Τι ενόχλησε περισσότερο την Τουρκία στις συμφωνίες Ελλάδας-Γαλλίας

Η ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας Ελλάδας-Γαλλίας προκάλεσε έντονη αντίδραση στον τουρκικό Τύπο, με την Άγκυρα να διαβάζει την κίνηση της Αθήνας πέρα από το στενό επίπεδο μιας διμερούς συνεργασίας. Το κύριο σημείο ενόχλησης βρίσκεται εκτός από τα Rafale και τις φρεγάτες, βρίσκεται κυρίως στη γαλλική πολιτική δέσμευση ότι η Ελλάδα δεν θα μείνει μόνη σε περίπτωση απειλής, καθώς και στην προσπάθεια να συνδεθεί η ελληνική ασφάλεια με την ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική.

Η συμφωνία Ελλάδας Γαλλίας, που είχε υπογραφεί αρχικά το 2021, ανανεώθηκε κατά την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα, με τις δύο πλευρές να επιβεβαιώνουν τη στρατηγική τους συνεργασία στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.

Το τουρκικό κρατικό πρακτορείο Anadolu μετέδωσε ότι η Ελλάδα και η Γαλλία ανανέωσαν τη συμφωνία, ενώ αναφέρθηκε και στην υπογραφή νέων κειμένων συνεργασίας σε σειρά πεδίων, από την άμυνα μέχρι την τεχνολογία και την εκπαίδευση.

Η ρήτρα που αλλάζει την ανάγνωση της Άγκυρας

Το πρώτο και σοβαρότερο στοιχείο που ενόχλησε την Τουρκία είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η συμφωνία  αντιμετωπίζεται ως μηχανισμός που ενισχύει την ελληνική θέση σε ενδεχόμενη κρίση με την Τουρκία.

Η δήλωση Μακρόν ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής είναι αδιαπραγμάτευτη και δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας καταγράφηκε από διεθνή μέσα ως κεντρικό μήνυμα της επίσκεψης. Το Associated Press σημείωσε ότι ο Γάλλος πρόεδρος μίλησε για ρήτρα που δεν τίθεται υπό συζήτηση, ενώ συνέδεσε τη συμφωνία με την αγορά 24 Rafale και τεσσάρων φρεγατών, μεταξύ των οποίων και η «Κίμων».

Αυτό είναι το σημείο που η Τουρκία αντιλαμβάνεται ως αλλαγή ισορροπίας. Η Ελλάδα εμφανίζεται ως χώρα που αποκτά πολιτική κάλυψη από μία ευρωπαϊκή πυρηνική δύναμη με παρουσία στη Μεσόγειο.

Το άρθρο 42.7

Το δεύτερο σημείο ενόχλησης είναι η ευρωπαϊκή διάσταση της συμφωνίας. Ο Μακρόν, σύμφωνα με το Reuters, δήλωσε στην Αθήνα ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το άρθρο 42.7, δεν αφήνει χώρο για αμφισημία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, από την πλευρά του, παρουσίασε την ευρωπαϊκή αμυντική ενίσχυση ως συμπληρωματική προς το ΝΑΤΟ και ως ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας.

Για την Τουρκία, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Άγκυρα επιδιώκει παραδοσιακά να κρατά τα ελληνοτουρκικά στο διμερές πεδίο ή στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, όπου μπορεί να προβάλλει την ιδιότητά της ως μέλος της Συμμαχίας. Η επίκληση του άρθρου 42.7 μεταφέρει την ασφάλεια της Ελλάδας και της Κύπρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό περιορίζει το αφήγημα της Άγκυρας ότι οι διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται κυρίως ως ζήτημα γειτονίας και γεωγραφίας.

Η τουρκική εφημερίδα Türkiye Gazetesi αποτύπωσε ακριβώς αυτή την ενόχληση, παρουσιάζοντας την ελληνογαλλική συνεννόηση ως «υπογραφή που ξεπερνά το ΝΑΤΟ». Στο ίδιο δημοσίευμα, η αναφορά του Μακρόν στην κρίση του 2020 με το Oruc Reis εμφανίζεται ως ευθεία στόχευση της Τουρκίας.

