Η σιωπηλή ήττα της ειρήνης: Όταν η βία γίνεται wallpaper και η Δημοκρατία φοράει στολή παραλλαγής

 Δεν μυρίζει μπαρούτι. Δεν ακούγεται σειρήνα. Δεν βλέπεις τραυματίες. Ο πόλεμος πια γίνεται αλλού. Από αλλού. Για αλλού.

Κι εμείς; Στέκουμε στο «απ’ έξω», αλλά ταυτόχρονα μέσα σε όλα.

Ζούμε στην εποχή του πολέμου εξ αποστάσεως: εκεί που δεν χρειάζεται να δεις τον άλλον για να τον καταστρέψεις. Αρκεί να τον εντοπίσει ο δορυφόρος, να τον κατονομάσει η πλατφόρμα, να τον σβήσει ο αλγόριθμος. Η βία μεταμορφώνεται — από πράξη, σε εντολή. Από μάχη, σε interface. Από αίμα, σε πίξελ.

Ο χειριστής του drone γυρνά σπίτι του και ταΐζει το παιδί του. Ο server στη Σιβηρία παγώνει μια πόλη στην Ευρώπη. Η «παράπλευρη απώλεια» είναι ένα παιδί που δεν θα φτάσει ποτέ σχολείο — αλλά αυτό δεν το λέει κανείς. Το λέμε «στοχευμένη επέμβαση».

Αυτός είναι ο κόσμος που ζούμε.

Φόβος χωρίς πρόσωπο, απειλή χωρίς όνομα, κρίση χωρίς αρχή και τέλος. Δεν ξέρεις τι να φοβηθείς. Τον χάκερ; Τον trader του πετρελαίου; Το κακό update ενός κυβερνητικού λογισμικού; Κι όμως — ο φόβος υπάρχει. Σαν ομίχλη μέσα στο μυαλό. Δεν μπορείς να τον εντοπίσεις, αλλά δεν μπορείς και να τον αποτινάξεις.

Αυτή είναι η νέα ψυχολογία του πολέμου: παράνοια χωρίς φανερό εχθρό.

Κι όταν όλα αυτά τα βλέπεις καθημερινά στα δελτία, στα TikTok, στα memes, στην καθυστέρηση του τραμ, τότε παύεις να αντιδράς. Παύεις να εκπλήσσεσαι. Η βία γίνεται φόντο. Η φρίκη διαχέεται τόσο, που δεν πονά πια. Σου κλείνει την καρδιά, αλλά όχι επειδή τη σπαράζει — επειδή την αναισθητοποιεί.

Γι’ αυτό και η γλώσσα αλλάζει. Δεν λέμε πια «σφαγή», λέμε «χειρουργική επέμβαση». Δεν λέμε «νεκροί», λέμε «μη επιβεβαιωμένες πληροφορίες». Δεν λέμε «παιδί χωρίς κεφάλι», λέμε «παράπλευρη απώλεια». Έτσι, το μυαλό αντέχει. Και η εξουσία κάνει τη δουλειά της.

Ο πόλεμος λοιπόν είναι εδώ. Δεν χρειάζεται να σε σκοτώσει. Αρκεί να σου αλλάξει τη συνείδηση.

Και κάπως έτσι, ξυπνάμε κάθε μέρα σε έναν κόσμο που φλέγεται, αλλά οι κραυγές του χάνονται στη βαβούρα του Wi-Fi.

Μέρος 2ο: Όταν η Δημοκρατία φορά στολή παραλλαγής

Δεν χρειάζεται τανκς για να παγώσει η Δημοκρατία. Ούτε απαγόρευση εκλογών. Αρκεί να πιστέψεις πως ο κόσμος βρίσκεται σε μόνιμη εμπόλεμη ζώνη. Ότι όλα είναι «έκτακτα». Ότι ο φόβος είναι λογικός και η σιωπή απαραίτητη. Τότε, χωρίς να το καταλάβεις, η Δημοκρατία σου αρχίζει να μοιάζει με κάτι άλλο: με στρατώνα.

Ο πόλεμος δεν σπάει απλώς κόκαλα· σπάει θεσμούς. Τους λυγίζει πρώτα ψυχολογικά: στο όνομα της προστασίας, όλα επιτρέπονται. Μυστικά διατάγματα, παρακολουθήσεις, «μέτρα για το καλό μας». Κάθε κρίση γίνεται ένα χαλί για να κρυφτεί από κάτω η αυθαιρεσία. Και το πιο επικίνδυνο; Το συνηθίζουμε.

