Έξαρση γρίπης, Covid-19 και RSV: Ποιοι πρέπει να εμβολιαστούν και πότε – Οι νέες οδηγίες του ΕΟΔΥ

Με την περίοδο των αναπνευστικών λοιμώξεων να πλησιάζει, ο ΕΟΔΥ δημοσιοποίησε τις συστάσεις για τον εμβολιασμό κατά της γρίπης, της Covid-19 και του RSV, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ηλικιωμένων, των παιδιών, των εγκύων και των ανθρώπων με χρόνια νοσήματα. Παράλληλα, η διάθεση των αντιγριπικών εμβολίων στα φαρμακεία έχει ήδη ξεκινήσει, με τη χώρα να προετοιμάζεται για τους μήνες κατά τους οποίους αυξάνεται η κυκλοφορία των αναπνευστικών ιών.

Η φετινή εμβολιαστική περίοδος ξεκίνησε στις 2 Οκτωβρίου, ενώ στην Ελλάδα αναμένεται να εισαχθούν συνολικά 3,64 εκατομμύρια δόσεις αντιγριπικών εμβολίων, έναντι 3,5 εκατομμυρίων την προηγούμενη περίοδο. Ήδη το 30% των διαθέσιμων ποσοτήτων έχει διανεμηθεί στα φαρμακεία.

Οι υγειονομικές αρχές υπενθυμίζουν ότι ο εμβολιασμός αποτελεί το αποτελεσματικότερο διαθέσιμο μέτρο πρόληψης της σοβαρής γρίπης και των επιπλοκών της, ενώ η έγκαιρη ανοσοποίηση μπορεί να μειώσει τις νοσηλείες και την πίεση στο σύστημα υγείας.

Πότε πρέπει να γίνεται το αντιγριπικό εμβόλιο

Το καταλληλότερο διάστημα για τον αντιγριπικό εμβολιασμό στην Ελλάδα είναι από τα μέσα Οκτωβρίου έως το τέλος Νοεμβρίου, ώστε ο οργανισμός να προλάβει να αναπτύξει ανοσολογική προστασία πριν από την έξαρση της γρίπης.

Μετά τη χορήγηση του εμβολίου απαιτούνται περίπου δύο εβδομάδες για την ανάπτυξη της ανοσολογικής απόκρισης.

Στην Ελλάδα, η δραστηριότητα της γρίπης συνήθως αυξάνεται τον Ιανουάριο και κορυφώνεται τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο. Ωστόσο, η έναρξη και η ένταση του επιδημικού κύματος δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια.

Όσοι δεν προλάβουν να εμβολιαστούν μέχρι το τέλος Νοεμβρίου μπορούν να κάνουν το εμβόλιο και αργότερα, κατά τη διάρκεια της περιόδου κυκλοφορίας της γρίπης.

Ποιοι πρέπει να κάνουν κατά προτεραιότητα το αντιγριπικό εμβόλιο

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, προτεραιότητα έχουν τα άτομα που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης ή επιπλοκών.

Στις ομάδες αυτές περιλαμβάνονται:

• Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.

• Βρέφη και παιδιά από 6 μηνών έως 5 ετών.

• Παιδιά μεγαλύτερα των 5 ετών και ενήλικες με χρόνια νοσήματα, όπως καρδιολογικές ή αναπνευστικές παθήσεις, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο.

• Άτομα με ανοσοκαταστολή, ιστορικό μεταμόσχευσης, νευρολογικά ή νευρομυϊκά νοσήματα και νοσογόνο παχυσαρκία.

• Έγκυες, λεχώνες και γυναίκες που θηλάζουν.

• Άτομα που ζουν μαζί με ή φροντίζουν ευάλωτους ασθενείς.

• Εργαζόμενοι σε νοσοκομεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και άλλες υγειονομικές δομές, καθώς και άτομα σε κλειστές δομές.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον εμβολιασμό του υγειονομικού προσωπικού, καθώς οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία εκτίθενται συχνότερα σε αναπνευστικές λοιμώξεις και μπορούν να μεταδώσουν τους ιούς σε ασθενείς με μειωμένη άμυνα.

Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι είναι επιβεβλημένη η υψηλή εμβολιαστική κάλυψη στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, στις Μονάδες Νεογνών, στις Ογκολογικές και Αιματολογικές Κλινικές, στις Μονάδες Μεταμοσχεύσεων, στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών και στις υπόλοιπες δομές που περιθάλπουν ευπαθείς ασθενείς.

Πέντε κατηγορίες αντιγριπικών εμβολίων – Ποια είναι η διαφορά τους

Για την περίοδο 2026-2027 κυκλοφορούν διαφορετικές κατηγορίες τριδύναμων αντιγριπικών εμβολίων, οι οποίες καλύπτουν τρία στελέχη του ιού της γρίπης.

Τα διαθέσιμα είδη είναι:

• TIVe: Συμβατικό αδρανοποιημένο εμβόλιο, το οποίο παράγεται με τη χρήση αυγών όρνιθας.

• TIVc: Αδρανοποιημένο εμβόλιο που παρασκευάζεται σε κυτταροκαλλιέργειες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την ηλικία των 6 μηνών, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων σοβαρής αλλεργίας στο αυγό, σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες.

• TIV-HD: Εμβόλιο υψηλής δόσης, με μεγαλύτερη ποσότητα αντιγόνου.

• aTIV: Εμβόλιο με ανοσοενισχυτικό, το οποίο ενισχύει την ανοσολογική απόκριση.

• LAIV: Εμβόλιο με ζώντα εξασθενημένο ιό, το οποίο χορηγείται ως ρινικό εκνέφωμα σε παιδιά και εφήβους.

Τα ενισχυμένα εμβόλια TIV-HD και aTIV προτείνονται για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, καθώς και για ενήλικες 18 έως 64 ετών που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση συμπαγούς οργάνου.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έχουν εισαχθεί περίπου 460.000 δόσεις ενισχυμένων αντιγριπικών εμβολίων.

Εάν ένα ενισχυμένο εμβόλιο δεν είναι διαθέσιμο για κάποιον ηλικιωμένο, οι υγειονομικές αρχές επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να καθυστερεί η ανοσοποίησή του. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χορηγηθεί άλλο κατάλληλο διαθέσιμο αντιγριπικό εμβόλιο.

Το ρινικό αντιγριπικό εμβόλιο για παιδιά – Ποια δεν πρέπει να το κάνουν

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά είναι διαθέσιμο στην Ελλάδα το ρινικό αντιγριπικό εμβόλιο, με περίπου 200.000 δόσεις, περισσότερες από την περσινή περίοδο.

Το εμβόλιο χορηγείται από παιδιάτρους σε παιδιά και εφήβους ηλικίας από 2 έως κάτω των 18 ετών, χωρίς ένεση, μέσω ρινικού εκνεφώματος.

Δεν είναι όμως κατάλληλο για όλα τα παιδιά.

Δεν πρέπει να χορηγείται σε παιδιά με ανοσοκαταστολή, σε όσα έχουν ιστορικό βρογχικού άσθματος ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια συριγμού σύμφωνα με τις σχετικές αντενδείξεις, καθώς και σε παιδιά που λαμβάνουν μακροχρόνια αγωγή με ασπιρίνη.

Επίσης, δεν χορηγείται σε παιδιά με γνωστή σοβαρή αναφυλακτική αντίδραση σε συστατικό του εμβολίου.

Για παιδιά που ζουν με ανθρώπους με σοβαρή ανοσοκαταστολή προτιμάται το ενέσιμο αδρανοποιημένο εμβόλιο. Εάν χορηγηθεί το ρινικό, συνιστάται αποφυγή στενής επαφής με το ευάλωτο άτομο για επτά ημέρες.

Πόσες δόσεις χρειάζονται τα παιδιά και οι ενήλικες

Για τους περισσότερους ενήλικες και παιδιά ο αντιγριπικός εμβολιασμός περιλαμβάνει μία δόση κάθε χρόνο.

