Βαρύ το κλίμα στην Ντάουνινγκ Στριτ: Σήμερα η παράιτηση Στάρμερ – Ο ρόλος του Μπέρναμ, οι δημοσκοπήσεις και τα σενάρια διαδοχής

Σε βαθιά πολιτική κρίση βρίσκεται η Μεγάλη Βρετανία, καθώς ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ φέρεται να εξετάζει ακόμη και την παραίτησή του, λιγότερο από δύο χρόνια μετά τη μεγάλη εκλογική νίκη των Εργατικών. Η Ντάουνινγκ Στριτ δεν έχει προχωρήσει σε επίσημη ανακοίνωση, ωστόσο η προσδοκία σε μεγάλο μέρος της κυβέρνησης και του Εργατικού Κόμματος είναι ότι ο Στάρμερ μπορεί να ανακοινώσει χρονοδιάγραμμα αποχώρησης ακόμη και άμεσα.

Το κλίμα στο Λονδίνο είναι βαρύ. Υπουργοί, βουλευτές και στελέχη των Εργατικών θεωρούν ότι η πολιτική εξουσία του πρωθυπουργού έχει αποδυναμωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η παραμονή του στην ηγεσία να κινδυνεύει να παρατείνει την κρίση αντί να την εκτονώσει. Στο επίκεντρο των σεναρίων διαδοχής βρίσκεται ο Άντι Μπέρναμ, ο πρώην δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ, ο οποίος επέστρεψε δυναμικά στο Κοινοβούλιο μετά τη νίκη του στην αναμέτρηση του Makerfield.

LIVE από την Ντάουνινγκ Στριτ

Η παραίτηση δεν έχει ανακοινωθεί, αλλά θεωρείται πλέον πιθανό σενάριο

Το βασικό στοιχείο που πρέπει να κρατήσει κανείς είναι ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη παραίτηση του Κιρ Στάρμερ. Αυτό, όμως, δεν μειώνει τη σοβαρότητα της πολιτικής κρίσης. Αντιθέτως, οι πληροφορίες από το Λονδίνο συγκλίνουν ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός πέρασε το Σαββατοκύριακο εξετάζοντας τις επιλογές του, καθώς οι πιέσεις από το εσωτερικό των Εργατικών εντείνονται.

Η αλλαγή τόνου έγινε εμφανής όταν ο υπουργός Επιχειρήσεων, Πίτερ Κάιλ, δήλωσε ότι ο Στάρμερ αναλογίζεται τις «πολιτικές πραγματικότητες». Η φράση αυτή ερμηνεύθηκε ως σαφές σημάδι ότι η κυβέρνηση εγκαταλείπει τη γραμμή της απόλυτης άρνησης περί αποχώρησης και προετοιμάζει το έδαφος για μια πιο οργανωμένη μετάβαση.

Η Ντάουνινγκ Στριτ, από την πλευρά της, δεν έχει κλείσει αποφασιστικά τη συζήτηση. Αυτό τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο τις εικασίες, καθώς σε τέτοιες στιγμές η σιωπή ενός πρωθυπουργικού γραφείου συχνά διαβάζεται ως ένδειξη ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαβουλεύσεις πίσω από κλειστές πόρτες.

Οι δημοσκοπήσεις και η κατάρρευση της εμπιστοσύνης

Η πίεση στον Κιρ Στάρμερ δεν προέκυψε ξαφνικά. Είχε αρχίσει να συσσωρεύεται εδώ και μήνες, με τις δημοσκοπήσεις να καταγράφουν έντονη φθορά για τον ίδιο και την κυβέρνησή του. Σύμφωνα με τη Σόφι Στόουερς, από τον οργανισμό ερευνών More in Common, περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες σε δημοσκόπηση θεωρούσαν ότι ο Στάρμερ θα έπρεπε να παραιτηθεί μετά τις εκλογές του Μαΐου.

