Το σύνδρομο του «πολυπράγμονος»: Γιατί νιώθουμε ενοχές όταν δεν κάνουμε τίποτα;

Ζούμε σε μια εποχή όπου η απασχόληση έχει μετατραπεί σε κοινωνικό στάτους. Στην καθημερινή ερώτηση «τι κάνεις;», η απάντηση «τρέχω και δεν φτάνω» θεωρείται σχεδόν παράσημο επιτυχίας. Αυτή η διαρκής ανάγκη να είμαστε συνεχώς ενεργοί, να γεμίζουμε κάθε λεπτό της ημέρας με υποχρεώσεις, εργασία ή αυτοβελτίωση, έχει γεννήσει το λεγόμενο σύνδρομο του «πολυπράγμονος».

Πρόκειται για μια σύγχρονη ψυχολογική παγίδα, όπου ο άνθρωπος αδυνατεί να χαλαρώσει, βιώνοντας έντονες ενοχές και τύψεις κάθε φορά που επιλέγει, πολύ απλά, να μην κάνει απολύτως τίποτα.

Η παγίδα της τοξικής παραγωγικότητας

Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στην κουλτούρα της τοξικής παραγωγικότητας που κυριαρχεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στους εργασιακούς χώρους. Έχουμε εσωτερικεύσει την πεποίθηση ότι η αξία μας ως άτομα εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσα πράγματα καταφέρνουμε να φέρουμε εις πέρας μέσα στο εικοσιτετράωρο.

Όταν το μυαλό μας είναι προγραμματισμένο να λειτουργεί σαν μια μηχανή παραγωγής αποτελεσμάτων, η ανάπαυλα μεταφράζεται λανθασμένα από τον υποσυνείδητο εαυτό μας ως «χάσιμο χρόνου» ή τεμπελιά. Αυτό το φαινόμενο εντείνεται από το γεγονός ότι ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο μας, νιώθουμε την πίεση να είμαστε… παραγωγικοί: Πρέπει να πάμε γυμναστήριο, να διαβάσουμε ένα επιμορφωτικό βιβλίο, να μάθουμε μια ξένη γλώσσα ή να αναπτύξουμε ένα side project.  Η έννοια της άδολης ξεκούρασης έχει σχεδόν εξαφανιστεί.

Η επιστημονική αξία της «δημιουργικής βαρεμάρας»

Οι νευροεπιστήμονες και οι ψυχολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι το να μην κάνουμε τίποτα είναι μια ζωτική βιολογική ανάγκη. Όταν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να «βαρεθεί» ή να αφαιρεθεί κοιτάζοντας το κενό, ενεργοποιείται στον εγκέφαλο το λεγόμενο Δίκτυο Προεπιλεγμένης Λειτουργίας (Default Mode Network).

Αυτό το δίκτυο είναι υπεύθυνο για τη δημιουργικότητα, την επεξεργασία των συναισθημάτων και τη βαθιά αυτογνωσία. Με απλά λόγια, οι καλύτερες ιδέες γεννιούνται όταν το μυαλό δεν πιέζεται να σκεφτεί. Η διαρκής υπερπληροφόρηση και η μόνιμη ενασχόληση οδηγούν σε πνευματική εξάντληση (burnout). Για να νικήσουμε το σύνδρομο του πολυπράγμονος, οφείλουμε να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τον χρόνο και να καταλάβουμε ότι η ξεκούραση δεν είναι το αντίθετο της παραγωγικότητας, αλλά το απαραίτητο καύσιμο για να παραμείνουμε υγιείς και δημιουργικοί.