Ενεργειακός χειμώνας στην Ευρώπη: «Μειώστε την κατανάλωση για όσο χρειαστεί» – Επιστρέφουν τα μέτρα του 2022

Χαμηλότερη θέρμανση στα δημόσια κτίρια, τέλος στις θερμάστρες εξωτερικού χώρου, σβηστά φώτα όπου δεν είναι απαραίτητα και περιορισμός της κατανάλωσης στις ώρες αιχμής. Η Ευρώπη δεν βρίσκεται ακόμη μπροστά σε έλλειψη φυσικού αερίου, αλλά η Κομισιόν αρχίζει να ξανανοίγει το εγχειρίδιο της ενεργειακής κρίσης του 2022. Και αυτή τη φορά η προειδοποίηση έρχεται πριν μπει καν ο Οκτώβριος.

Το μήνυμα που έστειλε ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν στους υπουργούς Ενέργειας των 27 κρατών-μελών είναι προσεκτικά διατυπωμένο, αλλά δύσκολα παρερμηνεύεται.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει, όπως αναφέρει, «κρίση τιμών που συνδέεται με κρίση εφοδιασμού» και οι κυβερνήσεις καλούνται να εξετάσουν μέτρα που θα μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας «για όσο διάστημα είναι απαραίτητο».

Δεν πρόκειται ακόμη για υποχρεωτικό δελτίο ενέργειας.

Κομισιόν προς «27»: Αντιμετωπίστε την ενεργειακή κρίση ή δείτε την Ακροδεξιά στην εξουσία

Πρόκειται όμως για ένα καθαρό μήνυμα: αν η διεθνής ενεργειακή πίεση συνεχιστεί, η πρώτη γραμμή άμυνας της Ευρώπης θα είναι ξανά η κατανάλωση.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι τελειώνει σήμερα το αέριο

Αυτό είναι και το πρώτο στοιχείο που πρέπει να ξεκαθαριστεί.

Η Κομισιόν δεν αναφέρει ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε άμεσο κίνδυνο να μείνει χωρίς φυσικό αέριο. Η ίδια η επιστολή του Γιόργκενσεν σημειώνει ότι δεν υπάρχει προς το παρόν άμεση απειλή για την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού.

Η σύγκρουση με το Ιράν έχει αναστατώσει τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει περιορίσει τη διαθεσιμότητα φορτίων και έχει εντείνει τον ανταγωνισμό Ευρώπης και Ασίας για LNG.

Η ήπειρος μπορεί λοιπόν να βρει ενέργεια.

Το ερώτημα είναι σε ποια τιμή.

Και όταν εκατοντάδες δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου διαπραγματεύονται σε μια παγκόσμια αγορά όπου κάθε γεωπολιτικό επεισόδιο μπορεί να εκτινάξει τις τιμές, η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι μόνο θέμα φυσικών ποσοτήτων.

Είναι και θέμα του αν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κράτη μπορούν να πληρώσουν τον λογαριασμό.

Οι αποθήκες στο 70,87% λίγο πριν από τον Οκτώβριο

Εδώ βρίσκεται ο αριθμός που εξηγεί μεγάλο μέρος της ανησυχίας.

Στις 27 Σεπτεμβρίου οι αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν γεμάτες κατά 70,87%, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Gas Infrastructure Europe.

Το ποσοστό από μόνο του δεν σημαίνει ότι έρχεται έλλειψη.

Δείχνει όμως ότι η Ευρώπη μπαίνει προς τη χειμερινή περίοδο με σαφώς μικρότερο μαξιλάρι από εκείνο που θα επιθυμούσε.

Και οι αποκλίσεις ανάμεσα στις χώρες είναι τεράστιες.

Η Πολωνία βρίσκεται σχεδόν στο 99%, η Ιταλία στο 86,6% και η Γαλλία πάνω από το 82%. Αντίθετα, η Γερμανία βρίσκεται μόλις στο 57,4% και η Ολλανδία περίπου στο 57,5%.

ΕΕ: Προειδοποίηση για νέα κρίση στις τιμές ενέργειας – Τι ζητά από τα κράτη-μέλη

Αυτό σημαίνει ότι ένας βαρύς χειμώνας, μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση ή μια νέα διαταραχή στις παγκόσμιες ροές LNG δεν θα επηρέαζε όλα τα κράτη με τον ίδιο τρόπο.

