Zodiac, μια ιστορία χωρίς τέλος: Ο serial killer που ακόμα στοιχειώνει την Αμερική

Δεν ήταν ο πιο αιμοσταγής serial killer στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν άφησε πίσω του δεκάδες επιβεβαιωμένα θύματα ούτε μια σειρά από τόπους εγκλήματος που εκτείνονταν σε ολόκληρη τη χώρα.

Κατάφερε, όμως, κάτι που ελάχιστοι εγκληματίες πέτυχαν: να μετατρέψει τον εαυτό του σε σύμβολο τρόμου, να χρησιμοποιήσει τις εφημερίδες ως προσωπικό του βήμα και να κρατήσει την αστυνομία, τους δημοσιογράφους και ολόκληρη την αμερικανική κοινωνία παγιδευμένους σε ένα παιχνίδι χωρίς οριστική λύση.

Ο άνθρωπος που αυτοαποκαλέστηκε Zodiac δολοφόνησε πέντε επιβεβαιωμένα θύματα στη Βόρεια Καλιφόρνια, τραυμάτισε σοβαρά ακόμη δύο ανθρώπους και ισχυρίστηκε ότι είχε σκοτώσει συνολικά 37. Η πραγματική του ταυτότητα δεν αποκαλύφθηκε ποτέ και κανένας ύποπτος δεν οδηγήθηκε σε δίκη για τα εγκλήματά του.

Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, ο Zodiac παραμένει για την Αμερική ό,τι ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης για τη Βρετανία: ένας δολοφόνος χωρίς πρόσωπο, ο οποίος εξαφανίστηκε αφήνοντας πίσω του περισσότερα ερωτήματα από απαντήσεις.

Η πρώτη επίθεση σε έναν σκοτεινό επαρχιακό δρόμο

Η πρώτη επιβεβαιωμένη επίθεση σημειώθηκε τη νύχτα της 20ής Δεκεμβρίου 1968, στη Lake Herman Road, κοντά στις πόλεις Μπενίσια και Βαγιέχο της Καλιφόρνιας.

Ο 17χρονος Ντέιβιντ Φάραντεϊ και η 16χρονη Μπέτι Λου Τζένσεν είχαν σταθμεύσει σε ένα απομονωμένο σημείο, γνωστό ως τόπο συνάντησης νεαρών ζευγαριών. Ένας άνδρας πλησίασε το αυτοκίνητό τους και άνοιξε πυρ. Ο Φάραντεϊ πυροβολήθηκε στο κεφάλι, ενώ η Τζένσεν δέχθηκε πολλαπλές σφαίρες καθώς προσπαθούσε να διαφύγει.

Δολοφονία της Κυριακής Νικολαΐδη: Ποιος σκότωσε την δασκάλα στα Γιαννιτσά και οι καταγγελίες για βασανιστήρια

Δεν υπήρξε ληστεία, σεξουαλικό κίνητρο ή κάποια προφανής σύνδεση ανάμεσα στα θύματα και στον δράστη. Για μήνες, η διπλή δολοφονία παρέμεινε ένα ανεξήγητο έγκλημα σε έναν σκοτεινό δρόμο της Καλιφόρνιας.

Κανείς δεν γνώριζε ακόμη ότι αποτελούσε την έναρξη μιας υπόθεσης που θα εξελισσόταν σε εθνική εμμονή.

Η τηλεφωνική ομολογία

Τα ξημερώματα της 5ης Ιουλίου 1969, ο δολοφόνος επιτέθηκε ξανά.

Η 22χρονη Νταρλίν Φέριν και ο 19χρονος Μάικλ Μαζό βρίσκονταν μέσα σε σταθμευμένο αυτοκίνητο στο Blue Rock Springs Park, κοντά στο Βαγιέχο. Ένα δεύτερο όχημα εμφανίστηκε, απομακρύνθηκε και επέστρεψε λίγα λεπτά αργότερα.

Ο οδηγός κατέβηκε, πλησίασε κρατώντας έναν δυνατό φακό και άνοιξε πυρ. Η Φέριν σκοτώθηκε, ενώ ο Μαζό, παρότι δέχθηκε πολλές σφαίρες, επέζησε.