Τα Rafale και οι Belh@rra ως υλικό αποτύπωμα της αποτροπής

Τα γαλλικά οπλικά συστήματα αποτελούν το τρίτο επίπεδο της τουρκικής ενόχλησης. Η τουρκική αρθρογραφία επιμένει στα Rafale, στις φρεγάτες και στους πυραύλους, επειδή αυτά δίνουν επιχειρησιακό περιεχόμενο στην πολιτική συμφωνία.

Τα Rafale έχουν ήδη αλλάξει την εικόνα της Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ οι φρεγάτες Belh@rra ενισχύουν τη ναυτική παρουσία της Ελλάδας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Η επίσκεψη Μακρόν και Μητσοτάκη στη φρεγάτα «Κίμων» έδωσε ισχυρό συμβολισμό στη συμφωνία, καθώς συνέδεσε την πολιτική δήλωση με συγκεκριμένο στρατιωτικό υλικό.

Στην τουρκική ανάγνωση, τα εξοπλιστικά προγράμματα παρουσιάζονται ως οικονομική εξάρτηση της Ελλάδας από τη Γαλλία. Δημοσιογραφικά, όμως, το ουσιαστικό στοιχείο είναι διαφορετικό. Η Άγκυρα ενοχλείται επειδή τα γαλλικά όπλα δεν είναι απομονωμένες αγορές. Εντάσσονται σε στρατηγική σχέση με ρήτρα συνδρομής και ευρωπαϊκή πολιτική κάλυψη.

Η Γαλλία ως ενεργός παίκτης στην Ανατολική Μεσόγειο

Το τέταρτο στοιχείο είναι η παρουσία της Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Τουρκικά μέσα παρουσίασαν τη συμφωνία ως επιλογή στρατοπέδου από το Παρίσι. Το Haber7 έγραψε ότι η Γαλλία «διάλεξε πλευρά» στην Ανατολική Μεσόγειο απέναντι στην Τουρκία και συνέδεσε τη συμφωνία με πιθανή σύγκρουση στην περιοχή.

Αυτό δείχνει ότι η Άγκυρα δεν βλέπει τη συμφωνία μόνο μέσα από τα ελληνοτουρκικά. Τη βλέπει μέσα από το ευρύτερο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου, της Κύπρου, της ενεργειακής ασφάλειας, των θαλάσσιων ζωνών και του γαλλικού ρόλου στην περιοχή.

Η Γαλλία, από την πλευρά της, επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Ελλάδα αξιοποιεί αυτή τη σχέση για να ενισχύσει το αποτρεπτικό της αποτύπωμα. Η Τουρκία αντιλαμβάνεται αυτή τη σύμπλευση ως περιορισμό του δικού της περιθωρίου κινήσεων.

Η επίθεση στον Μακρόν

Σημαντικό μέρος της τουρκικής αντίδρασης προσωποποιείται στον Εμανουέλ Μακρόν. Το A Haber παρουσίασε τις δηλώσεις του ως μήνυμα προς την Ελλάδα ότι η Γαλλία θα είναι στο πλευρό της «απέναντι στους Τούρκους», ενώ μίλησε για «ανοιχτή απειλή».

Η στόχευση Μακρόν δεν είναι τυχαία. Ο Γάλλος πρόεδρος έχει συνδεθεί, στην τουρκική δημόσια συζήτηση, με την αντιπαράθεση του 2020 στην Ανατολική Μεσόγειο, με τη στήριξη προς την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και με τη γαλλική προσπάθεια για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.

Στην τουρκική οπτική, ο Μακρόν λειτουργεί ως πολιτικό πρόσωπο που επιχειρεί να μετατρέψει την ελληνοτουρκική ένταση σε ευρωπαϊκό ζήτημα. Αυτό ακριβώς είναι που ενοχλεί την Άγκυρα περισσότερο από τη συνήθη ρητορική στήριξης μεταξύ συμμάχων.

