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο, αλλά ότι βρισκόμαστε ξανά σε μια εποχή όπου η ισορροπία είναι εύθραυστη και η αυτοπεποίθηση των ισχυρών μπορεί να αποδειχθεί παραπλανητική.

Η Ιστορία δεν προειδοποιεί με κραυγές. Προειδοποιεί με μοτίβα.
Και το μοτίβο που επιστρέφει είναι απλό και επικίνδυνο: όταν όλοι πιστεύουν ότι ελέγχουν την κατάσταση, τότε ακριβώς αρχίζουν να τη χάνουν.