Η ίδια εικόνα αποτυπώνει μια ευρύτερη απογοήτευση της κοινής γνώμης. Οι ψηφοφόροι που έδωσαν στους Εργατικούς μια μεγάλη νίκη το 2024 περίμεναν γρήγορη αλλαγή σε ζητήματα καθημερινότητας, οικονομίας, δημόσιων υπηρεσιών και κόστους ζωής. Αντί γι’ αυτό, αρκετοί θεωρούν ότι η κυβέρνηση κινήθηκε αργά, με ασάφεια και χωρίς σαφή πολιτικό αφήγημα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που μεταδίδονται στη Βρετανία, η ίδια δημοσκόπηση έδειξε ότι οι περισσότεροι πολίτες θα ήθελαν γενικές εκλογές «νωρίτερα παρά αργότερα». Ωστόσο, παραμένουν διχασμένοι ως προς το αν αυτές θα πρέπει να γίνουν άμεσα ή απλώς πριν από το κανονικό χρονοδιάγραμμα του 2029.

Οι τοπικές εκλογές του Μαΐου ως σημείο καμπής

Καθοριστικό ρόλο στην πολιτική φθορά του Στάρμερ έπαιξαν οι εκλογικές επιδόσεις των Εργατικών τον Μάιο. Το κόμμα φέρεται να έχασε σχεδόν 1.500 δημοτικούς συμβούλους στην Αγγλία, ενώ υπέστη σοβαρά πλήγματα και στις αποκεντρωμένες πολιτικές σκηνές της Ουαλίας και της Σκωτίας.

Για ένα κόμμα που είχε επιστρέψει στην εξουσία με υπόσχεση σταθερότητας, σοβαρότητας και «αλλαγής μετά το χάος των Συντηρητικών», τα αποτελέσματα αυτά λειτούργησαν σαν πολιτικός συναγερμός. Η άνοδος του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ και η ενίσχυση άλλων κομμάτων διαμαρτυρίας ενίσχυσαν την αίσθηση ότι οι Εργατικοί χάνουν επαφή με τμήματα της κοινωνίας που τους στήριξαν στις τελευταίες εθνικές εκλογές.

Η εσωκομματική δυσφορία είχε αρχίσει πριν από τις κάλπες του Μαΐου, όμως μετά τα αποτελέσματα πήρε πιο οργανωμένη μορφή. Βουλευτές που μέχρι τότε σιωπούσαν άρχισαν να αμφισβητούν ανοιχτά την ικανότητα του πρωθυπουργού να οδηγήσει το κόμμα στις επόμενες εκλογές.

Το πολιτικό βάρος των αναδιπλώσεων και των σκανδάλων

Πέρα από τις δημοσκοπήσεις και τις εκλογικές ήττες, ο Στάρμερ βρέθηκε αντιμέτωπος με κριτική για την πολιτική του κρίση. Στελέχη των Εργατικών του καταλογίζουν ότι άλλαξε γραμμή σε σημαντικές πολιτικές, δημιουργώντας εικόνα αστάθειας και αμηχανίας.

Ιδιαίτερο βάρος είχε και η υπόθεση διορισμού του λόρδου Πίτερ Μάντελσον στη θέση του πρέσβη του Ηνωμένου Βασιλείου στις ΗΠΑ. Η υπόθεση προκάλεσε ερωτήματα για την κρίση του πρωθυπουργού, ειδικά μετά τις αποκαλύψεις για τη σχέση του Μάντελσον με τον καταδικασμένο σεξουαλικό δράστη Τζέφρι Έπσταϊν. Η αποπομπή του Μάντελσον δεν έκλεισε την υπόθεση· αντίθετα, ενίσχυσε την εντύπωση ότι ο Στάρμερ δεν είχε τον έλεγχο των πολιτικών επιλογών του.

Η εικόνα αυτή προστέθηκε σε μια σειρά παραπόνων για την επικοινωνιακή λειτουργία της κυβέρνησης, την οικονομική πολιτική, τη μετανάστευση, την ενέργεια και τη στάση της Βρετανίας σε διεθνείς κρίσεις.

Η παρέμβαση Τραμπ και η αμηχανία του Λονδίνου

Στο ήδη φορτισμένο σκηνικό παρενέβη και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος υποστήριξε δημόσια ότι ο Κιρ Στάρμερ «θα παραιτηθεί», κατηγορώντας τον ότι απέτυχε στα ζητήματα της μετανάστευσης και της ενέργειας. Η παρέμβαση προκάλεσε αμηχανία στο Λονδίνο, καθώς ένας Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε να προαναγγέλλει εξελίξεις στην ηγεσία της βρετανικής κυβέρνησης πριν από οποιαδήποτε επίσημη δήλωση της ίδιας της Ντάουνινγκ Στριτ.

