Δικαίωμα στην άμβλωση: Σε ποιες χώρες επιτρέπεται και σε ποιες όχι – Το νομικό καθεστώς στην Ελλάδα

Το Δικαίωμα στην άμβλωση είναι ένα ζήτημα που στην Ελλάδα έχει ρυθμιστεί νομοθετικά εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Μετά τις δηλώσεις της Μαρίας Καρυστιανού επανήλθε αιφνιδιαστικά στο δημόσιο πεδίο όταν μίλησε σε συνέντευξή της για «δημόσια διαβούλευση». Να σημειωθεί ότι στην Ευρώπη το ζήτημα της άμβλωσης, παραμένει έντονα άνισος, με βαθιές θεσμικές, κοινωνικές και πολιτικές διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα.

Η εικόνα της άμβλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Το ζήτημα της άμβλωσης στην Ευρώπη παραμένει βαθιά ανομοιογενές. Παρότι από το 2021 έως σήμερα 15 χώρες έχουν προχωρήσει σε βήματα βελτίωσης της πρόσβασης, τα δικαιώματα των γυναικών εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη χώρα διαμονής τους. Σύμφωνα με τον European Abortion Policies Atlas 2025, οι χώρες που καταγράφουν τις υψηλότερες επιδόσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η Σουηδία με ποσοστό 94,6%, η Γαλλία με 85,2% και η Ολλανδία με 80,3%. Οι υψηλές αυτές βαθμολογίες αποδίδονται στο πλήρως αποποινικοποιημένο νομικό πλαίσιο, στη διαθεσιμότητα υπηρεσιών, στην κάλυψη από τα εθνικά συστήματα υγείας, αλλά και στη θεσμική ενημέρωση των πολιτών μέσω επίσημων κρατικών καναλιών.

Στον αντίποδα, η Μάλτα και η Πολωνία παραμένουν ουραγοί της κατάταξης, με ποσοστά 3,7% και 18,6% αντίστοιχα. Και στις δύο χώρες, η άμβλωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό ποινικοποιημένη, με αυστηρές κυρώσεις και εξαιρετικά περιορισμένη πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες.

Γενικά, οι χώρες της βόρειας και δυτικής Ευρώπης καταλαμβάνουν τις υψηλότερες θέσεις στον Άτλαντα. Από την προηγούμενη έκδοση του 2021, η Γαλλία προχώρησε στη συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος στην άμβλωση, ενώ το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία κατήργησαν τις υποχρεωτικές περιόδους αναμονής. Παράλληλα, η Δανία επέκτεινε το επιτρεπτό όριο στις 18 εβδομάδες κύησης και η Λιθουανία νομιμοποίησε τη φαρμακευτική άμβλωση.

Παρά ταύτα, μόνο η Φινλανδία, η Γαλλία και η Ιρλανδία επιτρέπουν την παροχή υπηρεσιών άμβλωσης μέσω τηλεϊατρικής, ενώ μόλις 13 κράτη-μέλη καλύπτουν πλήρως τη διαδικασία μέσω των εθνικών συστημάτων υγείας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι μόνο πέντε χώρες –η Δανία, η Εσθονία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και η Σουηδία– έχουν προχωρήσει σε πλήρη αποποινικοποίηση της άμβλωσης, παρότι η προσέγγιση αυτή συνιστάται ρητά από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Σε κράτη όπως η Αυστρία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Κύπρος, η άμβλωση επιτρέπεται έως τις 10–14 εβδομάδες, ωστόσο η πρόσβαση συχνά δυσχεραίνεται από γραφειοκρατικές διαδικασίες ή κοινωνικά εμπόδια. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, παραμένουν σε ισχύ η υποχρεωτική συμβουλευτική και η περίοδος αναμονής.

Στις αρνητικές εξελίξεις συγκαταλέγονται οι νέοι περιορισμοί σε χώρες όπως η Ιταλία, η Μάλτα και η Σλοβακία. Στην Ιταλία, αν και η άμβλωση είναι νόμιμη έως τις 12 εβδομάδες, το υψηλό ποσοστό επαγγελματιών υγείας που επικαλούνται αντίρρηση συνείδησης δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στην πράξη.

Στην Ουγγαρία, από το 2022, οι γυναίκες υποχρεώνονται να παρακολουθούν τις ζωτικές λειτουργίες του εμβρύου πριν την άμβλωση, ενώ στη Ρουμανία, παρά το φιλελεύθερο νομικό πλαίσιο, το κόστος και η περιορισμένη διαθεσιμότητα στο δημόσιο σύστημα υγείας λειτουργούν αποτρεπτικά. Σημειώνεται ότι μόνο η Σουηδία και η Γαλλία διαθέτουν ενεργούς κρατικούς μηχανισμούς για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης γύρω από την άμβλωση.

Το νομικό καθεστώς στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η άμβλωση ρυθμίζεται από το άρθρο 304 του Ποινικού Κώδικα και είναι νόμιμη υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Επιτρέπεται έως τις 12 εβδομάδες κύησης για οποιονδήποτε λόγο, έως τις 19 εβδομάδες όταν η εγκυμοσύνη προκύπτει από βιασμό ή άλλο αδίκημα και έως τις 24 εβδομάδες σε περίπτωση σοβαρών ανωμαλιών του εμβρύου. Χωρίς χρονικό περιορισμό επιτρέπεται όταν υπάρχει αναπότρεπτος κίνδυνος για τη ζωή της εγκύου ή σοβαρός και διαρκής κίνδυνος για τη σωματική ή ψυχική της υγεία, πιστοποιημένος από αρμόδιο γιατρό. Σε όλες τις περιπτώσεις απαιτείται η συναίνεση της εγκύου, ενώ η διαδικασία πρέπει να πραγματοποιείται από μαιευτήρα-γυναικολόγο σε οργανωμένη νοσηλευτική μονάδα, με τη συμμετοχή αναισθησιολόγου.

Η ευρωπαϊκή συζήτηση

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει την ένταξη του δικαιώματος στην άμβλωση στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Η πρόταση εγκρίθηκε με 358 ψήφους υπέρ και 202 κατά, ωστόσο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της διαβούλευσης, καθώς απαιτείται ομοφωνία μεταξύ των κρατών-μελών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να αποφασίσει τον Μάρτιο εάν θα προχωρήσει στην υιοθέτησή της.

• αμβλώσεις
• άμβλωση
• Μαρία Καρυστιανού