Δύο δόσεις απαιτούνται σε ορισμένα παιδιά κάτω των 9 ετών, όταν εμβολιάζονται για πρώτη φορά ή έχουν λάβει στο παρελθόν μόνο μία δόση.

Στην περίπτωση αυτή, το μεσοδιάστημα πρέπει να είναι τουλάχιστον 28 ημέρες.

Αντίστοιχα, για το ρινικό εμβόλιο, παιδιά κάτω των 9 ετών που δεν έχουν εμβολιαστεί προηγουμένως κατά της εποχικής γρίπης χρειάζονται δεύτερη δόση έπειτα από τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες.

Δωρεάν αντιγριπικός εμβολιασμός από τα φαρμακεία

Τα συμβατικά αντιγριπικά εμβόλια χορηγούνται δωρεάν από τα ιδιωτικά φαρμακεία, τόσο σε ασφαλισμένους όσο και σε ανασφάλιστους, χωρίς να απαιτείται ιατρική συνταγή.

Για τα ενισχυμένα αντιγριπικά εμβόλια απαιτείται ιατρική συνταγή, ενώ το ρινικό εμβόλιο χορηγείται από παιδιάτρους.

Κάθε αντιγριπικός εμβολιασμός πρέπει να καταχωρίζεται υποχρεωτικά στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών από τον επαγγελματία υγείας που τον πραγματοποιεί.

Ο γενικός γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, Μανόλης Κατσαράκης, διαβεβαιώνει ότι υπάρχει επάρκεια και διαφορετικές επιλογές εμβολίων.

Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, καταγράφεται σταθερή αύξηση των αντιγριπικών εμβολιασμών μέσω των φαρμακείων. Την περίοδο 2023-2024 χορηγήθηκαν περίπου 1,4 εκατομμύρια δόσεις, την περίοδο 2024-2025 ο αριθμός αυξήθηκε σε 1,92 εκατομμύρια, ενώ την περίοδο 2025-2026 έφτασε τις 2,04 εκατομμύρια.

Covid-19: Ποιοι πρέπει να κάνουν το επικαιροποιημένο εμβόλιο

Για την περίοδο 2026-2027, η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών συστήνει τον εμβολιασμό κατά της Covid-19 κυρίως σε άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.

Συγκεκριμένα, το επικαιροποιημένο εμβόλιο συνιστάται σε:

• Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.

• Άτομα από 6 μηνών έως 59 ετών με υποκείμενα νοσήματα ή άλλες καταστάσεις αυξημένου κινδύνου.

• Άτομα με ανοσοκαταστολή.

• Έγκυες γυναίκες με υποκείμενα νοσήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσου.

• Επαγγελματίες υγείας.

Για τους ανθρώπους ηλικίας 75 ετών και άνω, καθώς και για όσους έχουν ανοσοκαταστολή, συνιστάται μία επιπλέον δόση του επικαιροποιημένου εμβολίου, με μεσοδιάστημα έξι μηνών από τον προηγούμενο εμβολιασμό.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει συστήσει την επικαιροποίηση των εμβολίων για τη φετινή περίοδο ώστε να στοχεύουν την παραλλαγή XFG του SARS-CoV-2, η οποία ανήκει στην οικογένεια των υποπαραλλαγών JN.1 της Όμικρον.

Τα ραντεβού για τον εμβολιασμό κατά της Covid-19 μπορούν να προγραμματίζονται μέσω της πλατφόρμας emvolio.gov.gr, καθώς και μέσω φαρμακείων ή Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών.

Το αντιγριπικό εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί την ίδια ημέρα με το εμβόλιο κατά της Covid-19, σε διαφορετικό σημείο του σώματος, ή σε οποιαδήποτε άλλη ημέρα πριν ή μετά από αυτό.

