Αντώνης Μανιτάκης: Ο «τελευταίος των μεγάλων» του Συνταγματικού Δικαίου – Η παρακαταθήκη ενός σπουδαίου Δασκάλου

Φτωχότερη είναι από χθες η ελληνική διανόηση και η νομική επιστήμη, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών ο ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Αντώνης Μανιτάκης. Ο εκλιπών, ο οποίος νοσηλευόταν τις τελευταίες ημέρες σε μονάδα εντατικής θεραπείας, υπήρξε ένας φάρος θεσμικής μνήμης και επιστημονικής αρτιότητας, αφήνοντας πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό στα έδρανα, στη βιβλιογραφία αλλά και στον δημόσιο βίο της χώρας.

Η είδηση του θανάτου του σκόρπισε συγκίνηση και «ανείπωτη θλίψη» στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το οποίο υπήρξε το δεύτερο σπίτι του. Οι Πρυτανικές Αρχές και η Κοσμητεία της Νομικής Σχολής, σε ένδειξη πένθους και τιμής, κήρυξαν διήμερο πένθος και αναστολή όλων των μαθημάτων, αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό του τον Δάσκαλο που διαμόρφωσε γενιές νομικών. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο κοσμήτορας της σχολής, Παναγιώτης Γκλαβίνης, ο Αντώνης Μανιτάκης άφησε «ανεξίτηλο αποτύπωμα» στην επιστήμη και την πανεπιστημιακή κοινότητα.

Από τον Αριστόβουλο Μάνεση στην κορυφή της Συνταγματικής Θεωρίας

Γέννημα θρέμμα της Θεσσαλονίκης, ο Αντώνης Μανιτάκης δεν υπήρξε απλώς ένας ακαδημαϊκός. Υπήρξε ο άξιος συνεχιστής μιας βαριάς κληρονομιάς. Μαθητής του σπουδαίου Αριστόβουλου Μάνεση, τον διαδέχθηκε στην έδρα του Συνταγματικού Δικαίου, τιμώντας και εξελίσσοντας την παράδοση της Σχολής. Με διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών και θητεία ως επισκέπτης καθηγητής σε κορυφαία ιδρύματα του εξωτερικού –από το Πρίνστον μέχρι το Μονπελιέ και τη Ρώμη– ο Μανιτάκης συνέδεσε το όνομά του με την εξωστρέφεια και την αριστεία. Το συγγραφικό του έργο, που περιλαμβάνει 16 μονογραφίες και πάνω από 130 μελέτες, αποτελεί πλέον κλασική αναφορά για κάθε νομικό, με έργα όπως το «Κράτος Δικαίου και έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων» να θεωρούνται θεμέλιοι λίθοι της ελληνικής νομικής σκέψης.

Η πολιτική ως καθήκον και όχι ως καριέρα

Πέρα από τα αμφιθέατρα, ο Αντώνης Μανιτάκης υπηρέτησε την πατρίδα σε στιγμές εξαιρετικά κρίσιμες, όχι ως πολιτικός καριέρας, αλλά ως στρατιώτης του καθήκοντος. Διετέλεσε υπουργός Εσωτερικών στις υπηρεσιακές κυβερνήσεις Πικραμμένου (2012) και Θάνου (2015), ενώ ανέλαβε το δύσκολο χαρτοφυλάκιο του υπουργού Διοικητικής Μεταρρύθμισης στην κυβέρνηση Σαμαρά, σε μια περίοδο που η χώρα βρισκόταν στη δίνη της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων. Η θητεία του χαρακτηρίστηκε από τη νηφαλιότητα, τον σεβασμό στους θεσμούς και την προσπάθεια για εξορθολογισμό της δημόσιας διοίκησης.

Σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος αποχαιρετά τον ευπατρίδη

Το κύρος του Αντώνη Μανιτάκη ξεπερνούσε τις κομματικές γραμμές, κάτι που αποτυπώθηκε στις συλλυπητήριες δηλώσεις της πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας. Ο Πρόεδρος της Βουλής, Κωνσταντίνος Τασούλας, η τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο Ευάγγελος Βενιζέλος και ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, μίλησαν για μια «μεγάλη απώλεια». Όλοι στάθηκαν στην ακαιρετότητα του χαρακτήρα του, την πνευματική του διαύγεια και την προσήλωσή του στις δημοκρατικές αξίες.

Το ύστατο χαίρε

Σεβόμενοι την επιθυμία του ίδιου και της οικογένειάς του, ο αποχαιρετισμός θα γίνει σε στενό οικογενειακό κύκλο. Ωστόσο, η ακαδημαϊκή του οικογένεια, οι συνάδελφοι, οι χιλιάδες μαθητές του και οι φίλοι του, θα έχουν την ευκαιρία να του πουν το τελευταίο αντίο στον φυσικό του χώρο. Σήμερα, Πέμπτη στις 19:00, στην Αίθουσα 112 της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, θα πραγματοποιηθεί τιμητική εκδήλωση μνήμης για τον άνθρωπο που δίδαξε τι σημαίνει Σύνταγμα, τι σημαίνει Πολιτεία, αλλά κυρίως, τι σημαίνει Ήθος.

• Αντώνης Μανιτάκης