Σύνδρομο mobbing – Θύτης VS θύμα : Η Ψυχολογική κακοποίηση στο χώρο εργασίας – Το 80% των θυμάτων υποφέρει από στρες

Προσβολές, εχθρικά βλέμματα, φωνές, συνεχόμενες επιπλήξεις και ασύστολη κριτική, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της ψυχολογικής κακοποίησης που μπορεί να υφίσταται κάποιος στον χώρο εργασίας του. Ο γερµανός ψυχολόγος Heinz Leyman, ένας ίσως από τους εγκυρότερους σύγχρονους µελετητές της ψυχολογίας της εργασίας, είναι ο πρώτος, που στη δεκαετία του ’80, αποδίδει τον όρο στην ανθρώπινη κοινωνία, περιγράφοντας το σύνολο των αρνητικών επιδράσεων στην υγεία, από την ηθική παρενόχληση στους εργασιακούς χώρους, ως «σύνδρομο mobbing».

Τα τελευταία χρόνια στους εργασιακούς χώρους αναπτύχθηκε ένα νέο φαινόμενο γνωστό ως σύνδρομο mobbing, το οποίο, αν και η πραγματική διάσταση του δεν είναι ακόµα γνωστή, αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. Το σύνδροµο mobbing ορίζεται ως «η άσκηση, στο πλαίσιο των σχέσεων µμεταξύ συναδέλφων ή µμεταξύ ανωτέρου και κατωτέρου στην ιεραρχία, µιας συστηματικής και διαρκούς επίθεσης σε βάρος ενός προκαθορισμένου θύματος προκειµένου να ωθηθεί στο να εγκαταλείψει τη θέση εργασίας του».

Σύνδρομο mobbing: Θύτης Vs Θύμα

Σύμφωνα µε τη γαλλίδα ψυχίατρο Marie France Hirigoyen, ο θύτης είναι µια προσωπικότητα που ικανοποιείται «πληγώνοντας» τους συνανθρώπους του και αναπτύσσει την αυτοεκτίµησή του, µεταφέροντας στους άλλους τον «πόνο» που αδυνατεί να αισθανθεί, αλλά και τις εσωτερικές του αντιθέσεις που αρνείται να επεξεργαστεί.

Να ξεκαθαρίσουμε ότι κανένας άνθρωπος από την φύση του δεν είναι κακός. Σίγουρα ο ανταγωνισμός, η ζήλια, οι προκαταλήψεις, είναι μερικοί παράγοντες που τροφοδοτούν αυτές τις συμπεριφορές μέσα σε έναν επαγγελματικό χώρο. Ο κάθε άνθρωπος συμπεριφέρεται σύμφωνα με τον τρόπο που μεγάλωσε μέσα στην οικογένειά του. Ο θύτης ενδέχεται να είναι ένα άτομο που έχει υποστεί στο παρελθόν ψυχολογική κακοποίηση και γι’ αυτό του είναι πολύ εύκολο να εξωτερικεύσει την συμπεριφορά αυτή, στον συνάδελφό του. Σίγουρα ο θύτης το κάνει και με τις ευλογίες των περισσοτέρων. Ως συνήθως είναι διχαστικός, θέλει να είναι το επίκεντρο της προσοχής, θυματοποιείται εύκολα, και εν κατακλείδι καταχράζεται  κάθε είδος εξουσίας που κατέχει. Το θύμα επίσης είναι ένας πιο ευάλωτος χαρακτήρας, που αργεί να βάλει όρια σε ένα καινούργιο γι αυτόν περιβάλλον.

Σύνδρομο mobbing: Οι επιπτώσεις

Το σύνδροµο mobbing εκδηλώνεται κυρίως µε σοβαρές επιπτώσεις που µπορεί να λάβουν τη µορφή αυξηµένων δυσκολιών συνεργασίας, µειωµένης αντοχής στο άγxος, σωµατικής δυσφορίας, καταχρήσεων και ψυχολογικών αντιδράσεων.

Επίσης µπορεί να επιφέρει στον εργαζόµενο δυσκολίες στον ύπνο, κατάθλιψη, ανάπτυξη διαφόρων µορφών µανίας, κάποιες φορές έντονη επιθετικότητα, σωµατική κόπωση ή/και τάσεις αυτοκτονίας.

Αν δε σταµατήσει άµεσα η παρενόχληση, δεν ερευνηθούν οι αιτίες που την προκάλεσαν στον εργασιακό χώρο και δε ληφθούν τα κατάλληλα µέτρα, υπάρχει ο κίνδυνος τα προβλήµατα να γίνουν τόσο σοβαρά ώστε να χρειαστεί µακροχρόνια ιατρική και ψυχοθεραπευτική φροντίδα από ειδικούς.

Οι αρνητικές συνέπειες για τις επιχειρήσεις, σε ότι αφορά την αποδοτικότητα και τις οικονοµικές επιδόσεις είναι σηµαντικές, καθώς παρατηρήθηκε ότι το επίπεδο απόδοσης ενός εργαζόµενου που υφίσταται mobbing, µπορεί να σηµειώσει πτώση κατά 80% όσον αφορά τις ικανότητές του, τις αντιστάσεις του στο εργασιακό άγxος και την προσοχή του, µε αποτέλεσµα την εκδήλωση ψυχικής ή σωµατικής ασθένειας που θα τον οδηγήσει σε απουσιασµό.

