Βαθιά διχασμένη η Σαξονία-Άνχαλτ: Πώς η ακροδεξιά της AfD κατέκτησε την Ανατολική Γερμανία – Τι δείχνει η ανάλυση της κάλπης – Ποιος τελικά θα κυβερνήσει

Η Σαξονία-Άνχαλτ εμφανίζεται πλέον βαθιά διχασμένη και χωρισμένη σε δύο στρατόπεδα. Από τη μία βρίσκονται όσοι θέλουν την AfD στην εξουσία και από την άλλη όσοι συσπειρώνονται γύρω από τα υπόλοιπα κόμματα, κυρίως με στόχο να την κρατήσουν εκτός κυβέρνησης. Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα της εκλογικής ανάλυσης του γερμανικού ARD, με βάση τις έρευνες της Infratest dimap πριν και κατά την ημέρα των εκλογών. Η εκλογική αναμέτρηση στη Σαξονία-Άνχαλτ εξελίχθηκε ουσιαστικά σε ένα δημοψήφισμα «υπέρ ή κατά της AfD».

Ενδεικτικό του πολιτικού διχασμού είναι το ερώτημα για το ποιος θα πρέπει να ηγηθεί της επόμενης κυβέρνησης του κρατιδίου. Το 41% των ερωτηθέντων επιθυμεί κυβέρνηση υπό την AfD, ποσοστό που προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από ψηφοφόρους του κόμματος. Αντίθετα, το 46% προτιμά κυβέρνηση υπό την CDU, με τη συγκεκριμένη επιλογή να συγκεντρώνει όχι μόνο ψηφοφόρους των Χριστιανοδημοκρατών, αλλά και ανθρώπους που επέλεξαν SPD, Πράσινους ή Αριστερά.

Παράλληλα, στην Γερμανία σχολιάζουν την νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ένα γεγονός που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας μικρής γερμανικής περιφέρειας και λειτουργεί ως πολιτικός σεισμός για τη Γερμανία και προειδοποίηση για ολόκληρη την Ευρώπη. Η μεγάλη άνοδος της ακροδεξιάς δείχνει βαθιά δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα, κυρίως για τη μετανάστευση, την οικονομική ανασφάλεια, την ακρίβεια, την κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών και το αίσθημα ανασφάλειας. Την ίδια ώρα το BBC σχολιάζει το αποτέλεσμα, το οποίο όπως γράφει, αυξάνει την πίεση στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και στην κυβέρνηση του Βερολίνου, καθώς είχε δεσμευτεί να ανακόψει την άνοδο του AfD. Το άρθρο δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στη γεωπολιτική διάσταση. Το AfD τάσσεται υπέρ της διακοπής της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, της χαλάρωσης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και της επαναφοράς φθηνότερης ρωσικής ενέργειας. Γι’ αυτό και το αποτέλεσμα χαιρετίστηκε θετικά από τη Μόσχα, ενώ προκάλεσε ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι μια περαιτέρω ενίσχυση τέτοιων δυνάμεων μπορεί να δυσκολέψει την κοινή ευρωπαϊκή γραμμή απέναντι στη Ρωσία, τις ΗΠΑ του Τραμπ και την Κίνα.

Η AfD πρώτη σε όλες σχεδόν τις ηλικίες

Η μεγάλη νικήτρια των εκλογών είναι αναμφισβήτητα η AfD, η οποία υπερδιπλασίασε το ποσοστό που είχε καταγράψει το 2021 και έφτασε λίγο κάτω από το 44%. Το κόμμα κατάφερε να κινητοποιήσει σε μεγάλη κλίμακα πολίτες που δεν είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες εκλογές, ενώ απέσπασε σημαντικό αριθμό ψήφων και από την CDU. Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά στοιχεία είναι ότι η AfD αναδείχθηκε πρώτη δύναμη σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Μόνο μεταξύ των ψηφοφόρων άνω των 70 ετών η CDU καταφέρνει να βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο.

Η επιτυχία της AfD, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν εξηγείται πλέον μόνο από την ψήφο διαμαρτυρίας ή τη γενικευμένη δυσαρέσκεια. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων της αποδίδει πλέον στο κόμμα μεγαλύτερη πολιτική επάρκεια σε σειρά ζητημάτων σε σχέση με τα υπόλοιπα κόμματα.