Γιατί η Κομισιόν δεν λέει απλώς «γεμίστε τις αποθήκες»

Θα φαινόταν αυτονόητο: αν τα αποθέματα είναι χαμηλότερα, αγοράζεται περισσότερο φυσικό αέριο και οι δεξαμενές γεμίζουν.

Στην πραγματικότητα, αυτή ακριβώς η κίνηση μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα.

Όταν πολλές ευρωπαϊκές χώρες βγουν ταυτόχρονα στην αγορά και προσπαθήσουν να εξασφαλίσουν μεγάλες ποσότητες LNG σε ένα ήδη στενό διεθνές περιβάλλον, η ίδια η ζήτηση μπορεί να εκτινάξει ακόμη περισσότερο τις τιμές.

Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον μεγαλύτερη ευελιξία στους στόχους αποθήκευσης και η Κομισιόν ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να αποφύγουν τις αγορές πανικού.

Ήδη από την άνοιξη, μετά την επιδείνωση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή, οι Βρυξέλλες είχαν αρχίσει να εξετάζουν εκ νέου εργαλεία της κρίσης του 2022.

Το εγχειρίδιο του 2022 επιστρέφει

Και εδώ αρχίζει η συζήτηση που θα αφορά άμεσα την καθημερινότητα εφόσον η κατάσταση χειροτερέψει.

Η επιστολή Γιόργκενσεν παραπέμπει σε μέτρα που δοκιμάστηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται ο περιορισμός της θερμοκρασίας στα δημόσια κτίρια, η αποφυγή θέρμανσης εξωτερικών χώρων, το σβήσιμο μη απαραίτητου δημόσιου φωτισμού και η προσπάθεια μεταφοράς μέρους της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας εκτός των ωρών αιχμής.

Για την ώρα, πρόκειται για εθελοντικές και εθνικά σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις.

Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή εντολή προς τα νοικοκυριά να μειώσουν τη θέρμανσή τους ούτε απόφαση για υποχρεωτικές διακοπές ηλεκτροδότησης.

Αυτό έχει σημασία, γιατί άλλο πράγμα είναι η προετοιμασία και άλλο η ενεργειακή έκτακτη ανάγκη.

Ωστόσο, το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες επιλογές επιστρέφουν επίσημα στο τραπέζι πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου δείχνει το επίπεδο αβεβαιότητας που επικρατεί στις Βρυξέλλες.

Τι υπάρχει στο επόμενο συρτάρι

Υπάρχει όμως και δεύτερο επίπεδο μέτρων.

Τα εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης μπορούν, εφόσον η κατάσταση γίνει σοβαρότερη, να προβλέψουν διακοπτόμενες συμβάσεις παροχής φυσικού αερίου σε μεγάλους καταναλωτές, αλλαγή καυσίμου σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και άλλους μηχανισμούς μείωσης της βιομηχανικής κατανάλωσης.

Αυτά δεν αποτελούν σήμερα απόφαση της Κομισιόν.

Είναι όμως τα εργαλεία που υπάρχουν ήδη διαθέσιμα εάν η κρίση μετακινηθεί από το επίπεδο της ακρίβειας στο επίπεδο της πραγματικής πίεσης στον εφοδιασμό.

Και αυτή η διάκριση είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της σημερινής συζήτησης:

η Ευρώπη δεν περιμένει να ξεσπάσει η κρίση για να συζητήσει τι θα κάνει. Προετοιμάζεται για την πιθανότητα να χειροτερέψει.

Από τη Ρωσία στο LNG – Η εξάρτηση άλλαξε μορφή

Το 2022 το πρόβλημα είχε συγκεκριμένο όνομα: ρωσικό φυσικό αέριο.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, η ευρωπαϊκή ενεργειακή γεωγραφία έχει αλλάξει θεαματικά.

Η ΕΕ διαθέτει μεγαλύτερη δυνατότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου, πολύ περισσότερες ανανεώσιμες πηγές και χαμηλότερη συνολική ζήτηση αερίου σε σχέση με την περίοδο πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. Γι’ αυτό και ο Γιόργκενσεν υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη είναι σήμερα καλύτερα προετοιμασμένη.