Λιγότερο από μία ώρα αργότερα, ένας άνδρας τηλεφώνησε στην Αστυνομία του Βαγιέχο από δημόσιο τηλεφωνικό θάλαμο. Ανέφερε την τοποθεσία της επίθεσης και ανέλαβε την ευθύνη τόσο για τους πυροβολισμούς όσο και για τη δολοφονία του ζευγαριού στη Lake Herman Road.

Η φωνή του περιγράφηκε ως ήρεμη και ελεγχόμενη. Δεν έμοιαζε με έναν άνθρωπο που προσπαθούσε να διαφύγει πανικόβλητος. Έμοιαζε με κάποιον που ήθελε να βεβαιωθεί ότι το κοινό θα αντιλαμβανόταν πως τα δύο εγκλήματα αποτελούσαν μέρος της ίδιας ιστορίας.

«Αυτός είναι ο Zodiac που σας μιλά»

Στα τέλη Ιουλίου του 1969, τρεις εφημερίδες της περιοχής έλαβαν σχεδόν πανομοιότυπες χειρόγραφες επιστολές.

Ο αποστολέας δήλωνε ότι ήταν ο δολοφόνος και αποκάλυπτε λεπτομέρειες των επιθέσεων που δεν είχαν δημοσιοποιηθεί. Μαζί με τις επιστολές έστειλε τα τρία τμήματα ενός κρυπτογραφήματος αποτελούμενου από 408 σύμβολα, απαιτώντας να δημοσιευθούν στις πρώτες σελίδες των εφημερίδων. Σε διαφορετική περίπτωση, απειλούσε ότι θα άρχιζε να σκοτώνει ανθρώπους τυχαία.

Στις 4 Αυγούστου έστειλε νέα επιστολή, η οποία ξεκινούσε με τη φράση που θα γινόταν το αναγνωρίσιμο σήμα κατατεθέν του:

«Αυτός είναι ο Zodiac που σας μιλά».

Υπέγραφε με ένα σύμβολο που έμοιαζε με στόχαστρο: έναν κύκλο τον οποίο διέσχιζε ένας σταυρός. Με αυτόν τον τρόπο, ο άγνωστος δολοφόνος απέκτησε όνομα, λογότυπο και μια κατασκευασμένη δημόσια ταυτότητα.

Ο Zodiac δεν προσπαθούσε απλώς να αποφύγει τη σύλληψη. Σκηνοθετούσε την παρουσία του, χρησιμοποιώντας τις εφημερίδες για να τρομοκρατεί εκατομμύρια ανθρώπους και να ταπεινώνει δημοσίως τις Αρχές.

Το πρώτο κρυπτογράφημα λύθηκε – Το όνομα δεν βρέθηκε

Το κρυπτογράφημα των 408 συμβόλων λύθηκε μέσα σε λίγες ημέρες από τον εκπαιδευτικό Ντόναλντ Χάρντεν και τη σύζυγό του, Μπέτι.

Το μήνυμα αποκάλυπτε έναν άνθρωπο που παρουσίαζε τον φόνο ως διασκέδαση και υποστήριζε ότι τα θύματά του θα γίνονταν «σκλάβοι» του στη μεταθανάτια ζωή. Εκείνο που δεν αποκάλυπτε ήταν το στοιχείο που όλοι περίμεναν: την ταυτότητά του.

Ο Zodiac είχε υποσχεθεί ότι το κείμενο θα περιείχε το όνομά του. Είχε πει ψέματα.

Αυτή θα γινόταν μία από τις σταθερές της υπόθεσης. Ο δολοφόνος άφηνε την εντύπωση ότι βρισκόταν ένα βήμα πριν από την αποκάλυψη, αλλά κάθε νέο στοιχείο οδηγούσε σε έναν ακόμη λαβύρινθο.

Ο κουκουλοφόρος στη λίμνη Berryessa

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1969, ο Zodiac άλλαξε μέθοδο.

Ο 20χρονος Μπράιαν Χάρτνελ και η 22χρονη Σεσίλια Σέπαρντ βρίσκονταν στην όχθη της λίμνης Berryessa, στην κομητεία Νάπα, όταν εμφανίστηκε ένας άνδρας με μαύρη κουκούλα. Στο στήθος του φορούσε το χαρακτηριστικό σύμβολο του Zodiac.