Και αυτό αφορά ακόμη και τομείς στους οποίους στο παρελθόν η AfD δεν θεωρούνταν ισχυρή, όπως η οικονομία.

Από το 8% στο 30% η εμπιστοσύνη στην AfD για την οικονομία

Η μεταβολή είναι εντυπωσιακή. Το 2021 μόλις το 8% των ψηφοφόρων θεωρούσε ότι η AfD διέθετε τις καλύτερες λύσεις για την οικονομία. Σήμερα το ποσοστό αυτό έχει φτάσει στο 30%, δύο μονάδες πάνω από την CDU.

Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις οικονομολόγων και άλλων ειδικών ότι μια κυβέρνηση της AfD θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες για την οικονομία της Σαξονίας-Άνχαλτ, μεταξύ άλλων λόγω της πολιτικής της απέναντι στη μετανάστευση.

Το ίδιο το οικονομικό πρόγραμμα της AfD, πάντως, σύμφωνα με την ανάλυση του ARD, εμφανίζει αντιφάσεις.

Από τη μία πλευρά ζητά «εκσυγχρονισμό και θωράκιση της οικονομικής θέσης» της περιοχής για το μέλλον. Από την άλλη, επιμένει στην υποστήριξη του κινητήρα εσωτερικής καύσης, ενώ σε άλλα σημεία οι προτάσεις της παραμένουν ασαφείς, όπως στο πώς θα εμποδιστούν οι πτωχεύσεις και η φυγή μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Για την έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού, η AfD προτείνει μεταξύ άλλων μια «στροφή στις γεννήσεις». Όπως επισημαίνει όμως η γερμανική ανάλυση, ακόμη κι αν μια τέτοια πολιτική πετύχαινε, τα αποτελέσματά της στην αγορά εργασίας θα μπορούσαν να φανούν ουσιαστικά έπειτα από περίπου δύο δεκαετίες.

Την ίδια ώρα, η AfD τάσσεται κατά της προσέλκυσης εργαζομένων που χαρακτηρίζει «πολιτισμικά ξένους», κάτι που, σύμφωνα με το Tagesschau, θα μπορούσε να πλήξει ιδιαίτερα νοσοκομεία της περιοχής που βασίζονται σε γιατρούς από το εξωτερικό.

Κοινωνική ασφάλεια και ειρήνη στην Ευρώπη στο επίκεντρο

Η οικονομία, ωστόσο, δεν ήταν το σημαντικότερο θέμα της κάλπης. Για τους ψηφοφόρους βαρύτερα μέτρησαν η κοινωνική ασφάλεια και η ειρήνη στην Ευρώπη. Και στο δεύτερο ζήτημα η AfD επένδυσε ιδιαίτερα έντονα, ακολουθώντας μια σαφώς πιο φιλική προς τη Ρωσία γραμμή. Στο ερώτημα ποιο κόμμα θεωρούν οι πολίτες ικανότερο να εξασφαλίσει την ειρήνη στην Ευρώπη, η AfD βρίσκεται στην πρώτη θέση στη Σαξονία-Άνχαλτ με 29%.

Παράλληλα, το 57% των ψηφοφόρων δηλώνει ότι συμφωνεί με τη θέση της AfD να σταματήσει η αποστολή όπλων στην Ουκρανία. Ανάμεσα στους υποστηρικτές της AfD, το αντίστοιχο ποσοστό εκτοξεύεται στο 92%.

Η εικόνα διαφοροποιείται έντονα και ως προς την αντίληψη για τη Ρωσία. Περίπου δύο στους τρεις ψηφοφόρους της AfD δεν θεωρούν ότι η Ρωσία αποτελεί σοβαρή απειλή για την ασφάλεια της Γερμανίας. Στα υπόλοιπα κόμματα καταγράφεται η αντίστροφη εικόνα.

Για τους ψηφοφόρους της AfD δεν είναι «ακροδεξιά», αλλά κόμμα του κέντρου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι ίδιοι οι ψηφοφόροι της AfD αντιλαμβάνονται την πολιτική ταυτότητα του κόμματος.

