Νομοσχέδιο «Γαλάζιας Πατρίδας»: Τούρκος καθηγητής δίνει 6 βασικές διευκρινίσεις

Η συζήτηση στην Τουρκία για το υπό διαμόρφωση νομοσχέδιο περί θαλάσσιων ζωνών αποκτά πλέον ιδιαίτερη βαρύτητα για την Αθήνα. Το σχέδιο, που φέρεται να τιτλοφορείται «Τουρκικός Νόμος Θαλάσσιων Ζωνών Δικαιοδοσίας», παρουσιάζεται από την τουρκική πλευρά ως τεχνικό πλαίσιο καταγραφής των υφιστάμενων θέσεων της Άγκυρας. Στην πράξη, όμως, αγγίζει τον πυρήνα των ελληνοτουρκικών διαφορών σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Οι έξι διευκρινίσεις Ατσέρ

Κεντρικό πρόσωπο στη νέα συζήτηση είναι ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Γιουτζέλ Ατσέρ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του DEHUKAM. Ο ίδιος επιχείρησε να περιορίσει τις ανησυχίες που έχουν προκληθεί, δίνοντας έξι βασικές διευκρινίσεις για το περιεχόμενο του σχεδίου.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, ο όρος «Γαλάζια Πατρίδα» δεν περιλαμβάνεται στον τίτλο ή στο σώμα του νομοσχεδίου. Το κείμενο, όπως υποστήριξε, δεν συνοδεύεται από χάρτη, δεν αναφέρεται σε «γκρίζες ζώνες» και δεν περιλαμβάνει αριθμητική αναφορά σε νησιά, νησίδες ή βραχονησίδες. Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη εντάσσεται στο αντικείμενο του σχεδίου, ενώ παρουσίασε το κείμενο ως καταγραφή της ήδη διαμορφωμένης τουρκικής θέσης και όχι ως νέα διεκδίκηση.

Η ουσία πίσω από τη χαμηλή ένταση

Από τη μία πλευρά, επιχειρεί να αποσυνδέσει το νομοσχέδιο από τη ρητορική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Από την άλλη, το ίδιο το αντικείμενο του σχεδίου αφορά τις θαλάσσιες ζώνες, τις αρμοδιότητες του τουρκικού κράτους στη θάλασσα και τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αντιλαμβάνεται τα δικαιώματά της σε περιοχές υψηλής γεωπολιτικής έντασης.

Το κρίσιμο σημείο για την Ελλάδα βρίσκεται στην πιθανή θεσμοποίηση των τουρκικών θέσεων. Αν το σχέδιο προχωρήσει, η Άγκυρα θα έχει ένα εσωτερικό νομικό εργαλείο με το οποίο θα παρουσιάζει τις απόψεις της για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ως μέρος της κρατικής της νομοθεσίας.

Το Αιγαίο και τα 6 ναυτικά μίλια

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στο Αιγαίο. Τουρκικές αναφορές συνδέουν το σχέδιο με τη διατήρηση της γνωστής τουρκικής θέσης για τα 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, ενώ για άλλες θαλάσσιες περιοχές γίνεται λόγος για διαφορετικό πλαίσιο. Το ζήτημα αυτό συνδέεται άμεσα με την πάγια τουρκική αντίδραση στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Για την Αθήνα, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο αν η Τουρκία αυξάνει ή όχι τα δικά της χωρικά ύδατα. Το πραγματικό ζήτημα είναι αν επιχειρεί να παγιώσει νομοθετικά την αντίληψη ότι το Αιγαίο αποτελεί ειδική περίπτωση, στην οποία η Ελλάδα δεν πρέπει να ασκήσει πλήρως δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.

Οι ειδικές θαλάσσιες περιοχές

Ακόμη πιο ευαίσθητο θεωρείται το σκέλος που αφορά τη δυνατότητα κήρυξης ειδικού καθεστώτος σε θαλάσσιες περιοχές. Τουρκικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το σχέδιο προβλέπει αρμοδιότητες του προέδρου της Τουρκίας για χαρακτηρισμό περιοχών ειδικού καθεστώτος, ιδίως εκεί όπου δεν έχει ανακηρυχθεί ΑΟΖ.

Μια τέτοια πρόβλεψη θα έχει πρακτικές συνέπειες. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε ζητήματα αλιείας, θαλάσσιων ερευνών, ενεργειακών δραστηριοτήτων, υποδομών, καλωδίων, περιβαλλοντικών ζωνών και θαλάσσιων πάρκων. Η Τουρκία, με αυτόν τον τρόπο, θα επιχειρεί να εμφανίζει την παρέμβασή της ως εφαρμογή εσωτερικού δικαίου.

Η Ανατολική Μεσόγειος στο επίκεντρο

Η ένταξη της ΑΟΖ στο αντικείμενο του σχεδίου έχει ιδιαίτερο βάρος. Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και αμφισβητεί την πλήρη επήρεια των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το νέο σχέδιο εντάσσεται σε μια ευρύτερη τουρκική προσπάθεια να συγκροτηθεί εσωτερικό θεσμικό πλαίσιο για θέσεις που ήδη εκφράζονται διπλωματικά και πολιτικά. Μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Άγκυρα αναζητά εργαλεία που θα ενισχύουν τη δική της ερμηνεία για τις θαλάσσιες ζώνες.

• Αιγαίο Πέλαγος
• Γαλάζια Πατρίδα
• Ελληνοτουρκικά