Ισχυρίστηκε ότι ήταν δραπέτης φυλακής, τους έδεσε και τους μαχαίρωσε επανειλημμένα. Στη συνέχεια, έγραψε στην πόρτα του αυτοκινήτου τους τις ημερομηνίες των προηγούμενων επιθέσεων και τηλεφώνησε στην αστυνομία για να αναγγείλει το νέο του έγκλημα.

Ο Χάρτνελ επέζησε και περιέγραψε με λεπτομέρειες τη στολή και τη συμπεριφορά του δράστη. Η Σέπαρντ υπέκυψε στα τραύματά της δύο ημέρες αργότερα.

Η εικόνα του κουκουλοφόρου άνδρα με το στόχαστρο στο στήθος ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον μύθο. Ο Zodiac δεν εμφανιζόταν πλέον μόνο ως ένας άγνωστος ένοπλος. Είχε δημιουργήσει ακόμη και την ενδυμασία του ρόλου που υποδυόταν.

Ο ταξιτζής και το αιματοβαμμένο κομμάτι υφάσματος

Δύο εβδομάδες αργότερα, τη νύχτα της 11ης Οκτωβρίου 1969, ο Zodiac επιβιβάστηκε στο ταξί του 29χρονου Πολ Στάιν στο Σαν Φρανσίσκο.

Όταν το όχημα έφτασε στη συνοικία Presidio Heights, ο επιβάτης πυροβόλησε τον οδηγό στο κεφάλι. Στη συνέχεια πήρε το πορτοφόλι, τα κλειδιά και ένα κομμάτι από το αιματοβαμμένο πουκάμισό του.

Έφηβοι που βρίσκονταν σε γειτονικό σπίτι είδαν τον άνδρα να απομακρύνεται και έδωσαν την περιγραφή βάσει της οποίας δημιουργήθηκε το γνωστό αστυνομικό σκίτσο: λευκός άνδρας, με κοντά μαλλιά και γυαλιά.

Λίγες ημέρες αργότερα, η εφημερίδα «San Francisco Chronicle» έλαβε επιστολή στην οποία ο Zodiac αναλάμβανε την ευθύνη. Στον φάκελο βρισκόταν ένα κομμάτι από το πουκάμισο του Στάιν, αποδεικνύοντας ότι ο συντάκτης ήταν πράγματι ο δολοφόνος.

Ήταν η τελευταία δολοφονία που αποδόθηκε με βεβαιότητα στον Zodiac.

Η απειλή εναντίον των παιδιών

Μετά τη δολοφονία του Στάιν, ο Zodiac απείλησε ότι θα επιτεθεί σε σχολικό λεωφορείο, πυροβολώντας τα ελαστικά και σκοτώνοντας τα παιδιά καθώς θα προσπαθούσαν να διαφύγουν.

Η απειλή προκάλεσε πανικό στην περιοχή του Σαν Φρανσίσκο. Περιπολικά ακολουθούσαν σχολικά λεωφορεία, γονείς συνόδευαν τα παιδιά τους και οι εφημερίδες κάλυπταν σχεδόν καθημερινά τις επιστολές και τις κινήσεις της αστυνομίας.

Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη ένδειξη ότι ο Zodiac πραγματοποίησε ποτέ την απειλή. Δεν χρειαζόταν, όμως, να το κάνει. Είχε ήδη αποδείξει ότι μπορούσε να μετατρέψει λίγες γραμμές σε μια επιστολή σε μηχανισμό μαζικού φόβου.

Το κρυπτογράφημα που αντιστάθηκε για 51 χρόνια

Τον Νοέμβριο του 1969, ο Zodiac έστειλε στην «San Francisco Chronicle» ένα νέο κρυπτογράφημα 340 χαρακτήρων.

Για περισσότερο από μισό αιώνα, επαγγελματίες κρυπταναλυτές, ερευνητές και ερασιτέχνες προσπάθησαν να το λύσουν. Το FBI είχε προσφέρει τεχνική συνδρομή στις τοπικές Αρχές μέσω των ειδικών του στην κρυπτανάλυση, στη γραφολογία και στα δακτυλικά αποτυπώματα, αν και οι δολοφονίες δεν υπάγονταν στην ομοσπονδιακή του δικαιοδοσία.