Όμως η νέα αρχιτεκτονική έχει τη δική της αδυναμία.

Το LNG είναι παγκόσμια εμπορεύσιμο προϊόν.

Ένα φορτίο που σήμερα κατευθύνεται στην Ευρώπη μπορεί αύριο να πάει στην Ασία εάν ένας αγοραστής εκεί προσφέρει υψηλότερη τιμή.

Η Ευρώπη απαλλάχθηκε σε μεγάλο βαθμό από την εξάρτηση από έναν κυρίαρχο προμηθευτή μέσω αγωγών, αλλά έγινε περισσότερο εκτεθειμένη σε μια παγκόσμια αγορά στην οποία ανταγωνίζεται για κάθε διαθέσιμο φορτίο.

Μόνο τον Ιανουάριο του 2026, οι ΗΠΑ κάλυψαν περίπου το 60% των εισαγωγών LNG της ΕΕ, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που είχε μεταδώσει το Reuters.

Η εξάρτηση επομένως δεν εξαφανίστηκε.

Άλλαξε γεωγραφία και μορφή.

Η ενεργειακή κρίση είναι πλέον και κρίση κόστους ζωής

Υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά της ιστορίας που οι κυβερνήσεις γνωρίζουν πολύ καλά.

Σήμερα σχεδόν ένας στους δέκα Ευρωπαίους δεν μπορεί να θερμάνει επαρκώς το σπίτι του, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Γι’ αυτό η νέα ενεργειακή αναταραχή δεν αντιμετωπίζεται όπως μια απλή διακύμανση στις διεθνείς αγορές.

Ένα νέο ράλι στο φυσικό αέριο μεταφέρεται στο ηλεκτρικό ρεύμα, στη βιομηχανία, στις μεταφορές και τελικά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει πλέον ότι το πρόβλημα της οικονομικά προσιτής ενέργειας έχει γίνει κεντρικό κοινωνικό ζήτημα, όχι απλώς ενεργειακό.

Και εδώ υπάρχει ένα δύσκολο πολιτικό παράδοξο:

η μείωση της ζήτησης μπορεί να περιορίζει τις τιμές συνολικά, αλλά ένας πολίτης που ήδη δυσκολεύεται να θερμάνει το σπίτι του δεν έχει πάντοτε άλλη κατανάλωση να κόψει.

Δεν είναι ακόμη συναγερμός – Είναι όμως προειδοποίηση

Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα στο σημείο του χειμώνα του 2022.

Δεν υπάρχουν κλειστές στρόφιγγες από τη Ρωσία που να αφαιρούν ξαφνικά το βασικότερο κομμάτι του εφοδιασμού της και δεν έχει ανακοινωθεί κανένα πανευρωπαϊκό υποχρεωτικό πρόγραμμα περιορισμού της κατανάλωσης.

Όμως η επιστολή Γιόργκενσεν λέει κάτι που ίσως είναι εξίσου σημαντικό:

η περίοδος κατά την οποία η Ευρώπη πίστευε ότι είχε αφήσει πίσω της την ενεργειακή κρίση δεν αποδείχθηκε τόσο ασφαλής όσο φαινόταν.

Η ήπειρος διαθέτει περισσότερες υποδομές LNG, περισσότερες ανανεώσιμες πηγές και μεγαλύτερη εμπειρία.

Παραμένει, όμως, εξαρτημένη από εισαγόμενη ενέργεια και από διεθνείς αγορές που μπορούν να ανατραπούν μέσα σε λίγες ημέρες από έναν πόλεμο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Γι’ αυτό και η φράση «για όσο διάστημα είναι απαραίτητο» έχει μεγαλύτερη σημασία από όσο φαίνεται.

Δεν αποτελεί εντολή να κατεβάσει σήμερα η Ευρώπη τους διακόπτες.

Είναι η υπενθύμιση ότι, εάν ο χειμώνας, οι αγορές και η γεωπολιτική κινηθούν προς τη λάθος κατεύθυνση, οι διακόπτες είναι και πάλι ένα από τα πρώτα εργαλεία που βρίσκονται πάνω στο τραπέζι.

• LNG
• ενέργεια
• Ενεργειακή Κρίση
• Ευρωπαϊκή Ένωση
• φυσικό αέριο