Η τοπική οργάνωση της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ χαρακτηρίζεται από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος ως «αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική» από το 2023. Η ίδια η AfD έχει προσφύγει κατά αυτής της κατάταξης και η σχετική δικαστική διαδικασία βρίσκεται σε αναστολή.

Παρά τον χαρακτηρισμό αυτό, η μεγάλη πλειονότητα των ψηφοφόρων της δεν θεωρεί ότι υποστηρίζει ένα κόμμα που βρίσκεται στα άκρα.

Το 87% των ψηφοφόρων της AfD συμφωνεί με την άποψη ότι, παρότι υπάρχουν ορισμένα ακροδεξιά στελέχη, το κόμμα στο σύνολό του βρίσκεται περισσότερο στο πολιτικό κέντρο.

Στο σύνολο του εκλογικού σώματος, την ίδια θέση συμμερίζεται το 43%.

Στην αλλαγή της εικόνας της AfD φαίνεται ότι συνέβαλε και ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου, Ούλριχ Ζίγκμουντ, ο οποίος στην προεκλογική εκστρατεία απέφυγε να παρουσιάσει την εικόνα ενός σκληρού ακροδεξιού πολιτικού και επιχείρησε να εμφανιστεί περισσότερο προσιτός και κοντά στους πολίτες.

Το αίσθημα ότι «μας έχουν αφήσει πίσω»

Πίσω από την εντυπωσιακή άνοδο της AfD βρίσκεται, όμως, και ένα βαθύ αίσθημα κοινωνικής αδικίας. Το 51% των κατοίκων της Σαξονίας-Άνχαλτ πιστεύει ότι, σε σύγκριση με άλλους πολίτες στη Γερμανία, λαμβάνει λιγότερα από όσα δικαιούται. Μεταξύ των ψηφοφόρων της AfD το ποσοστό ανεβαίνει στο 66%.

Η δυσαρέσκεια αυτή είναι πολύ εντονότερη από τον εθνικό μέσο όρο και αποτέλεσε ένα από τα βασικά πεδία στα οποία επένδυσε η AfD κατά την προεκλογική περίοδο.

Το κόμμα προσπάθησε να περάσει την εικόνα ότι είναι εκείνο που «νοιάζεται» για τις καθημερινές αγωνίες των πολιτών – και φαίνεται ότι τα κατάφερε. Το 54% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η AfD βρίσκεται πιο κοντά στις ανησυχίες των πολιτών από τα υπόλοιπα κόμματα. Μεταξύ των ψηφοφόρων της, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει στο 94%. Ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά καταγράφει η AfD στις μικρότερες πόλεις και κοινότητες της Σαξονίας-Άνχαλτ, πολλές από τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με πληθυσμιακή συρρίκνωση, φυγή κατοίκων και εγκαταλελειμμένα ακίνητα.

Αντίθετα, στις δύο μεγάλες πόλεις του κρατιδίου, το Μαγδεμβούργο και τη Χάλε, η επίδοσή της είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο.

Ασφάλεια, μετανάστευση και Ουκρανία

Οι απαντήσεις των ψηφοφόρων δείχνουν με σαφήνεια ποια ζητήματα τροφοδότησαν τη δυναμική της AfD. Το 67% θεωρεί ότι το κόμμα έχει καταλάβει καλύτερα από τα υπόλοιπα πως πολλοί άνθρωποι στην περιοχή δεν αισθάνονται πλέον ασφαλείς.

Το 59% θεωρεί ότι τα υπόλοιπα κόμματα αντιμετωπίζουν άδικα την AfD. Το 58% συμφωνεί με την επιθυμία της να περιοριστεί περισσότερο η είσοδος μεταναστών και προσφύγων, ενώ το 57% εγκρίνει τη συνεπή αντίθεσή της στην αποστολή όπλων προς την Ουκρανία.

Παράλληλα, το 43% πιστεύει ότι η AfD βοηθά τους Ανατολικογερμανούς να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για όσα έχουν πετύχει.

Η CDU πλήρωσε τη δυσαρέσκεια για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση

Στον αντίποδα, η μεγάλη χαμένη των εκλογών είναι η CDU.

Οι Χριστιανοδημοκράτες είδαν το ποσοστό τους να μειώνεται περίπου στο μισό, λίγο πάνω από το 17%.