Η λύση ήρθε τελικά το 2020 από τον Αμερικανό Ντέιβιντ Όραντσακ, τον Αυστραλό Σαμ Μπλέικ και τον Βέλγο Γιαρλ Βαν Άικ. Η ομάδα ανακάλυψε ότι ο Zodiac είχε συνδυάσει αντικατάσταση συμβόλων με μια ασυνήθιστη αναδιάταξη των χαρακτήρων. Το FBI επιβεβαίωσε ότι η αποκρυπτογράφηση ήταν έγκυρη.

Το περιεχόμενο αποτελούσε ακόμη μία πρόκληση προς τις Αρχές και διέψευδε την ιδέα ότι ο Zodiac φοβόταν τη θανατική ποινή. Για ακόμη μία φορά, όμως, ο δολοφόνος δεν είχε γράψει το όνομά του.

Δύο μικρότερα κρυπτογραφήματα, γνωστά ως Z13 και Z32, δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί με τρόπο που να μπορεί να επιβεβαιωθεί. Επειδή αποτελούνται από πολύ λίγους χαρακτήρες, είναι δυνατόν να κατασκευαστούν πολλές διαφορετικές φαινομενικά λογικές λύσεις, χωρίς να αποδεικνύεται ποια —αν υπάρχει κάποια— είναι η σωστή.

Πόσους ανθρώπους σκότωσε πραγματικά;

Οι Αρχές αποδίδουν με βεβαιότητα στον Zodiac τέσσερις επιθέσεις, με πέντε νεκρούς και δύο επιζώντες.

Ο ίδιος, ωστόσο, αύξανε τον αριθμό των θυμάτων του μέσα από τις επιστολές του. Σε μήνυμα του 1974 ισχυρίστηκε ότι είχε σκοτώσει 37 ανθρώπους, παρουσιάζοντας μάλιστα τη φανταστική αναμέτρησή του με την αστυνομία σαν πίνακα αποτελεσμάτων.

Αρκετοί ανεξιχνίαστοι φόνοι έχουν συνδεθεί κατά καιρούς με την υπόθεση, ανάμεσά τους η δολοφονία της φοιτήτριας Τσέρι Τζο Μπέιτς το 1966 στο Ρίβερσαϊντ. Καμία από αυτές τις συνδέσεις δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.

Είναι πιθανό ο Zodiac να διέπραξε περισσότερα εγκλήματα. Είναι εξίσου πιθανό να υπερέβαλλε, επιδιώκοντας να μεγαλώσει τον μύθο του και να οικειοποιηθεί φόνους άλλων δραστών.

Ο βασικός ύποπτος

Ο γνωστότερος ύποπτος υπήρξε ο Άρθουρ Λι Άλεν, πρώην εκπαιδευτικός από το Βαγιέχο.

Ο Άλεν είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον των ερευνητών λόγω μιας σειράς περιστασιακών ενδείξεων και φερόμενων δηλώσεών του. Ερευνήθηκε επανειλημμένα και το όνομά του έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσα από τα βιβλία του Ρόμπερτ Γκρέισμιθ και τις μεταγενέστερες κινηματογραφικές μεταφορές της υπόθεσης.

Ωστόσο, δεν προέκυψε ποτέ αποδεικτικό στοιχείο που να τον συνδέει οριστικά με τους φόνους. Δεν κατηγορήθηκε για κανένα από τα εγκλήματα του Zodiac και πέθανε το 1992.

Τις επόμενες δεκαετίες, δεκάδες ακόμη άνδρες παρουσιάστηκαν ως πιθανοί δράστες από συγγραφείς, ερευνητές ή συγγενείς. Το 2021, μια ανεξάρτητη ομάδα υποστήριξε ότι ο Zodiac ήταν ο Γκάρι Φράνσις Ποστ, χωρίς όμως οι Αρχές να αποδεχθούν ότι η υπόθεση είχε εξιχνιαστεί.

Μέχρι σήμερα, καμία θεωρία δεν έχει συνοδευτεί από το είδος των αδιάσειστων εγκληματολογικών αποδείξεων που θα μπορούσαν να δώσουν ένα οριστικό όνομα στον άνδρα πίσω από το σύμβολο.

Οι επιστολές σταμάτησαν – Ο μύθος όχι

Οι επιστολές που θεωρούνται αυθεντικές μειώθηκαν σταδιακά και έπαψαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970, με ένα από τα τελευταία ευρέως αποδεκτά μηνύματα να φτάνει το 1974.

