Συγκρούσεις, διχόνοιες στην κυβέρνηση και το σενάριο του ανασχηματισμού – ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ: Ποιος «έσυρε» ποιον; – Τσίπρας on the comeback trail

Σας έχουμε δυο ειδήσεις που δεν επιδέχονται διάψευση. Και οι δύο αφορούν το εσωτερικό της κυβέρνησης.

Η πρώτη: Ένας υφυπουργός, μιλώντας σε ραδιόφωνο της Αθήνας, εξέφρασε τη γνώμη του για το δυστύχημα των Τεμπών. Δεν ξέφυγε από την κυβερνητική γραμμή ο άνθρωπος, αλλά μια αποστροφή του για τις διαδικασίες δεν άρεσε στον υπουργό του.’Εστειλε, λοιπόν, έναν άνθρωπό του ο υπουργός για να επιτιμήσει τον υφυπουργό. Οπερ και εγένετο. Ματαίως ο καημένος προσπαθούσε να πείσει τον απεσταλμένο ότι βρίσκεται απολύτως μέσα στο πνεύμα όσων είπε πρόσφατα ο πρωθυπουργός μιλώντας στον Alpha.

Ανένδοτος ο απεσταλμένος συνέχιζε να επιπλήττει τον υφυπουργό, εκείνος επέμενε, ακούστηκαν φωνές κι έτσι το γεγονός μαθεύτηκε σε όλο το υπουργείο. Ονόματα δεν λέμε, αλλά αν χρειαστεί εδώ είμαστε.

Πάντως ο υπουργός που εξεμάνη κατά του υφυπουργού του δεν κινδυνεύει στον- κατά πώς φαίνεται- επικείμενο ανασχηματισμό. Έχει… γερό δόντι στο Μητσοτακέικο…

Το δεύτερο κρούσμα: Την Πέμπτη (30.1.2025) πραγματοποιήθηκε, στο Μουσείο της Ακρόπολης, τιμητική εκδήλωση για τον Βρετανό διανοούμενο Στίβεν Φράι, με πρωτοβουλία του Υπουργείου Τουρισμού. Μιλάμε για φυσιογνωμία των Βρετανικών γραμμάτων, ο οποίος χρόνια τώρα είναι υπέρμαχος της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Αφορμή για την εκδήλωση ήταν η κυκλοφορία του νέου βιβλίου του Φράι, Οδύσσεια.

Στην εκδήλωση, στην οποία παρέστησαν πανεπιστημιακοί, συγγραφείς, πολιτικοί κ.α., μίλησαν η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη και ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου, καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης.

Μιλώντας ο Στίβεν Φράει, είπε μεταξύ άλλων: «Βρισκόμαστε σε ένα από τα καλύτερα μουσεία του κόσμου που μπορούν πλέον να υποδεχθούν τα γλυπτά του Παρθενώνα». Και πρόσθεσε ότι το Βρετανικό Μουσείο μπορεί να χρησιμοποιήσει νέες τεχνολογίες και να έχει με τη σειρά του αντίγραφα

«Και πού είναι η είδηση;», ρε παιδιά, θα ρωτήσετε και με το δίκιο σας. Η είδηση-ειδησάρα, μάλλον- είναι ότι από την εκδήλωση απουσίαζε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη!

Φυσικά, το γεγονός σχολιάστηκε δηκτικά από πολλούς. «Είναι η πρώτη που θα έπρεπε να είναι παρούσα», είπαν ορισμένοι που απόρησαν για την προσβλητική –πρωτίστως προς το πρόσωπο του Στίβεν Φράι-. απουσία της κυρίας Μενδώνη.

Αυτά τα «ωραία» από το κυβερνητικό πεδίο. Όχι και τόσο ευχάριστα, ε;

Ο Πρωθυπουργός έδωσε αυστηρές εντολές

Στην πρώτη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου μετά τις μαζικές διαδηλώσεις για τα Τέμπη, όλοι περίμεναν βαριές κουβέντες, δύσκολες αποφάσεις και, ίσως, μια υποψία αυτοκριτικής. Αντ’ αυτού, μόλις έφυγαν οι κάμερες και έκλεισαν οι πόρτες, το βασικό θέμα που απασχόλησε τον Κυριάκο Μητσοτάκη ήταν… οι επαφές των υπουργών του με ξένους παράγοντες. Ο Πρωθυπουργός έδωσε αυστηρές εντολές: τέλος οι συνομιλίες με ξένους χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του ΥΠΕΞ.

Ο Μητσοτάκης δεν είπε ονόματα, αλλά όλοι κατάλαβαν. Και όπως έλεγε ο Σουν Τζου: «Εάν γνωρίζεις τον εχθρό και γνωρίζεις τον εαυτό σου, δεν χρειάζεται να φοβάσαι το αποτέλεσμα εκατό μαχών». Η μόνη απορία είναι αν οι υπουργοί γνωρίζουν τι ακριβώς κάνουν, γιατί αλλιώς ούτε τον εαυτό τους ούτε τον «εχθρό» μπορούν να προβλέψουν.

Η ρωσική σκακιέρα και οι 600 νέες θέσεις ιερέων

Το άλλο μεγάλο ζήτημα της συνεδρίασης ήταν η ανησυχία για τη ρωσική επιρροή στην Ορθοδοξία. Στο τραπέζι έπεσε ένα σχέδιο του Κυριάκου Πιερρακάκη και του Γιώργου Καλαϊτζή, σε συνεργασία με τους Γεραπετρίτη και Λιβάνιο, για τη δημιουργία 600 νέων θέσεων ιερέων στα τέσσερα πρεσβυγενή Πατριαρχεία. Στόχος; Η «ήπια ισχύς» του ελληνισμού, η ανάσχεση της ρωσικής διείσδυσης και η επιβεβαίωση του παλιού ρητού του Μακιαβέλι: «Οι λαοί πιο εύκολα ξεχνούν τον θάνατο του πατέρα τους παρά την απώλεια της πίστης τους».

Ο συνδυασμός θρησκευτικής πολιτικής και γεωπολιτικών ισορροπιών είναι πιο περίπλοκος και από το Inception. Αλλά αν κάτι ξέρουμε από την Ιστορία, είναι ότι όταν το κράτος επιχειρεί να «ρυθμίσει» το θρησκευτικό πεδίο, τα αποτελέσματα είναι συχνά απρόβλεπτα.

Εσωκομματικοί εμφύλιοι και οι «γαλάζιοι» που σιγοβράζουν

Και επειδή ανασχηματισμός ακούγεται όλο και περισσότερο, οι εντάσεις στη ΝΔ φουντώνουν. Κοινοβουλευτικοί vs. εξωκοινοβουλευτικών υπουργών, «παλιοί» vs. «πασοκογενείς», πιστοί στρατιώτες vs. τεχνοκράτες. Οι πρώτοι διαμαρτύρονται ότι οι δεύτεροι δεν βάζουν πλάτη, δεν στηρίζουν την κυβέρνηση στα δύσκολα, δεν πατάνε το πόδι τους στις εκλογικές περιφέρειες.

Το έγκλημα των Τεμπών έκανε το χάσμα ακόμα μεγαλύτερο: οι μισοί κρύφτηκαν και οι άλλοι μισοί έπρεπε να σηκώσουν το βάρος. Και όπως έλεγε ο Κικέρωνας: «Μέχρι πότε θα κάνετε κατάχρηση της υπομονής μας;» (ή «Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?» για όσους θυμούνται τα λατινικά τους).

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, κουρασμένος να βλέπει το ίδιο έργο ξανά και ξανά (The Groundhog Day της διακυβέρνησης), αποφάσισε να τους το πει ανοιχτά: «Βγείτε μπροστά». Αλλά αν χρειάζεται να το υπενθυμίζει κάθε φορά που τα πράγματα δυσκολεύουν, μάλλον κάποιοι δεν έχουν πάρει το μήνυμα.

Η «πορτοκαλί κάρτα» του Μητσοτάκη και το σενάριο του ανασχηματισμού

Και επειδή οι απειλές χωρίς συνέπειες δεν έχουν αντίκτυπο, μαθαίνουμε ότι στο νέο μοντέλο Μητσοτάκη, εκτός από τις «κίτρινες» και τις «κόκκινες» κάρτες, εισάγεται και η… πορτοκαλί κάρτα. Μία ανάσα πριν την έξοδο.

Πρώτος στη λίστα των… υπό προειδοποίηση υπουργών; Ο Χρήστος Σταϊκούρας. Κατηγορείται ότι, ενώ είχε πλήρη ευθύνη για τους σιδηρόδρομους, δεν εμφανίστηκε αρκετά για να στηρίξει την κυβερνητική γραμμή. Σαν να βλέπεις τον Ράσελ Κρόου στον Gladiator να κοιτάζει τον αυτοκράτορα και να ρωτάει: «Are you not entertained?»

