Τι πραγματικά επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ στη Μέση Ανατολή;

Η Μέση Ανατολή δεν υπήρξε ποτέ για τον Ντόναλντ Τραμπ ένα πεδίο ιδεολογικών σταυροφοριών. Ήταν –και παραμένει– ένας γεωπολιτικός χώρος συναλλαγής, ισχύος και εικόνας. Αν κάτι χαρακτήρισε την πολιτική του στην περιοχή, ήταν ο ωμός πραγματισμός: λιγότερη διπλωματική ευγένεια, περισσότερη επίδειξη δύναμης, με καθαρό στόχο το εσωτερικό ακροατήριο των ΗΠΑ.

Πρώτος στόχος: το Ιράν. Η αποχώρηση από τη συμφωνία για τα πυρηνικά (JCPOA) δεν ήταν απλώς μια κίνηση αποδόμησης της κληρονομιάς Ομπάμα. Ήταν μήνυμα προς συμμάχους και αντιπάλους ότι η Ουάσιγκτον επιστρέφει στη λογική της πίεσης. Κυρώσεις, απομόνωση, στρατιωτική αποτροπή. Όχι πόλεμος μεγάλης κλίμακας – αυτός δεν «πουλάει» πολιτικά – αλλά διαρκής ένταση, ώστε το Ιράν να μην αναδειχθεί σε περιφερειακή υπερδύναμη.

Δεύτερος στόχος: το Ισραήλ ως άξονας σταθερότητας. Η αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσας του Ισραήλ δεν έγινε για να λυθεί το Παλαιστινιακό· έγινε για να κλειδώσει μια συμμαχία. Ο Τραμπ δεν επένδυσε σε ειρηνευτικές αυταπάτες, αλλά σε στρατηγικά τετελεσμένα. Τα Συμφωνίες του Αβραάμ, με την προσέγγιση Ισραήλ–αραβικών κρατών, ήταν λιγότερο «ειρήνη» και περισσότερο αναδιάταξη ισορροπιών με κοινό παρονομαστή την ανάσχεση του Ιράν.

Τρίτος στόχος: πετρέλαιο, όπλα και χρήμα. Οι στενές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία δεν είχαν ιδεολογικό περιτύλιγμα. Είχαν συμβόλαια. Εξοπλισμοί δισεκατομμυρίων, ενεργειακή ασφάλεια, σταθερές τιμές πετρελαίου. Για τον Τραμπ, η εξωτερική πολιτική είναι προέκταση της επιχειρηματικής λογικής: δίνω προστασία, παίρνω ανταλλάγματα.

Τέταρτος στόχος: λιγότεροι Αμερικανοί στρατιώτες στο έδαφος. Παρά την πολεμική ρητορική, ο Τραμπ ήθελε αποχώρηση από «ατελείωτους πολέμους». Συρία, Ιράκ, Αφγανιστάν: όχι πλήρης απεμπλοκή, αλλά μετακύλιση ευθύνης σε τοπικούς παίκτες. Η εικόνα του ισχυρού προέδρου δεν απαιτεί μόνιμες χερσαίες επιχειρήσεις – απαιτεί στοχευμένα χτυπήματα και συμβολικές κινήσεις.

Τι μένει τελικά; Ο Τραμπ δεν επεδίωξε να «σταθεροποιήσει» τη Μέση Ανατολή με την κλασική έννοια. Επιδίωξε να την ελέγξει μέσω συμμαχιών, πιέσεων και συμφωνιών που εξυπηρετούν άμεσα αμερικανικά –και προσωπικά πολιτικά– συμφέροντα. Λιγότερη ηθική, περισσότερη ισχύς. Λιγότερη πολυμέρεια, περισσότερη διμερής συναλλαγή.

Σε έναν κόσμο που μετακινείται προς πολυπολικές ισορροπίες, ο Τραμπ είδε τη Μέση Ανατολή όχι ως πρόβλημα προς επίλυση, αλλά ως σκακιέρα όπου το ζητούμενο δεν είναι το «ματ», αλλά η διαρκής υπεροχή. Και αυτό, ανεξαρτήτως κριτικής, είναι μια στρατηγική απολύτως συνεπής με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την πολιτική: ως business, όχι ως διπλωματία.

• Ιράν
• Ντόναλντ Τραμπ