Και, σύμφωνα με την ανάλυση, η βασική αιτία δεν ήταν τόσο η τοπική ηγεσία του κόμματος όσο η εικόνα της CDU σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Δύο στους τρεις ψηφοφόρους της CDU δηλώνουν ότι το κόμμα είχε υποσχεθεί πολλά πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές, αλλά υλοποίησε λίγα.

Στο σύνολο του εκλογικού σώματος, περισσότερο από το 80% συμμερίζεται αυτή την άποψη.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι το 59% των πολιτών θεωρεί πως η ομοσπονδιακή κυβέρνηση άξιζε ένα «μάθημα» μέσω της ψήφου στις τοπικές εκλογές.

Ακόμη και το 30% των ίδιων των ψηφοφόρων της CDU συμφωνεί με αυτή τη θέση.

Δυσαρέσκεια και για την κυβέρνηση του κρατιδίου

Καλύτερη, αλλά και πάλι αρνητική, είναι η εικόνα της τοπικής κυβέρνησης.

Μόλις το 31% δηλώνει ικανοποιημένο από το έργο της κυβέρνησης CDU, SPD και FDP στη Σαξονία-Άνχαλτ, ενώ το 66% εμφανίζεται δυσαρεστημένο.

Ακόμη χειρότερη είναι η εικόνα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης: 87% δηλώνει δυσαρεστημένο και μόλις 11% ικανοποιημένο.

Η CDU εξακολουθεί πάντως να έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι το κρατίδιο με τον υψηλότερο μέσο όρο ηλικίας στη Γερμανία και οι Χριστιανοδημοκράτες διατηρούν ισχυρότερη παρουσία μεταξύ των ηλικιωμένων.

Αντίθετα, στους κάτω των 25 ετών η AfD καταγράφει 41%, ενώ η CDU μόλις 5%.

SPD και Πράσινοι σώθηκαν από την «τακτική ψήφο»

Η εκλογική συμπεριφορά αποκαλύπτει παράλληλα ότι ένα σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων του SPD και των Πρασίνων δεν ψήφισε πρωτίστως υπέρ των συγκεκριμένων κομμάτων, αλλά εναντίον της AfD.

Το 78% των ψηφοφόρων του SPD δήλωσε ότι βασικός λόγος της επιλογής του ήταν να εμποδίσει την εκλογή πρωθυπουργού από την AfD. Το ίδιο απάντησε το 68% των ψηφοφόρων των Πρασίνων.

Πολλοί από αυτούς είχαν μετακινηθεί, σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία, από την CDU.

Οι Πράσινοι κρατούν το περιβάλλον – Το SPD χάνει το κοινωνικό του προφίλ

Οι Πράσινοι κατάφεραν να βελτιώσουν το ποσοστό τους και εξακολουθούν να θεωρούνται το ισχυρότερο κόμμα στα ζητήματα κλίματος και περιβάλλοντος.

Το πρόβλημα είναι ότι το θέμα αυτό δεν αποτέλεσε βασική προτεραιότητα για την πλειονότητα των ψηφοφόρων.

Για το SPD, η εικόνα είναι περισσότερο ανησυχητική. Η κοινωνική ασφάλεια ήταν μακράν το σημαντικότερο ζήτημα των εκλογών – παραδοσιακά ένα από τα ισχυρότερα πεδία των Σοσιαλδημοκρατών.

Ωστόσο, οι ψηφοφόροι δεν φαίνεται πλέον να θεωρούν το SPD αυτονόητη επιλογή για την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων. Παρότι βελτίωσε ελαφρώς το εκλογικό του αποτέλεσμα, εξακολουθεί να καταγράφει μία από τις χειρότερες επιδόσεις της ιστορίας του σε περιφερειακές εκλογές.

Η AfD πήρε από την Αριστερά τον ρόλο του κόμματος των «απλών ανθρώπων»

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μετατόπιση που καταγράφεται εις βάρος της Αριστεράς.

Στις εκλογές του 2006 και του 2011, η Linke είχε συγκεντρώσει 24,1% και 23,7% αντίστοιχα στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Τότε θεωρούνταν το κόμμα που εξέφραζε περισσότερο τις αγωνίες των Ανατολικογερμανών και των κοινωνικών στρωμάτων που αισθάνονταν εγκαταλελειμμένα.