Η πολιτική, αντί να είναι λόγος και διαφωνία, γίνεται πεδίο μάχης. Δεν έχεις αντίπαλο· έχεις «εχθρό». Δεν προτείνεις· αμύνεσαι. Ο δημόσιος λόγος γεμίζει με στρατιωτικές μεταφορές: πόλεμος κατά της παραπληροφόρησης, της μετανάστευσης, της φτώχειας, της πανδημίας. Κι όταν όλα είναι πόλεμος, όλοι όσοι σκέφτονται αλλιώς είναι αυτομάτως ύποπτοι.

Τα media στήνουν θέατρα πολέμου με πλάνα, ήχους, σημαίες, χωρίς αποχρώσεις. Η πολυφωνία πετιέται για να χωρέσει το «μήνυμα». Οι λέξεις χάνουν τις άκρες τους. Η ανάλυση γίνεται «υπονόμευση», η αμφιβολία «προδοσία». Κι έτσι, λίγο λίγο, σταματάμε να σκεφτόμαστε. Μόνο να αποδεχόμαστε.

Ο πόλεμος μπορεί να γίνει μακριά σου — αλλά πάντα βρίσκει τρόπο να εισχωρήσει στο εσωτερικό σου τοπίο. Στο Σύνταγμα, στο βλέμμα, στον τρόπο που λες «καλημέρα» και τι φοβάσαι να συζητήσεις στο τραπέζι.

Δεν είναι λοιπόν ο πόλεμος που σκοτώνει τη Δημοκρατία. Είναι η ανάγκη να αισθανθούμε ασφαλείς, με οποιοδήποτε τίμημα. Και είναι η Δημοκρατία που απογυμνώνεται μόνη της, ξεχνώντας ότι ο ρόλος της δεν είναι να αναδεικνύει τη ζωή — αλλά να μας εκπαιδεύει να την αντέχουμε, μαζί.

Μέρος 3ο: Η Ειρήνη ως ψευδαίσθηση: Όταν το κενό φοράει την προβιά της έννομης τάξης

Παλιά, η ειρήνη είχε σχήμα, είχε χρώμα. Ήταν μια κατάσταση που μπορούσες να τη ζήσεις: χωρίς εκρήξεις, χωρίς σφαίρες, χωρίς σιωπηλές ταφές. Ήταν η γαλήνη μετά τη θύελλα, η φωνή ενός παιδιού που μαθαίνει να μιλά χωρίς να τρέμει. Σήμερα, όμως, η ειρήνη δεν είναι τίποτα απ’ αυτά. Είναι μια φαντασίωση. Μια σκιά. Μια λέξη που κυκλοφορεί σαν άδεια.

Τι σημαίνει «ειρήνη» σήμερα; Να μη σου πέσει βόμβα στο κεφάλι; Ωραία. Αλλά αν κοιμάσαι νηστικός, αν φοβάσαι να μιλήσεις, αν χάνεις το σπίτι σου γιατί δεν πλήρωσες τη ΔΕΗ, είσαι σε ειρήνη; Όχι. Είσαι σε μια άλλη μορφή βίας – άηχη, ύπουλη, μόνιμη.

Ενισχύεται η συμμαχία Ρωσίας – Ιράν: Στρατηγική επιλογή δέσμευσης και παράλληλη προειδοποίηση στη Δύση

Η ειρήνη, όπως την ξέραμε, πέθανε. Στη θέση της υπάρχει ένα status quo για τους ισχυρούς. Αυτοί που μιλάνε για «σταθερότητα», εννοούν τον έλεγχο. Αυτοί που προωθούν την «ειρήνη», εννοούν τη σιωπή των άλλων. Η ειρήνη γίνεται εργαλείο καταστολής: μια πλαστική κανονικότητα όπου όλα είναι «ήσυχα», αρκεί να μην ενοχλείς το σύστημα.

Και μέσα σ’ αυτό το σκηνικό, ο πόλεμος αποκτά νόημα. Κινείται, φωνάζει, τραντάζει. Ενώ η ειρήνη κουβαλά πλήξη, στασιμότητα. Ποιος αντέχει την ηρεμία όταν μέσα του καίγεται; Γι’ αυτό ο κόσμος εθίζεται στη βία, ακόμη κι αν δεν τη ζει άμεσα. Είναι το μόνο που δείχνει «ζωντανό».

Ο πόλεμος έχει αφήγημα. Η ειρήνη, όχι. Και χωρίς αφήγημα, δεν υπάρχει ταυτότητα. Δεν υπάρχει μέλλον.

Ίσως αυτός να είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος της εποχής μας: να μάθουμε να ζούμε με πόλεμο, όχι ως εξαίρεση αλλά ως φυσιολογία. Και να μιλάμε για ειρήνη σαν κάτι που «κάποτε υπήρξε», ενώ στην πραγματικότητα δεν ξέρουμε πια πώς μοιάζει.

• βία
• Δημοκρατία
• ειρήνη
• παράπλευρες απώλειες
• πόλεμος