Φράγμα Μαραθώνα: Οι άνθρωποι πίσω από το έργο

Πίσω από κάθε μεγαλόπνοο έργο υπάρχουν άνθρωποι. Οι άνθρωποι που το οραματίστηκαν, που έβαλαν το «νερό στο αυλάκι», οι άνθρωποι που το υλοποίησαν κι αυτοί που επωφελήθηκαν τα χρόνια που ακολούθησαν.

Η δημιουργία της τεχνητής λίμνης και του φράγματος του Μαραθώνα είναι από τα μεγαλύτερα τεχνικά έργα που πραγματοποιήθηκαν ποτέ στην Ελλάδα, αν λάβουμε υπόψη την ιστορική συγκυρία . Η υλοποίησή του σκόνταψε πολλές φορές –οι τεχνικές δυσκολίες, η οικονομική δυσπραγία και η δυσπιστία των κατοίκων Αθηνών και Πειραιά ήταν μερικά από τα εμπόδια που χρειάστηκε να ξεπεραστούν. Όμως, η δραματική αύξηση των υδρευτικών αναγκών –συνέπεια και της έλευσης του προσφυγικού κύματος μετά από την  Μικρασιατική Καταστροφή- καθιστούσε υποχρεωτική την «υπέρβαση» των προβλημάτων.

Η ιστορία της δημιουργίας του φράγματος περιγράφεται για πρώτη φορά αναλυτικά μέσα από σπάνια τεκμήρια από το Ιστορικό Αρχείο της ΕΥΔΑΠ στην έκθεση «90 Χρόνια από την δημιουργία του Φράγματος του Μαραθώνα». στο Κέντρο Πολιτισμού Ελληνικός Κόσμος.  

Όλοι οι άνθρωποι του …Φράγματος
Οι πολιτικοί:
1. Ελευθέριος Βενιζέλος
Η συμβολή του υπήρξε κρίσιμη σε τρεις χρονικές στιγμές. Το 1919 ανέθεσε στην τεχνική εταιρεία Hughes & Lancaster να επανεξετάσει ορισμένα τεχνικά προβλήματα που είχαν εντοπιστεί στις μελέτες για τη μεταφορά των νερών της Στυμφαλίας. Λίγους μήνες αργότερα, στη διάρκεια ταξιδιού του στο Παρίσι, ήρθε σε επαφή με τον George Davis του τεχνικού γραφείου Ford, Bacon & Davis της Νέας Υόρκης για την εκπόνηση ενός εναλλακτικού σχεδίου για την ύδρευση και αποχέτευση του πολεοδομικού συγκροτήματος της πρωτεύουσας. Μεταξύ Δεκεμβρίου του ’23 και Ιανουαρίου του ’24, ως επικεφαλής μια από τις πιο βραχύβιες κυβερνήσεις στην ιστορία της χώρας, έβαλε τα θεμέλια της συνεργασίας με την Ulen και στις 25 Οκτωβρίου του ’29 εγκαινίασε το φράγμα.

2. Ανδρέας Μιχαλακόπουλος
Ο αχαιός πολιτικός και στενός προσωπικός φίλος του Ελευθέριου Βενιζέλου που διετέλεσε πρωθυπουργός της Ελλάδας την περίοδο 7 Οκτωβρίου 1924 – 26 Ιουνίου 1925 ήταν εκείνος ο οποίος σήκωσε στις πλάτες του το βάρος της τελικής απόφασης. Επί των ημερών του, στις 23 Δεκεμβρίου 1924, στη 1 το μεσημέρι, υπογράφηκε η σύμβαση μεταξύ της Ulen, της Τράπεζας Αθηνών και του ελληνικού δημοσίου.  
Στην τελετή των εγκαινίων του έργου παρέστη με την ιδιότητα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης.

Οι ξένοι ειδικοί:
1. Edward Spear
Επικεφαλής 18μελούς ομάδας Αμερικανών μηχανικών του τεχνικού γραφείου Ford, Bacon & Davis, ο Spear μελέτησε κυρίως τις δυνατότητες υδροδότησης από το βοιωτικό Κηφισό (όπως ήταν η αρχική εντολή που έλαβε από την Τράπεζα Πειραιώς, η οποία παράγγειλε και χρηματοδότησε τη μελέτη).  Όμως, σύντομα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, επειδή η θερινή παροχή των πηγών δεν θα ήταν επαρκής σε περιόδους ξηρασίας, ήταν απαραίτητα εναποθήκευση των χειμερινών υδάτων, που ήταν κυρίως όμβρια, σε τεχνητή λίμνη.

2. James F. Case
Γνωστός ως ταγματάρχης Κέιζ, ο Major James Case, ο αντιπρόσωπος της Ulen στην Ελλάδα, διαπραγματεύτηκε τους όρους της σύμβασης με το ελληνικό δημόσιο και επέβλεψε την υλοποίηση του διπλού έργου, της δημιουργίας της λίμνης του Μαραθώνα και της μεταφοράς του νερού στην Αθήνα. Ήταν άριστος μηχανικός, που υπηρέτησε στον αμερικανικό στρατό και, στη συνέχεια διετέλεσε αρχιμηχανικός της ναυπηγικής εταιρείας American International Corporation. Εκτός από την Ελλάδα, εργάστηκε και για την ύδρευση των Φιλιππίνων.

Οι ανώνυμοι ήρωες:
Εννιακόσιοι εργάτες δούλεψαν για την κατασκευή του φράγματος. Τους πρώτους μήνες του έργου, διαβιούσαν σε σκηνές γύρω από το εργοτάξιο και διατρέφονταν πρόχειρα, με ξηρά τροφή. Στη συνέχεια, και καθώς ο χειμώνας προμηνύονταν βαρύς, κατασκευάστηκαν οικίσκοι από πεντελικό μάρμαρο – το ίδιο υλικό από το ποίο είναι κατασκευασμένο το φράγμα- για να στεγαστούν. Η τροφή τους παρέχονταν υποχρεωτικά από την καντίνα της κατασκευάστριας εταιρείας με κόστος το 1/3 του ημερομισθίου τους, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Για την περίθαλψή τους δημιουργήθηκε ιατρείο ενώ μέτρα ελήφθησαν για την προστασία από τα κουνούπια που αποτελούσαν τον υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για την υγεία των εργαζομένων στην περιοχή.

Περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση «90 χρόνια από την δημιουργία του Φράγματος του Μαραθώνα» θα βρείτε στα  social media και στην ιστοσελίδα της ΕΥΔΑΠ. Η έκθεση, η οποία ήταν προγραμματισμένο να τελειώσει στις 7 Φεβρουαρίου, πήρε παράταση ως την Κυριακή 29 Μαρτίου 2020.