Αυτό το πολιτικό κεφάλαιο φαίνεται πλέον να έχει περάσει σε μεγάλο βαθμό στην AfD.

Το 36% των ψηφοφόρων θεωρεί ότι η AfD εκπροσωπεί καλύτερα τα συμφέροντα της Ανατολικής Γερμανίας. Για την Αριστερά, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 16%.

Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι ότι το 53% των ψηφοφόρων θεωρεί πως η Linke έχει χάσει από το οπτικό της πεδίο «τις ανησυχίες των απλών ανθρώπων».

Η ανάλυση του ARD εκτιμά ότι μέρος αυτής της αποξένωσης μπορεί να συνδέεται με την έμφαση που δίνουν τμήματα της Αριστεράς σε ζητήματα όπως η Γάζα ή οι απαλλοτριώσεις μεγάλων εταιρειών κατοικίας, θέματα που, κατά την εκτίμηση του συντάκτη, απέχουν από τα καθημερινά προβλήματα μεγάλου μέρους της αγροτικής Σαξονίας-Άνχαλτ.

Η Linke εξακολουθεί να έχει καλύτερες επιδόσεις στις δύο μεγάλες πόλεις και στις νεότερες ηλικίες, αλλά έχει χάσει σημαντικό έδαφος μεταξύ των μεγαλύτερων ψηφοφόρων.

Η μεγάλη εικόνα: Η AfD δεν κέρδισε μόνο από την οργή

Το σημαντικότερο συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι το αποτέλεσμα δεν μπορεί πλέον να εξηγηθεί απλώς ως μια «ψήφος διαμαρτυρίας».

Η AfD επωφελήθηκε αναμφίβολα από τη βαθιά δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση, την αίσθηση κοινωνικής αδικίας, τις ανησυχίες για τη μετανάστευση και την ασφάλεια και το ισχυρό αίσθημα ότι η Ανατολική Γερμανία παραμένει παραμελημένη.

Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος δεν ψηφίζει πλέον την AfD μόνο για να τιμωρήσει τα παραδοσιακά κόμματα.

Την ψηφίζει επειδή θεωρεί ότι έχει καλύτερες απαντήσεις.

Στην οικονομία, στην ασφάλεια, στο μεταναστευτικό, στην κοινωνική πολιτική, στις θέσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία και ακόμη και στην εκπροσώπηση των συμφερόντων της Ανατολικής Γερμανίας, η AfD έχει καταφέρει να αποκτήσει στα μάτια πολλών ψηφοφόρων πολιτική αξιοπιστία που πριν από λίγα χρόνια δεν διέθετε.

Και ακριβώς αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο μήνυμα των εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Το δύσκολο παζλ της επόμενης ημέρας

Παρά τη σαρωτική της νίκη, η AfD δεν διαθέτει αρκετές έδρες ώστε να κυβερνήσει μόνη της.

Το ερώτημα, επομένως, είναι πώς θα σχηματιστεί η επόμενη κυβέρνηση του κρατιδίου.

Καθοριστικό ρόλο ενδέχεται να διαδραματίσει το BSW, το οποίο, σύμφωνα με το προσωρινό αποτέλεσμα που επικαλείται η ανάλυση, κατάφερε οριακά να μπει στο τοπικό κοινοβούλιο.

Και εδώ, όμως, επανεμφανίζεται ο βαθύς διχασμός.

Στο ερώτημα αν η Αριστερά θα πρέπει να στηρίξει έναν πρωθυπουργό της CDU εφόσον διαφορετικά δεν μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση, η πλειονότητα των ψηφοφόρων CDU, SPD, Πρασίνων και Linke απαντά θετικά.

Οι ψηφοφόροι της AfD, αντίθετα, λένε κατά πλειοψηφία «όχι».

Η Σαξονία-Άνχαλτ, επομένως, δεν βγήκε απλώς από τις εκλογές με έναν νέο πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων. Βγήκε με δύο ολοένα και πιο διακριτά πολιτικά στρατόπεδα – και με την AfD να έχει μετατραπεί από κόμμα διαμαρτυρίας σε κυρίαρχη δύναμη για ένα πολύ μεγάλο τμήμα της κοινωνίας.

• AfD
• Ανατολική Γερμανία
• Γερ​μανία
• Σαξονία-Άνχαλτ