RSV: Ποιοι ηλικιωμένοι και έγκυες χρειάζονται εμβολιασμό

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται φέτος και στην προστασία από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό, γνωστό ως RSV, ο οποίος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις του αναπνευστικού, κυρίως σε βρέφη, ηλικιωμένους και ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα.

Σύμφωνα με τις εθνικές συστάσεις, μία δόση εμβολίου κατά του RSV προτείνεται για:

• Όλους τους ενήλικες ηλικίας 75 ετών και άνω.

• Άτομα ηλικίας 60 έως 74 ετών με χρόνια νοσήματα ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες.

• Έγκυες γυναίκες ηλικίας 18 ετών και άνω, από την 32η έως και την 36η εβδομάδα και 6 ημέρες της κύησης, όταν η αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού βρίσκεται μεταξύ 1ης Νοεμβρίου και 31ης Μαρτίου.

Για τον εμβολιασμό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης χρησιμοποιείται το εμβόλιο RSVpreF, με την εμπορική ονομασία Abrysvo.

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, τα έως τώρα δεδομένα δείχνουν ότι τα εγκεκριμένα εμβόλια κατά του RSV προσφέρουν προστασία διάρκειας περίπου τριών ετών. Δεν προβλέπεται επομένως ετήσια επανάληψη, όπως συμβαίνει με το αντιγριπικό εμβόλιο.

Προστασία των βρεφών από τον RSV με μονοκλωνικό αντίσωμα

Για τα νεογνά, τα βρέφη και ορισμένα παιδιά ηλικίας έως 2 ετών προβλέπεται επιπλέον προστασία με τη χορήγηση του μονοκλωνικού αντισώματος μακράς δράσης nirsevimab.

Δεν πρόκειται για κλασικό εμβόλιο, αλλά για παθητική ανοσοποίηση, κατά την οποία χορηγούνται έτοιμα αντισώματα ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης από RSV.

Η χορήγησή του γίνεται κατά την περίοδο αυξημένης κυκλοφορίας του ιού, η οποία στην Ελλάδα εκτείνεται συνήθως από τις αρχές Νοεμβρίου έως τα τέλη Μαρτίου.

Οι ηλικιακές και ιατρικές προϋποθέσεις καθορίζονται από το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων.

Γιατί οι υγειονομικές αρχές επιμένουν στον έγκαιρο εμβολιασμό

Η συνύπαρξη της γρίπης, του κορωνοϊού και του RSV κατά τους χειμερινούς μήνες αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα όταν οι λοιμώξεις προσβάλλουν ανθρώπους με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η προστασία πρέπει να ξεκινά πριν από την κορύφωση της κυκλοφορίας των ιών και όχι όταν ήδη παρατηρείται μεγάλη αύξηση των περιστατικών.

Πέρα από τα εμβόλια κατά της γρίπης, της Covid-19 και του RSV, οι πολίτες καλούνται να συζητούν με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό τους και για άλλους προληπτικούς εμβολιασμούς, όπως εκείνους κατά του πνευμονιόκοκκου και του έρπητα ζωστήρα, ανάλογα με την ηλικία και το ιατρικό ιστορικό τους.

Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, έχει ήδη καλέσει τους πολίτες να μην αναβάλλουν τον εμβολιασμό, υπενθυμίζοντας τη σημασία της προστασίας τόσο των ίδιων όσο και των ευάλωτων ανθρώπων του περιβάλλοντός τους.

Το βασικό μήνυμα του ΕΟΔΥ είναι ότι η πρόληψη πρέπει να γίνεται εγκαίρως. Ο εμβολιασμός, σε συνδυασμό με την υγιεινή των χεριών, τον επαρκή αερισμό και την αποφυγή επαφής με ευάλωτους ανθρώπους όταν υπάρχουν συμπτώματα λοίμωξης, μπορεί να περιορίσει τη διασπορά των αναπνευστικών ιών και κυρίως τις σοβαρές επιπλοκές που προκαλούν.

• RSV
• γρίπη
• εμβολιασμός
• ΕΟΔΥ
• ιός RSV
• κορωνοϊός
• παιδικοί εμβολιασμοί