Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Σήμερα το κρίσιμο τετ α τετ Ερντογάν – Τραμπ – ΚΑΑΝ, F-35 και «Γαλάζια Πατρίδα» στο τραπέζι – Γιατί η Αθήνα παρακολουθεί με ανησυχία

Η σημερινή  συνάντηση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, εξελίσσεται ήδη στο σημαντικότερο διμερές ραντεβού της Συμμαχίας.

Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, το τετ α τετ έχει προγραμματιστεί για τις 15:00, ενώ προηγείται ένα διήμερο κατά το οποίο η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει τη φιλοξενία της Συνόδου όχι μόνο για να ενισχύσει τον γεωπολιτικό της ρόλο, αλλά και για να επαναφέρει στο προσκήνιο όλα τα ανοικτά ζητήματα με την Ουάσιγκτον: από την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 μέχρι την αμερικανική υποστήριξη στο μαχητικό πέμπτης γενιάς ΚΑΑΝ.

Για την Αθήνα, η συνάντηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα αποτελέσει το πρώτο πραγματικό τεστ μετά τις δημόσιες δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου από το Οβάλ Γραφείο, όπου άφησε να εννοηθεί ότι προτίθεται να κάνει τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο», ανοίγοντας τη συζήτηση για πιθανές αμερικανικές παραχωρήσεις στην Τουρκία.

Η τουρκική ατζέντα: ΚΑΑΝ, F-35 και άρση των εμποδίων

Η εικόνα που μεταδίδουν τα τουρκικά μέσα είναι χαρακτηριστική. Η Άγκυρα παρουσιάζει τη συνάντηση ως ευκαιρία επανεκκίνησης των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι στην κορυφή της ατζέντας βρίσκονται:

• η προμήθεια αμερικανικών κινητήρων για το πρόγραμμα του μαχητικού ΚΑΑΝ,
• η πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35,
• η άρση ή χαλάρωση των κυρώσεων CAATSA,
• νέα κοινά εξοπλιστικά προγράμματα,
• η Συρία και η αμερικανική στάση απέναντι στις κουρδικές δυνάμεις,
• οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στη Μαύρη Θάλασσα.

Η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί παράλληλα να αναδείξει την αμυντική της βιομηχανία ως έναν από τους μεγάλους κερδισμένους της Συνόδου, φιλοξενώντας ειδικό φόρουμ της αμυντικής βιομηχανίας, όπου αναμένονται σημαντικές ανακοινώσεις για νέες συνεργασίες και επενδύσεις.

Οι αμερικανικές επιφυλάξεις δεν έχουν εξαφανιστεί

Ωστόσο, στην Ουάσιγκτον η εικόνα εμφανίζεται πιο σύνθετη από αυτή που παρουσιάζει η Άγκυρα. Τα αμερικανικά μέσα και οι αναλύσεις επισημαίνουν ότι η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός του προγράμματος F-35 εξαιτίας της αγοράς των ρωσικών S-400, ενώ οποιαδήποτε αλλαγή απαιτεί πολιτικές και νομικές αποφάσεις που δύσκολα λαμβάνονται σε μία μόνο συνάντηση κορυφής.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον συνεχίζει να θεωρεί την Τουρκία σημαντικό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, αλλά οι σχέσεις παραμένουν επιβαρυμένες από τις διαφωνίες στη Συρία, τις κυρώσεις, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σενάριο επιστροφής της Τουρκίας στα F-35 – Ο Τραμπ ανοίγει ξανά τον φάκελο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων

Το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 επαναφέρει στο προσκήνιο μία από τις πιο ευαίσθητες ισορροπίες στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να διαμηνύσει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά τη συνάντησή τους στην Άγκυρα, ότι επιθυμεί να ανοίξει ξανά ο δρόμος για την προμήθεια των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς. Το βασικό εμπόδιο παραμένει η κατοχή των ρωσικών S-400, καθώς ο αμερικανικός νόμος προβλέπει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αποκτήσει F-35 όσο διατηρεί το συγκεκριμένο σύστημα. Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και η μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα ή η αδρανοποίησή τους. Ωστόσο, η πρωτοβουλία Τραμπ αναμένεται να συναντήσει ισχυρές αντιδράσεις στο Κογκρέσο, ενώ επιφυλάξεις εκφράζουν κορυφαίοι Ρεπουμπλικάνοι και το Ισραήλ. Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς επηρεάζει άμεσα τις ισορροπίες ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αν επιβεβαιωθεί, πρόκειται για εξέλιξη με σοβαρές γεωπολιτικές προεκτάσεις. Η Ελλάδα δεν μπορεί να επαναπαύεται στις σημερινές ισορροπίες, αλλά οφείλει να παρακολουθεί τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον και του Κογκρέσου. Στη διεθνή πολιτική, οι συμμαχίες διατηρούνται, όμως οι προτεραιότητες και οι ισορροπίες μεταβάλλονται συνεχώς.

