Πάσχα στα Ιωάννινα: Η πόλη της λίμνης, του κάστρου και των αργών βημάτων

Υπάρχουν πόλεις που σε κερδίζουν με την πρώτη εικόνα και άλλες που σου αποκαλύπτονται σιγά-σιγά, σχεδόν τελετουργικά. Τα Ιωάννινα ανήκουν ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι ένας προορισμός που φωνάζει. Είναι μια πόλη που δουλεύει υπόγεια: με τη σιωπή της λίμνης, με τις πέτρες του κάστρου, με τις διαδρομές στην παλιά πόλη, με τον μώλο που αλλάζει όψη ανάλογα με την ώρα και τον καιρό.

Βρεθήκαμε εδώ τις ημέρες του Πάσχα, σε εκείνη την εποχή του χρόνου που όλα μοιάζουν να βρίσκονται ακριβώς πάνω στη μετάβαση: ούτε χειμώνας ούτε καλοκαίρι, ούτε πλήρης ακινησία ούτε ακόμη η φρενίτιδα της τουριστικής περιόδου. Και ίσως αυτή να είναι και η καλύτερη στιγμή για να καταλάβει κανείς τα Γιάννενα. Γιατί η πόλη αυτή δεν χρειάζεται φτιασίδωμα. Χρειάζεται χρόνο.

Το πρώτο που σε βάζει αμέσως στο κλίμα είναι η Παμβώτιδα. Η λίμνη δεν είναι απλώς ένα όμορφο φυσικό φόντο· είναι η ίδια η συνθήκη μέσα στην οποία αναπνέουν τα Ιωάννινα. Η πόλη έχει αναπτυχθεί γύρω της και ο χαρακτήρας της έχει διαμορφωθεί από αυτό το υδάτινο, σχεδόν στοχαστικό τοπίο. Στον μώλο, στις βόλτες δίπλα στο νερό, στο βλέμμα που χάνεται προς το νησί, καταλαβαίνεις ότι εδώ ο ρυθμός είναι διαφορετικός. Πιο ήπιος, πιο εσωτερικός, πιο ατμοσφαιρικός. 

Και ύστερα είναι το κάστρο. Όχι ως ακόμη ένα αξιοθέατο που «τσεκάρεις» σε μια λίστα, αλλά ως ζωντανός πυρήνας της πόλης. Το Κάστρο Ιωαννίνων είναι από τα παλαιότερα βυζαντινά κάστρα της Ελλάδας που κατοικούνται αδιάλειπτα, και περπατώντας μέσα του νιώθεις ακριβώς αυτή τη διαστρωμάτωση εποχών και κοινοτήτων. Χριστιανικά, ισλαμικά και εβραϊκά ίχνη συνυπάρχουν στην ιστορική μνήμη της πόλης, που υπήρξε για αιώνες ένα πολυπολιτισμικό σταυροδρόμι της Ηπείρου. 

Από τα σημεία που ξεχωρίζουν είναι φυσικά το Ιτς Καλέ, η εσωτερική ακρόπολη, από όπου η θέα προς τη λίμνη κάνει όλη την πόλη να μοιάζει σαν να ξεδιπλώνεται μπροστά σου αργά και χωρίς θόρυβο. Εκεί βρίσκεται και το Μουσείο Αργυροτεχνίας, στεγασμένο στον δυτικό προμαχώνα της βορειοανατολικής ακρόπολης. Και αυτό δεν είναι μια λεπτομέρεια: τα Γιάννενα κουβαλούν βαθιά την παράδοση της ασημουργίας, ένα κομμάτι της τοπικής ταυτότητας που εξακολουθεί να αποτελεί πολιτισμικό κεφάλαιο της πόλης. 

Η παλιά πόλη είναι ίσως το σημείο όπου τα Ιωάννινα αποκαλύπτουν πιο καθαρά τη γοητεία τους. Στενά, πέτρα, χαμηλοί ρυθμοί, περάσματα, γωνιές που δεν εντυπωσιάζουν επιδεικτικά αλλά σε κρατούν μέσα τους. Δεν είναι μια «μουσειακή» παλιά πόλη. Είναι μια περιοχή που εξακολουθεί να κουβαλά ζωή, μνήμη και εκείνη την αίσθηση ότι κάθε στροφή μπορεί να ανοίξει σε μια άλλη, μικρότερη ιστορία.

Αυτό ίσως είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της πόλης: η ιστορία δεν βρίσκεται απομονωμένη πίσω από προθήκες, αλλά ενσωματώνεται στο παρόν. Στην ίδια διαδρομή μπορείς να δεις οχυρώσεις, οθωμανικά μνημεία, ίχνη της παλιάς οικονομικής ακμής, αλλά και καφέ, φοιτητές, παρέες, ρυθμούς μιας κανονικής σύγχρονης ελληνικής επαρχιακής πρωτεύουσας που δεν έχει χάσει την αυτοπεποίθησή της. 

Γιατί τα Ιωάννινα είναι και μια πόλη νέων ανθρώπων. Η παρουσία του Πανεπιστημίου δεν είναι απλώς αριθμητική· αλλάζει το κλίμα, την αγορά, την κουλτούρα της καθημερινότητας, ακόμη και τον τρόπο που κατοικείται η πόλη. Δίνει κίνηση, συζητήσεις, βραδινή ενέργεια, μια αίσθηση ότι κάτω από τη σχεδόν μεταφυσική ηρεμία της λίμνης υπάρχει ένα ζωντανό, σύγχρονο αστικό σώμα που συνεχίζει να κινείται. 

Κι αυτό είναι τελικά το μεγάλο πλεονέκτημα των Ιωαννίνων: ότι ισορροπούν ανάμεσα σε διαφορετικά πράγματα χωρίς να σπάνε. Είναι ιστορικά, αλλά όχι παγωμένα. Είναι ρομαντικά, αλλά όχι τουριστικά φτιασιδωμένα. Είναι φοιτητούπολη, αλλά χωρίς να χάνουν την ηπειρώτικη βαρύτητα και τη γείωσή τους. Είναι μια πόλη που μπορείς να τη ζήσεις και ως επισκέπτης και σχεδόν αμέσως να φανταστείς πώς θα ήταν να μείνεις λίγο παραπάνω.

Κάπως έτσι, λίγο πριν την επιστροφή στην Αθήνα και στην επανεκκίνηση της εβδομάδας, τα Γιάννενα αφήνουν αυτή την αίσθηση που αφήνουν οι πόλεις με προσωπικότητα: δεν σου δίνουν απλώς εικόνες, σου αφήνουν διάθεση. Τη διάθεση να ξαναγυρίσεις, χωρίς απαραίτητα να έχεις κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα. Μόνο και μόνο για μια ακόμη βόλτα στη λίμνη, για λίγο φως πάνω στα τείχη, για έναν ακόμη αργό περίπατο σε μια πόλη που ξέρει να μην εξαντλείται με την πρώτη.

• ιωάννινα
• λίμνη
• πάσχα