Ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη: «Πολύ υψηλές» τιμές τον χειμώνα – Ο φόβος για φυσικό αέριο, πετρέλαιο και ρεύμα

Η ενεργειακή κρίση επιστρέφει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, με τις Βρυξέλλες να προετοιμάζονται για έναν χειμώνα κατά τον οποίο το μεγαλύτερο πρόβλημα ενδέχεται να μην είναι η επάρκεια, αλλά το κόστος της ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν, μιλώντας στο άτυπο Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας στο Δουβλίνο στις 29 Σεπτεμβρίου, υπογράμμισε τη σοβαρότητα της κατάστασης. Η ΕΕ δεν διαπιστώνει αυτή τη στιγμή άμεσο κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού, ωστόσο οι διεθνείς αναταράξεις έχουν εκτοξεύσει το κόστος πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο δύσκολη λόγω των χαμηλότερων αποθεμάτων φυσικού αερίου σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, της μειωμένης ροής LNG μέσω του Στενού του Ορμούζ και της μεγάλης εξάρτησης της Ευρώπης από εισαγόμενη ενέργεια.

Πόσο έχουν αυξηθεί οι τιμές του φυσικού αερίου;

Η μεταβολή στην ευρωπαϊκή αγορά είναι εντυπωσιακή. Πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ο ολλανδικός δείκτης TTF, σημείο αναφοράς για τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου, κινούνταν περίπου στα 30-31 ευρώ ανά MWh.

Πλέον βρίσκεται περίπου στα 72-74 ευρώ/MWh, δηλαδή σε υπερδιπλάσια επίπεδα. Νωρίτερα τον Σεπτέμβριο είχε ξεπεράσει προσωρινά ακόμη και τα 80-89 ευρώ/MWh.

Η αύξηση έχει ιδιαίτερη σημασία για τα νοικοκυριά, καθώς το φυσικό αέριο δεν επηρεάζει μόνο το κόστος θέρμανσης. Επειδή χρησιμοποιείται και στην ηλεκτροπαραγωγή, μια νέα μεγάλη άνοδος του TTF μπορεί να μεταφερθεί και στις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Υπάρχει κίνδυνος να ξεμείνει η Ευρώπη από φυσικό αέριο;

Με τα σημερινά δεδομένα, όχι. Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν προβλέπουν άμεσες ελλείψεις, όμως το περιθώριο ασφαλείας είναι αισθητά μικρότερο.

Τα αποθέματα φυσικού αερίου στην ΕΕ βρίσκονται περίπου στο 70%, περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Στις 13 Σεπτεμβρίου, η Λετονία βρισκόταν στο 47,1%, η Ολλανδία στο 52,1% και η Γερμανία στο 55,6%.

Η εικόνα απέχει σημαντικά από εκείνη του 2022. Τον Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς, εν μέσω της τότε ενεργειακής κρίσης, τα ευρωπαϊκά αποθέματα είχαν φτάσει κατά μέσο όρο στο 94,9%.

Εφόσον συνεχιστεί η σημερινή πορεία πλήρωσης, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης θα μπορούσαν να φτάσουν περίπου στο 77%-80% μέχρι τον Νοέμβριο. Η τελική εικόνα θα εξαρτηθεί, ωστόσο, από τον καιρό, τη ζήτηση και κυρίως από τη διαθεσιμότητα LNG στη διεθνή αγορά.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα δεν διαθέτει υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου, όπως επίσης η Κύπρος, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα και η Σλοβενία.

Οι συγκεκριμένες χώρες οφείλουν, βάσει του ευρωπαϊκού πλαισίου, να διαθέτουν ρυθμίσεις αλληλεγγύης με άλλα κράτη-μέλη για την ασφάλεια εφοδιασμού.

Για την Ελλάδα, επομένως, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρχει διαθέσιμο φυσικό αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά, αλλά και σε ποια τιμή θα αγοράζεται. Η παρατεταμένη παραμονή του TTF σε υψηλά επίπεδα μπορεί να μεταφερθεί τόσο στη θέρμανση όσο και στην ηλεκτρική ενέργεια.