Η αντίδραση του Ισραήλ δείχνει το βάθος του προβληματισμού

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Λίγες ώρες πριν από τη Σύνοδο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός κάλεσε δημόσια τον Ντόναλντ Τραμπ να μην εγκρίνει την πώληση F-35 στην Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα άλλαζε τις στρατιωτικές ισορροπίες στην περιοχή και θα ενίσχυε μία χώρα που διατηρεί συγκρουσιακή ρητορική απέναντι στο Ισραήλ, την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η παρέμβαση αυτή καταδεικνύει ότι το ζήτημα των F-35 δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ελληνοτουρκική υπόθεση, αλλά έχει αποκτήσει ευρύτερη περιφερειακή διάσταση.

«Γαλάζια Πατρίδα» αντί αποκλιμάκωσης

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τις δηλώσεις του υφυπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι.

Ενώ συμμετέχει στον λεγόμενο «Θετικό Διάλογο» με την Ελλάδα, επέλεξε να επαναφέρει με ιδιαίτερα έντονο τρόπο το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», χαρακτηρίζοντάς το βασικό πυλώνα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, της ασφάλειας και της αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας.

Η αναφορά του στη σημασία της Μεσογείου, της Κύπρου, της Διώρυγας του Σουέζ και της Ερυθράς Θάλασσας δεν πέρασε απαρατήρητη στην Αθήνα, καθώς επιβεβαιώνει ότι η Άγκυρα δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τις γνωστές αναθεωρητικές της θέσεις, ακόμη και λίγες ώρες πριν από μία Σύνοδο που υποτίθεται ότι προβάλλει την ενότητα της Συμμαχίας.

Η ελληνική ανάγνωση

Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις, γνωρίζοντας ότι οι δημόσιες δηλώσεις δεν ταυτίζονται πάντοτε με τις τελικές αποφάσεις.

Η Αθήνα γνωρίζει επίσης ότι το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στα F-35 ή αμερικανικής υποστήριξης στο πρόγραμμα ΚΑΑΝ δεν είναι ζήτημα που θα κριθεί αποκλειστικά από τη βούληση του Λευκού Οίκου. Υπάρχουν το Κογκρέσο, οι ισορροπίες στο ΝΑΤΟ, οι αμερικανικοί νόμοι για τις κυρώσεις και η ευρύτερη στρατηγική των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παρ’ όλα αυτά, κάθε θετικό πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα μπορεί να μεταβάλει σταδιακά το κλίμα και να δημιουργήσει νέα δεδομένα.

Το πραγματικό διακύβευμα

Πίσω από τα χαμόγελα της Συνόδου κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική διαπραγμάτευση. Η Τουρκία επιδιώκει να αξιοποιήσει τη στρατηγική της θέση, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τη σημασία της για τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ ώστε να αποσπάσει πολιτικά και εξοπλιστικά ανταλλάγματα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη, καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης της Τουρκίας στο δυτικό στρατόπεδο και στις ανησυχίες συμμάχων όπως η Ελλάδα και το Ισραήλ, αλλά και στις επιφυλάξεις του αμερικανικού πολιτικού συστήματος απέναντι στην πολιτική Ερντογάν.

Η συνάντηση δύσκολα θα δώσει οριστικές απαντήσεις. Είναι όμως πιθανό να δείξει προς ποια κατεύθυνση προσανατολίζονται οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις για τα επόμενα χρόνια. Και αυτό είναι ακριβώς το στοιχείο που εξηγεί γιατί στην Αθήνα κάθε λέξη, κάθε χειραψία και κάθε κοινή δήλωση θα αναλυθούν με ιδιαίτερη προσοχή.

• ΝΑΤΟ
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν