Διαπραγματεύσεις υψηλού ρίσκου: Πούτιν και απεσταλμένοι Τραμπ πιέζουν για ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία – Οι πιέσεις προς τον Ζελένσκι

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα συναντηθεί την Τρίτη στη Μόσχα με τον Αμερικανό ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, μετά τις δηλώσεις του Λευκού Οίκου ότι είναι «πολύ αισιόδοξος» για την επίτευξη συμφωνίας που θα βάλει τέλος στον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και εξωθεσμικός σύμβουλος σε διπλωματικές επαφές, αναμένεται επίσης να παραστεί.

Η σύνοδος πραγματοποιείται ύστερα από δύο ημέρες διαπραγματεύσεων στη Φλόριντα μεταξύ Ουκρανών και Αμερικανών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένων των Γουίτκοφ και Κούσνερ, με στόχο τη βελτίωση ενός αμερικανικού ειρηνευτικού σχεδίου που πολλοί θεωρούσαν ευνοϊκό για τη Ρωσία. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τις συνομιλίες «εποικοδομητικές», πρόσθεσε όμως ότι «υπάρχουν ακόμη πολύ δύσκολα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν». Μετά τη συνάντησή του με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι τη Δευτέρα, ο Ζελένσκι τόνισε ότι οι προτεραιότητες της Ουκρανίας είναι η διατήρηση της κυριαρχίας της χώρας και οι ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας.

Ο Ζελένσκι υπογράμμισε πως «το ζήτημα των εδαφών είναι το πιο δύσκολο» στη συμφωνία, καθώς το Κρεμλίνο επιμένει να παραχωρήσει η Ουκρανία περιοχές στα ανατολικά που εξακολουθεί να ελέγχει – κάτι που το Κίεβο δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν θα δεχθεί. Ο Γουίτκοφ είχε ακόμη συνομιλίες με τον Βρετανό πρωθυπουργό σερ Κιρ Στάρμερ, τον Ζελένσκι και τον νέο Ουκρανό επικεφαλής διαπραγματευτή Ρουστέμ Ουμέροφ, ενώ αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες συμμετείχαν διαδικτυακά στη συνάντηση Ζελένσκι–Μακρόν.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ δήλωσε πως το προσχέδιο της συμφωνίας «έχει βελτιωθεί σημαντικά», προσθέτοντας ότι η κυβέρνηση είναι «πολύ αισιόδοξη». «Αφήνουμε τους διαπραγματευτές να κάνουν τη δουλειά τους, αλλά αισθανόμαστε καλά και ελπίζουμε ότι αυτός ο πόλεμος μπορεί επιτέλους να τελειώσει», είπε χαρακτηριστικά. Την περασμένη εβδομάδα, ο Πούτιν δήλωσε ότι είδε το αμερικανικό προσχέδιο ειρηνευτικής συμφωνίας και πως θα μπορούσε να αποτελέσει «βάση» για έναν μελλοντικό συμβιβασμό. Ωστόσο, το Κρεμλίνο αργότερα εξέφρασε αμφιβολίες για την αποδοχή του σχεδίου, καθώς το Κίεβο και Ευρωπαίοι σύμμαχοί του πέτυχαν αλλαγές σε κρίσιμα σημεία.

Το αρχικό σχέδιο ΗΠΑ–Ρωσίας που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο είχε προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στο Κίεβο και στην Ευρώπη. Πέρα από την εξόφθαλμη εύνοια προς τις ρωσικές απαιτήσεις, ρύθμιζε επίσης τον τρόπο επένδυσης δισεκατομμυρίων από παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη και υπαγόρευε όρους πρόσβασης της Ουκρανίας στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ο Μακρόν δήλωσε τη Δευτέρα ότι «δεν υπάρχει ολοκληρωμένο ειρηνευτικό σχέδιο», τονίζοντας ότι οποιαδήποτε πρόταση πρέπει να διαμορφωθεί με την ουσιαστική συμμετοχή της Ουκρανίας και της Ευρώπης. Υπογράμμισε ότι τα ζητήματα των εδαφικών παραχωρήσεων μπορούν να «οριστικοποιηθούν μόνο από τον πρόεδρο Ζελένσκι», ενώ τα θέματα παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, εγγυήσεων ασφαλείας και της ευρωπαϊκής πορείας της Ουκρανίας απαιτούν ενεργό ρόλο των ευρωπαϊκών χωρών.

Η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι αυτή η εβδομάδα μπορεί να αποδειχθεί «καθοριστική», αλλά ότι η Μόσχα θέλει να διαπραγματευτεί μόνο με όσους «είναι έτοιμοι να της προσφέρουν περισσότερα από όσα ήδη έχει». «Φοβάμαι ότι η πίεση θα στραφεί στον αδύναμο –την Ουκρανία– γιατί είναι ο εύκολος τρόπος να σταματήσει ο πόλεμος μέσω της παράδοσής της, κάτι που δεν εξυπηρετεί κανέναν», δήλωσε.

Τους τελευταίους μήνες η Μόσχα δείχνει κατά διαστήματα να συμμετέχει στις αμερικανικές προσπάθειες μεσολάβησης, όμως πολλές απαιτήσεις της συγκρούονται άμεσα με την ουκρανική κυριαρχία και θεωρούνται απαράδεκτες από το Κίεβο. Πέρα από το εδαφικό, «αγκάθι» παραμένουν και οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία. Το Κίεβο και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι ζητούν σαφείς εγγυήσεις – ακόμη και ένταξη στο ΝΑΤΟ – ώστε η χώρα να μην ξαναδεχθεί επίθεση. Η Ρωσία αντιτίθεται σθεναρά και ο Τραμπ έχει αποκλείσει την ουκρανική ένταξη στην Συμμαχία.