Το γραφείο του πρωθυπουργού φέρεται να διαμήνυσε ότι ο Στάρμερ δεν είχε μιλήσει με τον Τραμπ μέσα στο Σαββατοκύριακο. Παρ’ όλα αυτά, η ανάρτηση του Αμερικανού προέδρου έδωσε διεθνή διάσταση στην κρίση και ενίσχυσε την αίσθηση ότι η Βρετανία εισέρχεται σε νέα περίοδο πολιτικής αστάθειας.

Ο Άντι Μπέρναμ επιστρέφει ως φαβορί

Ο άνθρωπος που βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων είναι ο Άντι Μπέρναμ. Ο πρώην δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ και νεοεκλεγείς βουλευτής του Makerfield θεωρείται από πολλούς στους Εργατικούς ως η προσωπικότητα που μπορεί να ανανεώσει το κόμμα και να το επανασυνδέσει με κοινωνικά στρώματα που απομακρύνθηκαν.

Ο Μπέρναμ δεν είναι άγνωστος στην κεντρική πολιτική σκηνή. Υπήρξε βουλευτής από το 2001 έως το 2017 και διεκδίκησε δύο φορές την ηγεσία των Εργατικών, το 2010 και το 2015, χωρίς να καταφέρει να εκλεγεί. Η πολυετής θητεία του στο Μάντσεστερ, όμως, του έδωσε ισχυρό πολιτικό προφίλ, με εικόνα στελέχους που βρίσκεται κοντά στην περιφέρεια και όχι αποκλειστικά στο πολιτικό κέντρο του Λονδίνου.

Η νίκη του στο Makerfield θεωρείται το γεγονός που άλλαξε τη δυναμική. Μέχρι τότε, ο Στάρμερ μπορούσε να υποστηρίζει ότι δεν υπήρχε άμεσος εναλλακτικός πόλος εντός του Κοινοβουλίου. Με την επιστροφή Μπέρναμ στη Βουλή, αυτό το επιχείρημα αποδυναμώθηκε.

Στέψη ή εσωκομματική μάχη;

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν, σε περίπτωση παραίτησης Στάρμερ, θα υπάρξει κανονική εσωκομματική αναμέτρηση ή μια διαδικασία τύπου «στέψης», με τον Μπέρναμ ως μοναδικό υποψήφιο.

Πολλοί στους Εργατικούς θεωρούν ότι μια γρήγορη και συναινετική μετάβαση θα ήταν η καλύτερη λύση για τη χώρα και το κόμμα. Θα απέτρεπε μια μακρά περίοδο αστάθειας, θα έστελνε μήνυμα ενότητας και θα επέτρεπε στον νέο πρωθυπουργό να αναλάβει χωρίς εσωκομματικές πληγές.

Άλλοι, όμως, προειδοποιούν ότι η απουσία κανονικής διαδικασίας μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα νομιμοποίησης. Ένα κόμμα που μόλις πριν από δύο χρόνια κέρδισε με ευρεία πλειοψηφία κινδυνεύει να αλλάξει πρωθυπουργό χωρίς να έχει προηγηθεί ούτε γενική εκλογή ούτε ουσιαστικός εσωκομματικός διάλογος.

Στα πιθανά ονόματα που θα μπορούσαν να εμφανιστούν σε μια κούρσα διαδοχής περιλαμβάνεται ο Γουές Στρίτινγκ, ο οποίος έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ηγετικής φιλοδοξίας. Ωστόσο, οι ενδείξεις μέχρι στιγμής δείχνουν ότι ο Μπέρναμ διαθέτει σαφές προβάδισμα.

Πότε θα μπορούσε να γίνει η αλλαγή

Αν ο Στάρμερ ανακοινώσει την αποχώρησή του, το χρονοδιάγραμμα θα είναι κρίσιμο. Ορισμένοι στο στρατόπεδο Μπέρναμ θεωρούν ότι η ανάληψη της ηγεσίας γύρω από το ετήσιο συνέδριο των Εργατικών, στα τέλη Σεπτεμβρίου, θα έδινε στον νέο ηγέτη χρόνο να προετοιμαστεί και να παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα διακυβέρνησης.

