Συναγερμός στον πλανήτη – Γιατί η σύφιλη αυξάνεται ραγδαία

Η σύφιλη έχει ονομαστεί με πολλά ονόματα από την πρώτη καταγραφή της στη δεκαετία του 1490, τα περισσότερα από τα οποία δεν ήταν κολακευτικά – “η γαλλική ασθένεια”, “η ναπολιτάνικη ασθένεια”, “η πολωνική ασθένεια”.

Ωστόσο, ένα από αυτά έχει μείνει: “ο μεγάλος μιμητής”. Η σύφιλη είναι μάστορας στο να μιμείται άλλες λοιμώξεις και τα πρώιμα συμπτώματα είναι εύκολο να διαφύγουν. Αν δεν αντιμετωπιστεί, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές, αναφέρει σε εκτενές ρεπορτάζ του το BBC.

Ο Tushar, ένας 33χρονος υπάλληλος έργου στο Άμστερνταμ, έχει πάθει σύφιλη δύο φορές. Θυμάται ότι έλαβε για πρώτη φορά τα νέα μέσω WhatsApp από τον τότε σεξουαλικό του σύντροφο.

“Ήταν πραγματικά αναστατωμένος”, λέει. “Με κατηγόρησαν, κάτι που δεν ήταν δυνατό λόγω της περιόδου του παραθύρου. Ένιωσα παράξενα να με κατηγορούν και χρειάστηκε λίγος χρόνος για να αποκλιμακωθεί η κατάσταση”. Ο Tushar υποβλήθηκε σε εξετάσεις και θεραπεία εκείνη την εβδομάδα. “Οι άνθρωποι πιστεύουν λανθασμένα ότι η σύφιλη είναι κάτι που δεν μπορεί να θεραπευτεί. Οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει να έχεις ακόμα αντισώματα σύφιλης και να μην έχεις τη μόλυνση”.

Τον Ιανουάριο του 2024, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) ανέφεραν ότι τα κρούσματα σύφιλης είχαν φθάσει στα υψηλότερα επίπεδα εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, με περισσότερα από 203.500 κρούσματα σύφιλης να έχουν αναφερθεί στις ΗΠΑ το 2022, αριθμός σχεδόν διπλάσιος από εκείνον του 2018. Τα κρούσματα αυξήθηκαν κατά 17% μεταξύ 2021 και 2022 και εκτινάχθηκαν κατά 32% μεταξύ 2020 και 2021 για να φτάσουν στον υψηλότερο αριθμό αναφερόμενων κρουσμάτων των τελευταίων 70 ετών. Η επιδημία δεν δείχνει επίσης σημάδια επιβράδυνσης, προειδοποίησε το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC). Και επισήμανε ορισμένες “ανησυχητικές” νέες τάσεις που οδηγούν σε αυτή την ξαφνική έξαρση της νόσου.

Η συγγενής σύφιλη -όπου μια μητέρα μεταδίδει τη μόλυνση στο παιδί της κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, συχνά αφού την έχει κολλήσει από τον σύντροφό της- έχει αυξηθεί ιδιαίτερα απότομα, με 3.755 κρούσματα στις ΗΠΑ το 2022, μια αύξηση 30% σε σύγκριση με το 2021 και υπερδιπλάσια από τον αριθμό των κρουσμάτων το 2018. Η νόσος μπορεί να προκαλέσει θνησιγένειες, θανάτους βρεφών και δια βίου προβλήματα υγείας.

Έχει αφήσει πολλούς εμπειρογνώμονες στον τομέα της υγείας άναυδους.

“Πριν από 15 ή 20 χρόνια πιστεύαμε ότι βρισκόμασταν στα πρόθυρα της εξάλειψης της σύφιλης”, λέει ο Leandro Mena, διευθυντής του τμήματος πρόληψης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων του CDC. “Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι βλέπουμε αυξανόμενα ποσοστά σύφιλης, ποσοστά που δεν είχαμε δει τα τελευταία 20 χρόνια περίπου”.

Και δεν είναι κάτι που συμβαίνει μόνο στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 2020 υπήρξαν 7,1 εκατομμύρια νέα κρούσματα σύφιλης παγκοσμίως. Το 2022, το Ηνωμένο Βασίλειο είδε τα κρούσματα σύφιλης να φτάνουν στο υψηλότερο επίπεδο από το 1948.

