Άξιον Εστί: 61 χρόνια από το αριστούργημα του Μίκη Θεοδωράκη

‘Ηταν σαν σήμερα, 19 Οκτωβρίου του 1964, όταν ακούστηκαν για πρώτη φορά ενώπιον του ελληνικού κοινού η μουσική και τα τραγούδια που έμελλαν να γίνουν νέοι εθνικοί ύμνοι, εκφράζοντας τη λαχτάρα του λαού για Δημοκρατία και Δικαιοσύνη. Τόσο συνυφασμένο με την Ελλάδα είναι πια το «Άξιον Εστί» του Μίκη Θεοδωράκη, που είναι δύσκολο, σχεδόν αδύνατο, να πιστέψουμε ότι δεν υπήρχε από πάντα.

Η γένεση του Άξιον Εστί τοποθετείται λίγα χρόνια νωρίτερα, στην αυγή της δεκαετίας του 1960. Όπως εξιστορεί στα απομνημονεύματά του ο Μίκης Θεοδωράκης, την ώρα που έπινε τον καφέ του στο κέντρο της Αθήνας, ένας άνδρας πλησίασε το τραπέζι του και του συστήθηκε: «Οδυσσέας Ελύτης». Ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει στις σημειώσεις του για το έργο: «Αφού μου μίλησε για το πόσο εκτιμά την προσπάθειά μου και πόσο αγάπησε τον ΕΠΙΤΑΦΙΟ, πρόσθεσε: Τελείωσα το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ, το έργο της ζωής μου, νομίζω. Θα ΄θελα να σας το έστελνα κάπου, γιατί κάτι μου λέει ότι θα σας εμπνεύσει».

Λίγο καιρό μετά, ο ταχυδρόμος αφήνει στο σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη στο Παρίσι ένα φρεσκοτυπωμένο βιβλίο. «Το ρούφηξα μονομιάς, απ΄ την πρώτη ως την τελευταία λέξη, βάλθηκα να το μελοποιήσω», γράφει ο συνθέτης. «Στίχοι όπως το ΕΝΑ ΤΟ ΧΕΛΙΔΟΝΙ, ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΑΙΜΑΤΑ, ΑΝΟΙΓΩ ΤΟ ΣΤΟΜΑ ΜΟΥ, ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΗΛΙΕ ΝΟΗΤΕ, ΝΑΟΙ ΣΤΟ ΣΧΗΜΑ Τ΄ΟΥΡΑΝΟΥ… με τράβηξαν σα μαγνήτες».

Το λαϊκό ορατόριο για ψάλτη, λαϊκό τραγουδιστή, αφηγητή, λαϊκή ορχήστρα, συμφωνική ορχήστρα και χορωδία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό στο θέατρο Ρεξ-Κοτοπούλη. Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.«Στα 1964 η φωνή του Μπιθικώτση βρισκόταν στον κολοφώνα της», θυμάται ο Μίκης Θεοδωράκης.

Και όμως… Η συμμετοχή του σπουδαιότερου ίσως λαϊκού τραγουδιστή της σύγχρονης Ελλάδας σκανδάλιζε τον καθωσπρεπισμό της συντηρητικής μετεμφυλιακής Ελλάδας. Θεοδωράκης και Ελύτης ήθελαν να παρουσιάσουν το έργο το καλοκαίρι του ’64, στο Ηρώδειο. Δεν δέχτηκε όμως η διοίκηση του ΕΟΤ, κρίνοντας ότι ο Μπιθικώτσης θα «βεβήλωνε» με την παρουσία του το αρχαίο θέατρο. Ο Θεοδωράκης θα καλύψει από την τσέπη του τα έξοδα της παράστασης στο Ρεξ.

Παρακολουθήστε τη μαγνητοσκόπηση του «Άξιον Εστί» από την ΕΡΤ, στον Λυκαβηττό του 1977:

• Μίκης Θεοδωράκης