Ο Zodiac δεν εξήγησε ποτέ γιατί σταμάτησε. Μπορεί να πέθανε, να φυλακίστηκε για άλλο αδίκημα, να μετακόμισε ή απλώς να εγκατέλειψε τους φόνους και τις επιστολές όταν θεώρησε ότι είχε πετύχει τον στόχο του.

Μπορεί ακόμη να συνέχισε να ζει για δεκαετίες ως ένας φαινομενικά συνηθισμένος άνθρωπος, παρακολουθώντας την αστυνομία και το κοινό να προσπαθούν να λύσουν το αίνιγμά του.

Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν έχει αποδειχθεί.

Ένας δολοφόνος της εποχής των μέσων ενημέρωσης

Η δύναμη του Zodiac δεν προήλθε μόνο από τα εγκλήματα. Προήλθε από τον τρόπο με τον οποίο κατάλαβε και χρησιμοποίησε τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης.

Δημιούργησε ένα ψευδώνυμο, ένα σύμβολο και μια επαναλαμβανόμενη εισαγωγική φράση. Έστειλε γρίφους, απαίτησε δημοσιότητα, βαθμολογούσε τον εαυτό του απέναντι στην αστυνομία και απειλούσε ότι θα σκοτώσει ξανά όταν αισθανόταν πως το ενδιαφέρον μειωνόταν.

Κατά μία έννοια, κατασκεύασε τη δική του εγκληματική «ταυτότητα» πολύ πριν από την εποχή του διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων. Η πραγματική του εμφάνιση παρέμεινε άγνωστη, αλλά η περσόνα που δημιούργησε έγινε αμέσως αναγνωρίσιμη.

Η υπόθεση ενέπνευσε βιβλία, τηλεοπτικές παραγωγές και την ταινία «Zodiac» του Ντέιβιντ Φίντσερ, η οποία επικεντρώθηκε στην εμμονή των δημοσιογράφων και των ερευνητών που προσπαθούσαν επί χρόνια να αποκαλύψουν την αλήθεια.

Γιατί εξακολουθεί να στοιχειώνει την Αμερική

Ο Zodiac στοιχειώνει ακόμη την Αμερική επειδή η ιστορία του δεν απέκτησε ποτέ τέλος.

Δεν υπήρξε σύλληψη, ομολογία ή δίκη. Δεν υπήρξε η στιγμή κατά την οποία ένα πραγματικό πρόσωπο αντικατέστησε το σκίτσο του άνδρα με τα γυαλιά. Δεν υπήρξε μια εξήγηση που να απαντά γιατί επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα θύματα ή γιατί οι δολοφονίες σταμάτησαν.

Έμειναν μόνο οι επιστολές, τα σύμβολα, τα άλυτα τμήματα των κωδίκων και οι οικογένειες πέντε ανθρώπων που δεν έμαθαν ποτέ ποιος τους αφαίρεσε τη ζωή.

Κάθε νέα τεχνολογία, από την ανάλυση DNA μέχρι τη γενετική γενεαλογία και την τεχνητή νοημοσύνη, γεννά την ελπίδα ότι το μυστήριο μπορεί κάποτε να λυθεί. Ωστόσο, το διαθέσιμο εγκληματολογικό υλικό είναι περιορισμένο και η αυθεντικότητα ορισμένων δειγμάτων παραμένει αντικείμενο αμφισβήτησης.

Ίσως ο Zodiac πέθανε χωρίς να αποκαλύψει ποτέ το μυστικό του. Ίσως το όνομά του βρίσκεται ήδη μέσα σε κάποιον από τους παλιούς αστυνομικούς φακέλους, χαμένο ανάμεσα σε χιλιάδες καταθέσεις και υπόπτους.

Μέχρι να υπάρξει αδιαμφισβήτητη απόδειξη, θα εξακολουθεί να υπάρχει μόνο ως εκείνος που επέλεξε να γίνει: μια υπογραφή χωρίς πρόσωπο, ένα στόχαστρο επάνω σε μια σελίδα και μια φωνή που, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, εξακολουθεί να επαναλαμβάνει:

«Αυτός είναι ο Zodiac που σας μιλά».

• serial killer
• Zodiac
• ανεξιχνίαστα εγκλήματα
• ΗΠΑ
• Καλιφόρνια
• Σαν Φρανσίσκο