Δημήτρης Παπαστεργίου: Οι νέοι κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ελλάδα και ο ευρωπαϊκός κανονισμός

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ριζώσει βαθιά στην καθημερινότητά μας, συχνά χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε. Από μια απλή μετάφραση στο κινητό μας μέχρι τον προγραμματισμό των διακοπών, οι αλγόριθμοι δίνουν συνεχώς λύσεις. Το πραγματικό ζήτημα, ωστόσο, ξεκινά όταν η τεχνολογία αυτή αναλαμβάνει να λάβει αποφάσεις. Στην Ελλάδα, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, η χρήση της επεκτείνεται ταχύτατα στη δημόσια διοίκηση, την υγεία και την αγορά εργασίας.

Όταν ένα λογισμικό αξιολογεί το βιογραφικό ενός υποψηφίου ή βοηθά έναν δικαστή και έναν γιατρό, δημιουργούνται τεράστια ερωτήματα. Πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια; Πώς αποφεύγονται οι άδικες διακρίσεις;

Η φιλοσοφία του κινδύνου και οι απαγορεύσεις

Την απάντηση σε αυτούς τους προβληματισμούς έρχεται να δώσει ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός, γνωστός ως AI Act. Η βασική αρχή του κειμένου είναι απόλυτα ξεκάθαρη: Δεν αντιμετωπίζονται όλες οι ψηφιακές εφαρμογές με τα ίδια ακριβώς κριτήρια. Ένα απλό πρόγραμμα συνομιλίας δεν φέρει σε καμία περίπτωση την ίδια ευθύνη με ένα σύστημα που καθορίζει την έγκριση ενός κρατικού επιδόματος.

Ο Ευρωπαίος νομοθέτης υιοθετεί μια αυστηρή προσέγγιση που βασίζεται στην επικινδυνότητα. Όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανή παρέμβαση του λογισμικού στα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, τόσο πιο σφιχτός γίνεται ο κλοιός των κανόνων. Οι εφαρμογές υψηλού κινδύνου οφείλουν να διαθέτουν διαρκή ανθρώπινη εποπτεία και απόλυτη αξιοπιστία. Παράλληλα, πρακτικές όπως το κοινωνικό σκοράρισμα των πολιτών ή η μαζική βιομετρική επιτήρηση, απαγορεύονται οριστικά.

Τι αλλάζει για πολίτες και αγορά

Το νέο θεσμικό πλαίσιο ρίχνει το βάρος στην προστασία του ατόμου. Κάθε πολίτης αποκτά το δικαίωμα να γνωρίζει με βεβαιότητα την εξής συνθήκη: Πότε συνομιλεί με μηχανή και πότε με πραγματικό άνθρωπο. Καμία κρίσιμη απόφαση για τη ζωή του δεν θα λαμβάνεται από αδιαφανή συστήματα χωρίς ίχνος ελέγχου.

Για τον επιχειρηματικό κόσμο, ο νόμος βάζει τέλος στην αβεβαιότητα. Οι εταιρείες ξέρουν πλέον τους κανόνες του παιχνιδιού πριν ρίξουν τα προϊόντα τους στην αγορά. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η δημιουργία του AI Regulatory Sandbox. Μέσα σε αυτό το ελεγχόμενο περιβάλλον, οι ελληνικές νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα μπορούν να τεστάρουν τις καινοτόμες ιδέες τους σε πραγματικές συνθήκες, έχοντας την υποστήριξη του κράτους πριν αυτές κυκλοφορήσουν στο εμπόριο.

Το εθνικό σχέδιο και η επόμενη μέρα

Η συζήτηση για την προσαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού στα εθνικά δεδομένα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή στην Αθήνα. Το ελληνικό νομοσχέδιο αναλαμβάνει να μοιράσει ρόλους. Συγκεκριμένα: Ορίζει τις εποπτικές αρχές, συγκροτεί Κέντρο Συντονισμού και θεσπίζει έναν ενιαίο μηχανισμό για την υποβολή καταγγελιών. Παράλληλα, δημιουργεί ένα Ενιαίο Μητρώο Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης για το Δημόσιο.

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, δίνει το στίγμα της νέας εποχής, εστιάζοντας στην εμπιστοσύνη. «Όσο περισσότερο η τεχνολογία επηρεάζει την καθημερινότητά μας, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευθύνη μας να διαμορφώσουμε κανόνες που προστατεύουν τους πολίτες», σημειώνει χαρακτηριστικά. Το εθνικό πλαίσιο συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο ψηφιακό μετασχηματισμό. Η πολιτεία δίνει πλέον τεράστια βαρύτητα στην εκπαίδευση του κοινού, προωθώντας δράσεις όπως ο οδηγός «Τεχνητή Νοημοσύνη για Όλους», προκειμένου η κοινωνία να κατανοήσει πλήρως και να συμμετάσχει ενεργά στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.

• AI Act
• Τεχνητή Νοημοσύνη