Άλλοι, όμως, θεωρούν ότι ένα τρίμηνο μεσοδιάστημα θα παραλύσει την κυβέρνηση. Η συνεχής συζήτηση για το ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός, ποιοι υπουργοί θα μείνουν, ποιοι θα φύγουν και ποια πολιτική θα ακολουθηθεί θα μπορούσε να μετατρέψει την κυβέρνηση σε υπηρεσιακή, σε μια περίοδο που η οικονομία και η εξωτερική πολιτική απαιτούν αποφάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, ο ίδιος ο Στάρμερ εξακολουθεί να κρατά το κλειδί των εξελίξεων. Μπορεί να επιλέξει μια γρήγορη αποχώρηση, ειδικά αν θεωρεί ότι έχει χάσει πλήρως την εμπιστοσύνη των βουλευτών του. Μπορεί, όμως, να επιδιώξει και μια ελεγχόμενη μετάβαση, ώστε να διασώσει μέρος της πολιτικής του κληρονομιάς.

Οι Συντηρητικοί μιλούν για αποτυχία και αστάθεια

Η αντιπολίτευση παρακολουθεί τις εξελίξεις με εμφανή διάθεση πολιτικής εκμετάλλευσης. Ο σκιώδης υπουργός Βόρειας Ιρλανδίας των Συντηρητικών, Άλεξ Μπούργκαρτ, κατηγόρησε τους Εργατικούς ότι «έχασαν την εμπιστοσύνη της χώρας» μετά από 14 χρόνια αναμονής για την επιστροφή τους στην εξουσία.

Ο ίδιος χαρακτήρισε τον Στάρμερ πολιτικά αποδυναμωμένο και προειδοποίησε ότι μια νέα αλλαγή πρωθυπουργού θα ήταν κακή για τη Βρετανία, καθώς η χώρα δεν μπορεί να αλλάζει ηγέτη κάθε λίγα χρόνια. Το επιχείρημα αυτό είναι ιδιαίτερα ισχυρό στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου μετά το δημοψήφισμα του Brexit η πολιτική ζωή χαρακτηρίζεται από διαδοχικές ηγετικές κρίσεις.

Αν ο Στάρμερ αποχωρήσει, θα πρόκειται για ακόμη έναν πρωθυπουργό που εγκαταλείπει την εξουσία όχι επειδή έχασε γενικές εκλογές, αλλά επειδή το ίδιο του το κόμμα κατέληξε ότι δεν μπορεί να συνεχίσει μαζί του.

Η μεγάλη εικόνα για τη Βρετανία

Η ενδεχόμενη παραίτηση Στάρμερ δεν αφορά μόνο τους Εργατικούς. Αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας του βρετανικού πολιτικού συστήματος. Η χώρα που κάποτε προβαλλόταν ως υπόδειγμα κοινοβουλευτικής σταθερότητας βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ακόμη πιθανό πρωθυπουργικό κύκλο που κλείνει πρόωρα.

Για τους Εργατικούς, το δίλημμα είναι υπαρξιακό. Αν κρατήσουν τον Στάρμερ, κινδυνεύουν να πάνε προς τις επόμενες εκλογές με έναν ηγέτη βαριά τραυματισμένο. Αν τον αντικαταστήσουν, θα πρέπει να πείσουν ότι δεν αναπαράγουν το ίδιο μοτίβο πολιτικού χάους που κατηγορούσαν στους Συντηρητικούς.

Για τον Άντι Μπέρναμ, η πιθανή άνοδος στην πρωθυπουργία θα είναι μεγάλη ευκαιρία αλλά και τεράστια δοκιμασία. Θα πρέπει να ενώσει ένα διχασμένο κόμμα, να απαντήσει στην πίεση του Reform UK, να καθησυχάσει τις αγορές και να δώσει στους πολίτες την αίσθηση ότι η κυβέρνηση έχει ξανά κατεύθυνση.

Μέχρι να υπάρξει επίσημη ανακοίνωση, όλα τα βλέμματα παραμένουν στραμμένα στο νούμερο 10 της Ντάουνινγκ Στριτ. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η Βρετανία βρίσκεται μπροστά σε μια πολιτική καμπή που μπορεί να αλλάξει όχι μόνο την ηγεσία των Εργατικών, αλλά και την πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια.

• Άντι Μπέρναμ
• Κιρ Στάρμερ
• Μεγάλη Βρετανία
• Ντάουνινγκ Στριτ