Το mobbing οδηγεί σε ασθένειες που σχετίζονται µε το εργασιακό άγxος και συνιστούν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία, καθώς υφίσταται σαφής σχέση µεταξύ αφ’ ενός της ηθικής παρενόχλησης και αφ’ ετέρου του άγxους και της εργασίας µε υψηλό βαθµό έντασης, αυξηµένο ανταγωνισµό και µειωµένη αίσθηση εργασιακής ασφάλειας.

Σηµαντικό είναι να διευρυνθεί και να καταστεί σαφής η ευθύνη των εργοδοτών όσον αφορά την καταβολή συστηµατικών προσπαθειών για την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας µε σκοπό την επίτευξη ενός ικανοποιητικού εργασιακού περιβάλλοντος. Η προληπτική δράση στον τοµέα του εργασιακού περιβάλλοντος πρέπει να αποβλέπει µεταξύ άλλων και στην καταπολέµηση της παρενόχλησης στους χώρους εργασίας, λαµβάνοντας υπ’ όψη τόσο την ηθική όσο και τη νοµική διάσταση του θέµατος.

Διαπιστώσεις (Mobbing):

1. α. Ο ένας στους 10 Έλληνες παραδέχεται συνθήκες εκφοβισµού στη δουλειά του.
2. β. Το 5% των Ελλήνων αναφέρουν περιστατικά σωµατικής βίας στη δουλειά τους.
3. γ. Το 8% των Ευρωπαίων έχουν υποστεί mobbing.
4. δ. Το 80% µειώνει την αποδοτικότητά του εξαιτίας του mobbing.
5. ε. Το 50% των θυµάτων του συνδρόµου αναφέρει ότι υποφέρει από έντονο άγχος.

Για το λόγο αυτό διατυπώθηκαν εισηγήσεις για τους εργαζόμενους ώστε:

1. (1) Να µην περιορίζεται η δυνατότητα να εκφράζουν τη γνώµη τους.
2. (2) Να µπορούν να επικοινωνούν µε τους προϊσταµένους και συναδέλφους τους.
3. (3) Να µην πλήττεται η κοινωνική αναγνώριση Κ.λπ.
4. στ. Δεδοµένα που συσσωρεύονται από έρευνες της τελευταίας εικοσαετίας, δείχνουν ότι το stress σχετίζεται µε τα αυξηµένα ποσοστά αναρρωτικών αδειών, την πρόθεση των εργαζοµένων να αφήσουν τη δουλειά τους και τη βραδύτητα στην εκτέλεση της εργασίας.
5. ζ. Στη Μεγάλη Βρετανία, το stress που σχετίζεται µε την εργασία ευθύνεται για περίπου έκατοµµύρια µέρες αναρρωτικής άδειας και για το 60% των συνολικών αδειών.
6. η. Το κόστος των παθήσεων που οφείλεται στο εργασιακό stress στις ΗΠΑ κοστίζει στη βιομηχανία περισσότερα από 150 δισ. δολάρια ετησίως.
7. θ. Ο Διεθνής Οργανισµός Εργασίας αναφέρει ότι σε παγκόσµιο επίπεδο, οι εταιρείες πληρώνουν για τον ίδιο λόγο 200 δις δολάρια. Τα 3/4 των ανθρώπων που επιζητούν (ιατρική βοήθεια έχουν συµπτώµατα που σχετίζονται µε την έλλειψη ικανοποίησης c εργασία και αδυναµία να χαλαρώσουν.
8. ι. Το stress ενεργοποιεί µια εγκεφαλική αντίδραση η οποία  προετοιµάζει τον οργανισµό για άμυνα. Το νευρικό σύστηµα πυροδοτεί την έκκριση ορµονών που οξύνουν τις αισθήσεις ,αυξάνουν την καρδιαγγειακή λειτουργία και τείνουν τους µύες.
9. ια. Μικρά και µεµονωµένα επεισόδια stress δεν αποτελούν ιδιαίτερο κίνδυνο. Ωστόσο, όταν οι καταστάσεις που προκαλούν το stress διαιωνίζονται, τότε το ανθρώπινο σώµα διατηρεί μια κατάσταση συναγερµού που µακροπρόθεσµα φθείρει τον οργανισµό. Τελικά, η επερχόµενη κόπωση
   και το διαρκές stress µειώνουν την ικανότητα του οργανισµού να αμυνθεί. Το αποτέλεσµα είναι διάφορες ψυχολογικές και σωµατικές ασθένειες και σε ακραίες περιπτώσεις τραυµατισµοί.
10. ιβ. Είναι καλά τεκµηριωµένο ότι οι ψυχολογικά απαιτητικές δουλειές που αφήνουν µικρά περιθώρια πρωτοβουλίας µπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εµφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων. Το εργασιακό stress αυξάνει τις πιθανότητες εµφάνισης ακραίων µορφών µυοσκελετικών επιπλοκών.
    Προβλήµατα όπως διαταραχές του ύπνου, του στοµάχου, πονοκέφαλοι και ηµικρανίες συναντώνται πολύ συχνά σε σχετικές έρευνες.
11. ιγ. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι κάποιες φορές τα πράγµατα είναι αναπόφευκτα δύσκολα και ότι απλώς πρέπει να σφίξουν τα δόντια ή πολύ χειρότερα να συνηθίσουν. Έτσι καταλήγουν να αποδέχονται το stress σαν µέρος της δουλειάς τους και χωρίς να το καταλάβουν υποβάλλουν τον εαυτό τους σε µια καθηµερινή φθορά.

 

• mobbing
• επαγγελματικός χώρος
• Ψυχολογική κακοποίηση