Η αύξηση των κρουσμάτων είναι κάτι με το οποίο έχουν εξοικειωθεί οι επαγγελματίες σεξουαλικής υγείας που εργάζονται στην πρώτη γραμμή.

“Όταν πρωτοξεκίνησα τη νοσηλευτική σεξουαλικής υγείας το 2005, ήταν αρκετά σπάνιο να δούμε πρωτογενή σύφιλη, ακόμη και σε μια κλινική στο κέντρο της πόλης”, λέει η Jodie Crossman, συμπρόεδρος του Ιδρύματος STI στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου τα ποσοστά σύφιλης αυξήθηκαν κατά 8,4% μεταξύ 2020 και 2021. “Τώρα οι περισσότερες κλινικές στην πόλη θα δουν τουλάχιστον δύο ή τρεις ασθενείς την ημέρα να προσέρχονται για θεραπεία”.

Η λοίμωξη προκαλείται από ένα βακτήριο που ονομάζεται Treponema pallidum και τα συμπτώματα χωρίζονται σε τέσσερα στάδια. Το πρωιμότερο χαρακτηρίζεται από μια ανώδυνη πληγή στο σημείο της επαφής ή ένα εξάνθημα. Η ενδομυϊκή δόση πενικιλλίνης θεωρείται ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της λοίμωξης. Αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, ωστόσο, η σύφιλη μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνιες νευρολογικές και καρδιαγγειακές παθήσεις.

Την εξέλιξη της επιδημίας στις ΗΠΑ παρακολουθεί από την άλλη πλευρά των συνόρων στον Καναδά ο Isaac Bogoch, κλινικός ιατρός λοιμωδών νοσημάτων και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο.

“Αυτή είναι η τάση που παρατηρείται σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο”, λέει. “Είναι πολύ ανησυχητικό, διότι γενικά η σύφιλη είναι πολύ εύκολο να αντιμετωπιστεί και η θεραπεία είναι ευρέως διαθέσιμη. Έτσι, σε μεγάλο βαθμό αυτό αντανακλά την κατάρρευση της δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης”.

Στον Καναδά παρατηρήθηκε αύξηση 389% για τη λοιμώδη σύφιλη, σημαντικά υψηλότερη από άλλα ΣΜΝ, μεταξύ 2011 και 2019.

Τις τελευταίες δεκαετίες, τα περισσότερα κρούσματα σύφιλης αφορούν ομοφυλόφιλους, αμφιφυλόφιλους και άλλους άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες. Σε ορισμένα μέρη του κόσμου, ωστόσο, παρατηρείται μείωση των κρουσμάτων σύφιλης μεταξύ των ανδρών. Τα ποσοστά μολυσματικής σύφιλης στον Καναδά μειώθηκαν μεταξύ των ανδρών, για παράδειγμα. Ταυτόχρονα όμως υπήρξε αύξηση των ποσοστών μεταξύ των γυναικών όχι μόνο στον Καναδά αλλά και παγκοσμίως, γεγονός που οδήγησε σε υψηλότερα ποσοστά συγγενούς σύφιλης σε πολλά μέρη του κόσμου. Σε ολόκληρη την Αμερική υπήρχαν 30.000 περιπτώσεις μετάδοσης της σύφιλης από μητέρα σε παιδί το 2021, αριθμός που οι αξιωματούχοι υγείας χαρακτηρίζουν ως “απαράδεκτα υψηλό”.

Η μετάδοση της σύφιλης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης στο αγέννητο παιδί μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, όπως αποβολή, θνησιγένεια, πρόωρες γεννήσεις, χαμηλό βάρος γέννησης και θάνατο του μωρού λίγο μετά τη γέννηση.

Στις ΗΠΑ, τα ποσοστά συγγενούς σύφιλης αυξάνονται ραγδαία. Ήταν 3,5 φορές υψηλότερα το 2020 σε σύγκριση με το 2016 και αυξήθηκαν και πάλι το 2021, με αποτέλεσμα 220 θνησιγενείς γεννήσεις και θανάτους βρεφών. Και τα εθνικά στοιχεία φαίνεται να κρύβουν κάποιες εξαιρετικά δραματικές αυξήσεις σε ορισμένα μέρη της χώρας – οι γιατροί στο Μισισιπή ανέφεραν ότι τα κρούσματα συγγενούς σύφιλης αυξήθηκαν κατά 900% τα τελευταία πέντε χρόνια.