Οι συνομιλίες στη Μόσχα διεξάγονται ενώ Ρώσοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι κατέλαβαν τις στρατηγικής σημασίας πόλεις Ποκρόφσκ και Βοβσάνσκ στην ανατολική Ουκρανία – κάτι που οι ουκρανικές αρχές δεν επιβεβαιώνουν. Ανεξάρτητα έργα ανοιχτών πηγών που παρακολουθούν τη γραμμή του μετώπου αναφέρουν ότι καμία από τις δύο πόλεις δεν έχει καταληφθεί πλήρως.

Πιέσεις προς το Κίεβο σύμφωνα με την ΕΕ

Η Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι το ενδεχόμενο συνάντησης Πούτιν–Γουίτκοφ μπορεί να ασκήσει μεγάλη πίεση στην Ουκρανία να κάνει παραχωρήσεις. Ο Γουίτκοφ – επιχειρηματίας που πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι εκπαίδευε Ρώσους αξιωματούχους στο πώς να κερδίσουν την εύνοια του Τραμπ – φτάνει στη Μόσχα μετά τη συμμετοχή του σε διαβουλεύσεις με την ουκρανική πλευρά στη Φλόριντα.

«Φοβάμαι ότι όλη η πίεση θα στραφεί στο θύμα – την Ουκρανία – ώστε να κάνει παραχωρήσεις», δήλωσε η Κάλας. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Ρωσία άρχισε αυτόν τον πόλεμο και συνεχίζει καθημερινά να πλήττει πολίτες και υποδομές». Ευρωπαίοι ηγέτες αναστατώθηκαν από αμερικανικό σχέδιο που διέρρευσε τον προηγούμενο μήνα, το οποίο έδινε στη Ρωσία εδάφη που ακόμη δεν ελέγχει και επέβαλε στην Ουκρανία να περιορίσει τον στρατό της και να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ. Παρά τις αλλαγές που έγιναν έκτοτε, οι Ευρωπαίοι παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι σε οποιοδήποτε σχέδιο που θα νομιμοποιούσε αλλαγή συνόρων διά της βίας και δεν θα τιμωρούσε εγκλήματα πολέμου.

Ο Ζελένσκι, σε διπλωματική εκστρατεία στην Ευρώπη, επανέλαβε ότι η Ρωσία δεν πρέπει να επιβραβευτεί για την εισβολή της. Είχε συνομιλίες με δώδεκα ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Κιρ Στάρμερ και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. Ο Μακρόν επανέλαβε ότι μόνο η Ουκρανία μπορεί να αποφασίσει για τα εδάφη της και ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να εξασφαλίσει τις εγγυήσεις ασφαλείας. Ο Μερτς, στο ίδιο πνεύμα, δήλωσε ότι δεν μπορεί να υπάρξει «ειρήνη με το ζόρι» και ότι καμία απόφαση δεν πρέπει να ληφθεί χωρίς Ουκρανούς και Ευρωπαίους.

Η Κάλας προειδοποίησε ότι η παραχώρηση συνόρων στη Ρωσία θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο παγκοσμίως. Ταυτόχρονα, χαρακτήρισε «δύσκολες αλλά παραγωγικές» τις συνομιλίες του Σαββατοκύριακου στη Φλόριντα. Ο Ζελένσκι παραδέχτηκε ότι Ουκρανοί και Αμερικανοί διαπραγματευτές δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε οριστικές αλλαγές του αμερικανικού σχεδίου. Ο Γουίτκοφ αναμένεται να φτάσει στη Ρωσία μαζί με τον Κούσνερ. Το Κρεμλίνο δεν έχει επιβεβαιώσει αν ο Κούσνερ θα παραστεί στη συνάντηση με τον Πούτιν.

Μετά τις συνομιλίες στη Φλόριντα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εξέφρασε αισιοδοξία. «Είναι λεπτή διαδικασία, υπάρχουν πολλά κινούμενα μέρη», είπε χαρακτηριστικά.
Οι συνομιλίες συνεχίζονται αυτή την εβδομάδα με την επίσκεψη Γουίτκοφ στη Μόσχα. Ο Ζελένσκι βρίσκεται υπό πίεση λόγω παραίτησης του διευθυντή του γραφείου του, Αντρίι Γερμάκ, εν μέσω έρευνας για διαφθορά – το σοβαρότερο σκάνδαλο της προεδρίας του. Παράλληλα, ο ίδιος αναμένεται να πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στην Ιρλανδία, ενώ ο υπουργός Άμυνας Ντένις Σμιχάλ βρισκόταν στις Βρυξέλλες για συνομιλίες με τους Ευρωπαίους ομολόγους του. Ο Σμιχάλ ενημέρωσε για τις «επείγουσες ανάγκες» των Ουκρανικών δυνάμεων, κυρίως σε αντιαεροπορικά μέσα, και χαιρέτισε τη συνεισφορά 250 εκατ. ευρώ από την Ολλανδία για αγορά όπλων μέσω ΝΑΤΟ. Νέα μελέτη δείχνει ότι η Ρωσία σημείωσε τον Νοέμβριο τις μεγαλύτερες προελάσεις της εδώ και έναν χρόνο, καταλαμβάνοντας 701 τ.χλμ., σύμφωνα με το Institute for the Study of War.

Με πληροφορίες από BBC/TheGuardian

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Ρωσία
• Στιβ Γουίτκοφ