Η προσπάθεια να εμφανιστεί η Ελλάδα ως «πιόνι της Δύσης»

Παράλληλα με την πιο θεσμική κριτική, αναπτύσσεται και ένα πιο επιθετικό αφήγημα. Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως χώρα που λειτουργεί ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης, ως πελάτης της γαλλικής αμυντικής βιομηχανίας και ως κράτος που εγκαταλείπει τη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής.

Αυτή η γραμμή έχει συγκεκριμένη στόχευση. Επιχειρεί να υπονομεύσει την ελληνική επιλογή συμμαχιών και να παρουσιάσει την ενίσχυση της αποτροπής ως ένδειξη εξάρτησης. Την ίδια ώρα, προβάλλει την Τουρκία ως τη μόνη σταθερή γεωγραφική πραγματικότητα, με την οποία η Ελλάδα πρέπει να συνεννοηθεί.

Πρόκειται για γνώριμο τουρκικό μοτίβο. Η Αθήνα καλείται να εγκαταλείψει τις δυτικές στηρίξεις, να αποδεχθεί τη γεωγραφική ισχύ της Τουρκίας και να επιστρέψει σε έναν διμερή διάλογο χωρίς ευρωπαϊκές εγγυήσεις.

Τι δείχνει η τουρκική αντίδραση

Η τουρκική αντίδραση δείχνει ότι η ελληνογαλλική συμφωνία διαβάζεται στην Άγκυρα ως κίνηση που ανεβάζει το κόστος μιας κρίσης. Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται απομονωμένη. Συνδέεται με τη Γαλλία, με την ευρωπαϊκή άμυνα, με το άρθρο 42.7 και με συγκεκριμένα μέσα αποτροπής.

Αυτό είναι το στοιχείο που ενοχλεί περισσότερο. Η Άγκυρα δεν αντιδρά απλώς σε μία αγορά όπλων. Αντιδρά στη σύνδεση όπλων, πολιτικής δέσμευσης και ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Με άλλα λόγια, το πρόβλημα για την Τουρκία είναι ότι η Αθήνα επιχειρεί να μεταφέρει την αποτροπή από το επίπεδο της εθνικής άμυνας στο επίπεδο των συμμαχιών. Η Γαλλία δεν εμφανίζεται ως απλός προμηθευτής. Εμφανίζεται ως στρατηγικός εταίρος με πολιτική βούληση να παρέμβει σε περίπτωση απειλής.

Αυτό που ενόχλησε περισσότερο την Τουρκία είναι η πολιτική εγγύηση πίσω από τα γαλλικά όπλα. Τα Rafale και οι Belh@rra έχουν επιχειρησιακή αξία. Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, όμως, δίνει στη συμφωνία στρατηγικό βάθος.

Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η Αθήνα δεν επενδύει μόνο σε νέα μέσα. Επενδύει σε ένα πλέγμα ασφάλειας που συνδέει την ελληνική αποτροπή με τη Γαλλία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ανατολική Μεσόγειο.

Γι’ αυτό η τουρκική αρθρογραφία επιτίθεται στον Μακρόν, αμφισβητεί τη γαλλική στήριξη, παρουσιάζει την Ελλάδα ως εξαρτημένη από τη Δύση και επιχειρεί να επαναφέρει τη συζήτηση στη «γεωγραφία». Πίσω από την επιθετική γλώσσα, αναδεικνύεται μια βασική πραγματικότητα: η ελληνογαλλική συμφωνία δυσκολεύει τον τουρκικό σχεδιασμό, επειδή βάζει την Ελλάδα μέσα σε ευρωπαϊκό και γαλλικό πλαίσιο αποτροπής.

• Belh@rra
• Rafale
• Ανατολική Μεσόγειος
• Εμανουέλ Μακρόν
• Κυριάκος Μητσοτάκης
• Του​ρκία
• φρεγάτα Belharra