Ο επερχόμενος ανασχηματισμός αναμένεται να φέρει μεγάλες αλλαγές, με το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών να σπάει στα δύο – και τον Σταϊκούρα πιθανότατα να βλέπει την πόρτα της εξόδου. Άλλωστε, όπως έλεγε και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ: «Η επιτυχία δεν είναι οριστική, η αποτυχία δεν είναι μοιραία. Αυτό που μετράει είναι το θάρρος να συνεχίσεις».

Και αν κάποιοι υπουργοί δεν το έχουν, τότε το Μέγαρο Μαξίμου είναι έτοιμο να τους δείξει την έξοδο. Ή έστω να τους αφήσει να χαθούν στη σκιά.

Η αριθμητική της δυσπιστίας και η παγίδα των «έξι μηνών»

Αμέσως μετά τη συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη για τα Τέμπη, ο Νίκος Ανδρουλάκης έσπευσε να προαναγγείλει πρόταση δυσπιστίας, αλλά… με το ρολόι σταματημένο. Η πρόταση θα κατατεθεί, λέει, «όταν βγουν τα πορίσματα». Στη Χαριλάου Τρικούπη, μάλιστα, πιστεύουν ότι με αυτή τους την πρωτοβουλία έσυραν τον ΣΥΡΙΖΑ στην ίδια γραμμή, αφού ο Σωκράτης Φάμελλος βιάστηκε να ζητήσει επίσπευση, αλλά τελικά δεν υπήρξε συναίνεση.

Το ΠΑΣΟΚ παίζει το παιχνίδι της υπομονής. «Η βιασύνη είναι λάθος», λένε τα στελέχη του, επισημαίνοντας ότι αν καεί τώρα το χαρτί της δυσπιστίας, θα χρειαστεί να περιμένουν άλλους έξι μήνες για την επόμενη ευκαιρία. Όπως έλεγε και ο Κομφούκιος: «Η υπομονή είναι μια αρετή, εκτός κι αν περιμένεις να σταματήσει το τρένο που δεν έρχεται».

Η πολιτική των συγκεντρώσεων με το σταγονόμετρο

Οι κινήσεις του ΠΑΣΟΚ στο θέμα των Τεμπών θυμίζουν σκηνοθεσία του The Irishman: αργές, προσεγμένες, μελετημένες μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα; Η απόφαση για τη συμμετοχή στη συγκέντρωση στο Σύνταγμα το περασμένο Σάββατο. Ο Νίκος Ανδρουλάκης έδωσε το «πράσινο φως» μόνο αφού διασφαλίστηκε ότι η παρουσία των στελεχών θα γίνει με απόλυτο σεβασμό στα θύματα και τις οικογένειές τους. «Πήγαμε ως γονείς», δήλωσε χαρακτηριστικά. Μόνο που στο εσωτερικό του κόμματος υπήρξαν και φωνές που θεώρησαν ότι αυτή η προσέγγιση ήταν μάλλον υπερβολικά αμυντική.

Ο Παύλος Χρηστίδης, από την άλλη, ήταν πιο άμεσος, καλώντας ανοιχτά τους πολίτες να διαδηλώσουν. Η κεντρική γραμμή του ΠΑΣΟΚ, ωστόσο, παραμένει σταθερή: ούτε υπερβολική εμπλοκή, ούτε ρήξη. Το ερώτημα είναι αν η στρατηγική αυτή οδηγεί σε πολιτικά κέρδη ή αν τελικά θυμίζει το Waiting for Godot.

«Διαχείριση κρίσης» με… διαρκή κρίση

Η κυβέρνηση, από την άλλη, αντιμετωπίζει το ζήτημα των Τεμπών με μια τακτική που θυμίζει σκηνή από το Titanic: όλοι βλέπουν το παγόβουνο, αλλά κανείς δεν παίρνει αποφασιστική πρωτοβουλία για να το αποφύγει.

Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ τονίζουν ότι από την πρώτη στιγμή της τραγωδίας, η κυβερνητική διαχείριση ήταν γεμάτη λάθη και παραλείψεις. Ο Παναγιώτης Δουδωνής το έθεσε ξεκάθαρα: «Ο Μητσοτάκης εμπιστεύτηκε την Hellenic Train – μια εταιρεία που λίγες μέρες πριν είχε εμπλακεί στον θάνατο 57 ανθρώπων. Αν ήταν CEO, θα είχε απολυθεί».