Οι υψηλότεροι αριθμοί παρατηρούνται μεταξύ των μαύρων Αμερικανίδων και των ισπανόφωνων γυναικών.

“Αυτό αντανακλά την υποβόσκουσα ανισότητα και τον ρατσισμό που εξακολουθούμε να έχουμε στη δημόσια υγεία και την ιατρική μας υποδομή”, λέει η Maria Sundaram, αναπληρώτρια ερευνήτρια στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Marshfield Clinic στο Ουισκόνσιν. Οι πιο ευάλωτες ομάδες γυναικών, όπως εκείνες που έχουν χάσει το σπίτι τους ή παλεύουν με την κατάχρηση ουσιών, πλήττονται επίσης περισσότερο από την ασθένεια. Και πολλές από αυτές τις ανισότητες επιδεινώθηκαν από την πανδημία Covid-19 σε όλο τον κόσμο.

“Η συναίνεση στην κοινότητα της δημόσιας υγείας είναι ότι η αύξηση των ΣΜΝ, συμπεριλαμβανομένης της σύφιλης, πιθανότατα σχετίζεται με τη διακοπή των πόρων πρόληψης των ΣΜΝ κατά τη διάρκεια της πανδημίας”, λέει ο Sundaram.

Μεταξύ των ανισοτήτων που μπορεί να οδηγούν σε αυτό το πρόβλημα είναι η πρόσβαση σε χώρους εξέτασης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, το συνεχιζόμενο στίγμα γύρω από τη σύφιλη και πιθανά γλωσσικά εμπόδια. Μια μελέτη στη Βραζιλία διαπίστωσε σύνδεση μεταξύ των μαύρων γυναικών που είχαν χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης και υψηλότερα ποσοστά συγγενούς σύφιλης. Σε πολλές περιπτώσεις οι γυναίκες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε κατάλληλη προγεννητική φροντίδα που θα παρέχει έλεγχο για σύφιλη.

Μια άλλη μελέτη στην κομητεία Kern της Καλιφόρνιας – η οποία το 2018 αποτελούσε το 17% των περιπτώσεων συγγενούς σύφιλης στην πολιτεία, παρόλο που αντιπροσωπεύει μόνο το 2,3% του πληθυσμού της πολιτείας – εντόπισε τον ρόλο της μεταναστευτικής κατάστασης, του καθεστώτος ιατρικής ασφάλισης και της σεξουαλικής ή ενδοοικογενειακής βίας στις έγκυες γυναίκες που αναζητούν προγεννητική φροντίδα. Οι μισές από τις έγκυες ή μεταγεννητικές γυναίκες που ερωτήθηκαν προσδιόρισαν ότι είναι ισπανικής, λατινικής ή ισπανικής καταγωγής.

Μια μελέτη του 2020 για τη σύφιλη στην Αυστραλία είδε τα στοιχεία να αυξάνονται κατά σχεδόν 90% από τα καταγεγραμμένα ποσοστά το 2015. Περίπου 4.000 κρούσματα σύφιλης εντοπίστηκαν μεταξύ των κοινοτήτων των Αβοριγίνων και των Νησιωτών του Στενού Τόρες, οι οποίες αποτελούν μόλις το 3,8% του συνολικού πληθυσμού της Αυστραλίας. Και ενώ ένα εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης με δοκιμή και θεραπεία τέθηκε σε εφαρμογή για τη σταθεροποίηση της επιδημίας, οι ειδικοί λένε ότι η μείωση των επιπέδων στα προ της επιδημίας επίπεδα απαιτεί πολύ υψηλότερο επίπεδο δοκιμών σε όλη την κοινότητα. Και πάλι, υπήρξαν ιδιαίτερα προβλήματα με την πρόσβαση των μέλλουσων μητέρων στον προγεννητικό έλεγχο για σύφιλη σε ορισμένες περιοχές της χώρας.

Αλλά ενώ η κρίση του κόστους ζωής και η πανδημία έχουν επηρεάσει τους δημόσιους πόρους υγειονομικής περίθαλψης, υπήρξαν επίσης αλλαγές στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στάση απέναντι στα ΣΜΝ.

“Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, με την έλευση της αντιρετροϊκής θεραπείας για τον HIV υπήρξε μια μεγάλη αλλαγή”, λέει η Mena. “Τώρα, χάρη στις προόδους στην πρόληψη και τη θεραπεία της λοίμωξης από τον HIV, ο HIV θεωρείται χρόνια ασθένεια. Ο κίνδυνος μόλυνσης από τον ιό HIV δεν αποτελεί πλέον κίνητρο για τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν προφυλακτικά ή να υιοθετούν άλλες στρατηγικές πρόληψης κατά των ΣΜΝ”.

Η αλλαγή της σεξουαλικής πρακτικής είναι ένας τομέας που μελετούν ερευνητές στην Ιαπωνία εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ των εφαρμογών γνωριμιών και των κρουσμάτων σύφιλης. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η χρήση εφαρμογών γνωριμιών “σχετίζεται σημαντικά με τα περιστατικά σύφιλης”, συνδέοντας τη χρήση των εφαρμογών με υψηλότερη συχνότητα περιστασιακού σεξ χωρίς προφυλάξεις.

Αυτό είναι κάτι που διαπίστωσε και η Sasaki Chiwawa, η οποία γράφει για την ιαπωνική νεανική κουλτούρα και την εργασία στο σεξ, στις συζητήσεις της με εργαζόμενους στο σεξ. Η Chiwawa λέει ότι όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι στο σεξ δεν χρησιμοποιούν προφυλακτικά και ότι δεν υπάρχει καμία υποχρέωση εκ μέρους των πελατών να εξετάζονται για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Σε περίπτωση που οι εργαζόμενοι στο σεξ προσβληθούν από κάποια λοίμωξη, τείνουν να το αποδίδουν σε “κακή τύχη”, λέει η Chiwawa. “Οι περισσότεροι από αυτούς δίνουν προτεραιότητα στο να βγάλουν χρήματα αντί για τον κίνδυνο”.

Για τους περισσότερους αξιωματούχους του τομέα της υγείας, ο δρόμος για την αντιμετώπιση της σύφιλης είναι ξεκάθαρος – έχουμε ήδη τα φάρμακα για την καταπολέμησή της, καθώς η πενικιλίνη εξακολουθεί να παραμένει η καλύτερη θεραπεία παρά την αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά. Οι περισσότερες εξετάσεις, η καλύτερη ενημέρωση για την αντιμετώπιση του στίγματος που συνδέεται με την ασθένεια, μαζί με τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού για την ενθάρρυνση ασφαλέστερων σεξουαλικών πρακτικών, όλα αυτά πρέπει να διαδραματίσουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο.

“Είμαστε κοινωνικά πλάσματα, οπότε δεν θα πρέπει να είναι πιο ντροπιαστική η διάγνωση ενός ΣΜΝ από το να κρυολογήσεις”, λέει ο Crossman. “Προσπαθούμε να αλλάξουμε το επίκεντρο της εξέτασης ΣΜΝ από κάτι τρομακτικό και επικριτικό σε κάτι που αποτελεί μέρος της σεξουαλικής ευεξίας – ένα σημαντικό μέρος της ασφαλούς και ευχάριστης σεξουαλικής ζωής”.

Αλλά οι επιστήμονες δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να καταλήξουν σε μια ενιαία θεωρία σχετικά με το γιατί η σύφιλη αυξάνεται ταχύτερα από ό,τι άλλα ΣΜΝ. Δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι τα στελέχη που κυκλοφορούν έχουν γίνει πιο ιογενή, λέει ο Mena. Η αντίσταση στα αντιβιοτικά δεν είναι επίσης αρκετά διαδεδομένη για να εξηγήσει τις αιχμές, λέει ο Bogoch.

Από την πλευρά του, ο Tushar συνεχίζει να εξετάζεται κάθε τρεις μήνες.

“Θα πρέπει να μιλάμε άνετα για τη σύφιλη”, λέει. “Οι λεγόμενοι καλά πληροφορημένοι άνθρωποι στρέφονται σε κατηγορίες, αντί να το σκεφτούν επιστημονικά. Κάνουμε σεξ – συμβαίνουν διάφορα”.

• ασθένεια
• πανδημία
• σύφιλη