Γιατί η Ευρώπη ανησυχεί τόσο πολύ για το ντίζελ;

Ένα δεύτερο μέτωπο της κρίσης αφορά το πετρέλαιο κίνησης. Η διεθνής αγορά ντίζελ βρίσκεται ήδη υπό ισχυρή πίεση και ενδεχόμενοι νέοι περιορισμοί στις αμερικανικές εξαγωγές θα μπορούσαν να επιδεινώσουν την κατάσταση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ήδη σε υψηλού επιπέδου επαφές με τις ΗΠΑ σχετικά με το ενδεχόμενο περιορισμού των εξαγωγών ντίζελ. Αναλυτές εκτιμούν ότι ένα τέτοιο μέτρο θα ενίσχυε τον διεθνή ανταγωνισμό για τις διαθέσιμες ποσότητες και θα δημιουργούσε πρόσθετη πίεση στην Ευρώπη, η οποία είναι καθαρός εισαγωγέας ντίζελ.

Η ανησυχία είναι ιδιαίτερα έντονη καθώς οι υψηλές τιμές των καυσίμων δεν επιβαρύνουν μόνο τους οδηγούς. Αυξάνουν το κόστος μεταφορών και παραγωγής, με κίνδυνο νέες πληθωριστικές πιέσεις να περάσουν στα προϊόντα και στις υπηρεσίες.

Τι αλλάζει η Κομισιόν για να περιορίσει την πίεση;

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει ακόμη και χαλάρωση συγκεκριμένων ενεργειακών κανόνων.

Στο τραπέζι βρίσκεται η αναβολή κατά περίπου έναν χρόνο των νέων απαιτήσεων για τις εκπομπές μεθανίου που συνδέονται με εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι σχετικές υποχρεώσεις επρόκειτο να εφαρμοστούν από τον Ιανουάριο του 2027, ενώ εξετάζεται μετάθεσή τους για τον Ιανουάριο του 2028.

Οι υποστηρικτές της αναβολής θεωρούν ότι θα μειώσει τον κίνδυνο να περιοριστούν διαθέσιμες πηγές προμήθειας σε μια περίοδο εξαιρετικά αυξημένης ενεργειακής αβεβαιότητας. Από την άλλη πλευρά, περιβαλλοντικές οργανώσεις αμφισβητούν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ουσιαστική αποκλιμάκωση των τιμών.

Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο για τον χειμώνα;

Το δυσμενέστερο σενάριο συνδυάζει πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, περιορισμένες ροές LNG και νέα προβλήματα στις διεθνείς ενεργειακές οδούς.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι ένας πολύ κρύος χειμώνας, σε συνδυασμό με παρατεταμένα προβλήματα στο Στενό του Ορμούζ, θα μπορούσε να προκαλέσει νέα μεγάλη άνοδο των διεθνών τιμών LNG. Σε αυτή την περίπτωση, η Ευρώπη θα αναγκαζόταν να ανταγωνιστεί πολύ πιο επιθετικά τις ασιατικές αγορές για διαθέσιμα φορτία.

Το πρόβλημα θα μπορούσε τότε να περάσει από το φυσικό αέριο στο ηλεκτρικό ρεύμα, καθώς σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να παίζουν κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας.

Γιατί ο χειμώνας του 2026-2027 θεωρείται τόσο κρίσιμος;

Η μεγάλη διαφορά σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις είναι ότι η Ευρώπη έχει πλέον περισσότερες υποδομές LNG, μεγαλύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών και χαμηλότερη ενεργειακή ζήτηση. Την ίδια στιγμή, όμως, περίπου το 80% του φυσικού αερίου που χρησιμοποιεί εισάγεται, αφήνοντας την ευρωπαϊκή οικονομία εκτεθειμένη στις διεθνείς γεωπολιτικές αναταράξεις.

Η Κομισιόν έχει ήδη καλέσει τις κυβερνήσεις να εξετάσουν μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς τα αποθέματα παραμένουν χαμηλά και το κόστος υψηλό.

Το βασικό μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι επομένως διπλό: η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα μπροστά σε άμεση έλλειψη ενέργειας, αλλά εισέρχεται στον χειμώνα με μικρότερο «μαξιλάρι» και πολύ ακριβότερο φυσικό αέριο.

Το πόσο δύσκολος θα αποδειχθεί τελικά ο χειμώνας θα εξαρτηθεί από τρεις παράγοντες: τις θερμοκρασίες, την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή και τη δυνατότητα της Ευρώπης να εξασφαλίζει LNG χωρίς να χρειάζεται να το αγοράζει σε ακόμη υψηλότερες τιμές.

 

• Ενεργειακή Κρίση