Και μέσα σε όλα, ήρθε και η υποψηφιότητα του Κώστα Τασούλα για την Προεδρία της Δημοκρατίας, δημιουργώντας νέο κύμα αντιδράσεων, καθώς συγγενείς των θυμάτων ζητούν εξηγήσεις για τις δικογραφίες που έφτασαν στη Βουλή. Ο Ανδρουλάκης έσπευσε να καρφώσει τον Μητσοτάκη: «Μας λέει ότι η Βουλή δεν διαχειρίστηκε σωστά την εξεταστική, αλλά μας προτείνει για ΠτΔ τον άνθρωπο που τη διηύθυνε.»

Η εξεταστική που δεν ήθελε να εξετάσει

Η υπόθεση των Τεμπών δεν είναι απλώς ένα τραγικό δυστύχημα. Είναι μια υπόθεση που η κυβέρνηση επιχείρησε να θάψει – και η εξεταστική επιτροπή λειτούργησε περισσότερο σαν πλυντήριο παρά ως εργαλείο διαλεύκανσης.

Η Μιλένα Αποστολάκη το είπε ξεκάθαρα: «Η επιτροπή ήταν σε διατεταγμένη υπηρεσία». Κρίσιμοι μάρτυρες δεν κλήθηκαν ποτέ, οι διαδικασίες διακόπτονταν συστηματικά, και η κυβερνητική πλειοψηφία φρόντισε να μπλοκάρει κάθε σοβαρή διερεύνηση.

Και το κερασάκι στην τούρτα; Όταν το ΠΑΣΟΚ και τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης ζήτησαν να διαβιβαστεί η κατάθεση του πρώην υπουργού Κώστα Καραμανλή στην Εισαγγελία της Λάρισας για το ενδεχόμενο ψευδορκίας, η ΝΔ έβαλε «φρένο». Μήπως γιατί το συμπέρασμα είχε βγει από πριν;

Τα πρόσωπα που έρχονται στο προσκήνιο

Αλλά το ΠΑΣΟΚ δεν σκοπεύει να αφήσει το θέμα να ξεχαστεί. Στα σχέδιά του είναι να προστεθούν κι άλλα ονόματα στον κατάλογο των πολιτικά υπεύθυνων, όπως ο υφυπουργός Μεταφορών Γιώργος Καράγιαννης και ο γενικός γραμματέας Γιάννης Ξιφαράς.

Το όνομα του Χρήστου Σταϊκούρα, επίσης, αρχίζει να ακούγεται όλο και περισσότερο, καθώς συγγενείς των θυμάτων καταγγέλλουν ότι δεν διευκολύνει την έρευνα. Σε μια κυβέρνηση που προτιμά να κάνει πως δεν ακούει, η σιωπή μπορεί να αποδειχθεί πιο εκκωφαντική από τις φωνές των διαδηλωτών.

Όπως έλεγε και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ: «Η αλήθεια είναι αναπόφευκτη. Μπορεί να την αγνοήσεις, να την πολεμήσεις, αλλά στο τέλος θα σε βρει». Και το ΠΑΣΟΚ ποντάρει ακριβώς σε αυτό: ότι το βάρος των αποκαλύψεων θα γίνει τόσο ασήκωτο που καμία κυβερνητική προπαγάνδα δεν θα μπορεί να το σηκώσει.

Όταν οι συνασπισμοί είναι πιο περίπλοκοι από το σενάριο του Inception

Ο ΣΥΡΙΖΑ, σε μια επίδειξη πολιτικού μαθηματικού ταλέντου, ανακάλυψε ότι η πρόσθεση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Το σχέδιο ήταν απλό: κοινό αίτημα προοδευτικών δυνάμεων για πρόταση μομφής. Η πραγματικότητα; Μια εξίσωση με άγνωστες μεταβλητές. Ο Σωκράτης Φάμελλος, στην αγωνία του να αποδείξει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο κύριος πόλος της αντιπολίτευσης, επικοινώνησε με τον Αλέξη Χαρίτση και τη Ζωή Κωνσταντοπούλου, βρίσκοντας αρχική συμφωνία. Μίλησε και με τον Δημήτρη Κουτσούμπα, αλλά το ΚΚΕ, όπως πάντα, προτιμά να παίζει σόλο.

Και το ΠΑΣΟΚ; Εκεί, η επικοινωνία θύμιζε σκηνή από το Lost in Translation. Ο Νίκος Ανδρουλάκης επιμένει ότι πρώτα πρέπει να βγουν τα πορίσματα για τα Τέμπη και μετά βλέπουμε. Όπως έλεγε και ο Σωκράτης, «ένα πράγμα ξέρω: ότι δεν ξέρω τίποτα». Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για το πότε θα κατατεθεί τελικά αυτή η πρόταση μομφής.

