Δεν είναι ο Όμηρος! Είναι ο Νόλαν!

Κάθε φορά που ένας μεγάλος δημιουργός αγγίζει ένα κλασικό έργο, εμφανίζεται η ίδια ένσταση: «Αυτό δεν το έγραψε ο Όμηρος». Σωστά. Αλλά ποιος ακριβώς ισχυρίστηκε ότι ο Κρίστοφερ Νόλαν γύρισε πιστή, λέξη προς λέξη, μεταφορά της Οδύσσειας;

Η ταινία δεν παρουσιάστηκε ποτέ ως κινηματογραφικό φωτοαντίγραφο του έπους. Είναι διασκευή. Και η διασκευή, από τη φύση της, είναι ερμηνεία. Αν ο κινηματογράφος περιοριζόταν στην πιστή αναπαραγωγή, δεν θα υπήρχε λόγος να γυρίζονται ξανά ο Σαίξπηρ, ο Δάντης, ο Θερβάντες ή ο ίδιος ο Όμηρος. Θα αρκούσε να διαβάζουμε τα βιβλία.

Ο Νόλαν δεν επιχείρησε να διορθώσει τον Όμηρο. Επιχείρησε να συνομιλήσει μαζί του. Να δώσει μια νέα ανάγνωση με τη δική του κινηματογραφική γλώσσα, τη δική του ματιά στον χρόνο, στον πόλεμο, στη μνήμη, στην επιστροφή και στην ανθρώπινη φύση. Αυτό ακριβώς κάνει κάθε μεγάλος δημιουργός όταν καταπιάνεται με ένα κλασικό έργο.

Όσοι απαιτούν απόλυτη πιστότητα, στην πραγματικότητα ζητούν κάτι που δεν είναι κινηματογράφος αλλά εικονογραφημένο βιβλίο. Η τέχνη όμως δεν προχωρά με φωτοτυπίες. Προχωρά με δημιουργικές αναγνώσεις. Διαφορετικά δεν θα υπήρχε ούτε ο Κουροσάβα που διασκεύασε τον Σαίξπηρ, ούτε ο Κόπολα που μετέφερε τον Heart of Darkness στο Βιετνάμ με το Apocalypse Now, ούτε δεκάδες αριστουργήματα που άλλαξαν εποχές και είδη.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Νόλαν άλλαξε στοιχεία της Οδύσσειας. Είναι αν οι αλλαγές υπηρετούν μια συνεκτική καλλιτεχνική πρόταση. Αν φωτίζουν νέες πλευρές του μύθου. Αν κάνουν εκατομμύρια θεατές να ενδιαφερθούν ξανά για τον Όμηρο. Και αν, βγαίνοντας από την αίθουσα, σε οδηγούν να ανοίξεις το ίδιο το έπος.

Η Οδύσσεια του Όμηρου υπάρχει εδώ και σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια και δεν κινδυνεύει από καμία κινηματογραφική διασκευή. Αντίθετα, κάθε μεγάλη διασκευή αποδεικνύει ακριβώς τη διαχρονική δύναμή της: ότι μπορεί να εμπνέει νέους δημιουργούς, να γεννά συζητήσεις και να αποκτά νέο νόημα σε κάθε εποχή.

Όποιος θέλει τον αυθεντικό Όμηρο, έχει το βιβλίο. Όποιος θέλει να δει πώς ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους σκηνοθέτες διαβάζει αυτό το έργο, έχει την ταινία. Τα δύο δεν ανταγωνίζονται. Συνομιλούν.

• Κρίστοφερ Νόλαν
• Οδύσσεια
• Όμηρος