Η στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ και η νέα εποχή μετά Κασσελάκη

Στην Κουμουνδούρου επικρατεί μια παράξενη αισιοδοξία, αν και οι δημοσκοπήσεις επιμένουν να την αμφισβητούν. Το αφήγημα είναι απλό: ο ΣΥΡΙΖΑ ανακάμπτει, κερδίζει έδαφος, οργανώνεται. Μόνο που στις κλειστές συναντήσεις στελεχών, η πραγματικότητα χτυπά την πόρτα. «Αν μπορούσαμε να κινητοποιήσουμε έστω το 10% του κόσμου που κατέβηκε στους δρόμους για τα Τέμπη, δεν θα ήμασταν στο 7-8-9%», λένε μεταξύ τους.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αριθμητικό. Όπως έλεγε και ο Μακιαβέλι, «οι άνθρωποι ξεχνούν πιο εύκολα τον θάνατο του πατέρα τους παρά την απώλεια της εξουσίας». Στον ΣΥΡΙΖΑ, η απώλεια της εξουσίας πονάει, αλλά το χειρότερο είναι ότι ακόμα ψάχνουν να βρουν ποιοι ακριβώς είναι χωρίς αυτήν.

Είναι η απομάκρυνση του Κασσελάκη αρκετή;

Στις συζητήσεις των στελεχών του κόμματος, η απορία είναι κοινή: «Μας αρκεί που διώξαμε τον Κασσελάκη;» Σαν να ρωτάει κάποιος αν στο Titanic αρκούσε να πετάξουν τα βαριά αντικείμενα για να μην βουλιάξει.

Η εσωκομματική γκρίνια δεν είναι απλή μουρμούρα. Όπως σημείωνε πρόσφατη επιστολή προς την ηγεσία, μετά το «καθαρτήριο» Συνέδριο, για άλλους βέβαια η ταφόπλακα του, το κόμμα μοιάζει να μην έχει βρει πραγματική κατεύθυνση. Αντί για μια νέα στρατηγική, έχουμε παλιές τακτικές. Αντί για ανανέωση, έχουμε επιστροφή γνωστών προσώπων. Και κάπου εδώ ταιριάζει η ατάκα του The Godfather: «Just when I thought I was out, they pull me back in.»

Τσίπρας on the comeback trail

Και μέσα σε αυτό το κλίμα, έρχεται η μεγάλη επιστροφή. Ο Αλέξης Τσίπρας, αν και απόμακρος από τις κομματικές διεργασίες, ετοιμάζεται να κάνει αίσθηση. Την Πέμπτη θα μιλήσει για το κράτος δικαίου, αλλά η παρουσία του μόνο τυχαία δεν είναι. Στον ΣΥΡΙΖΑ, η σκιά του είναι πάντα παρούσα. Και όπως είπε ο ίδιος, «κακώς έφυγαν» στελέχη που αποχώρησαν.

Αν η ιστορία διδάσκει κάτι, είναι ότι οι πολιτικές επιστροφές είναι πιο δραματικές από τις ταινίες του Scorsese. Μένει να δούμε αν η νέα εποχή του ΣΥΡΙΖΑ θα είναι ένα Goodfellas ή ένα The Irishman – δηλαδή μια δυναμική επανεκκίνηση ή μια ιστορία πολιτικής φθοράς.

Η Νέα Αριστερά και το δίλημμα της συνεργασίας

Και ενώ στον ΣΥΡΙΖΑ ψάχνουν ταυτότητα, η Νέα Αριστερά αρχίζει να βλέπει διαφορετικά το μέλλον της. Στην τελευταία τους σύσκεψη, στελέχη όπως η Έφη Αχτσιόγλου, ο Νάσος Ηλιόπουλος και ο Δημήτρης Τζανακόπουλος δεν απέκλεισαν πλέον την πιθανότητα συνεργασίας. Όχι συγχώνευσης, αλλά κοινοβουλευτικής συμπόρευσης. Για την ώρα, θυμίζουν τον Rick από το Casablanca, που προσπαθεί να μείνει ουδέτερος ενώ ο κόσμος γύρω του αλλάζει. Μόνο που, όπως και στο φιλμ, αργά ή γρήγορα θα πρέπει να διαλέξουν πλευρά. Και τότε, το πολιτικό τοπίο θα αλλάξει – για όλους.

• Hard Talks