Ελληνοτουρκικά: Οι επιλογές της Αθήνας απέναντι στο τουρκικό νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Η Αθήνα παρακολουθεί με αυξημένη προσοχή την τουρκική προσπάθεια να αποκτήσει η «Γαλάζια Πατρίδα» μορφή εσωτερικού νόμου όταν ολοκληρωθεί η νομοθετική πρωτοβουλία για τις θαλάσσιες ζώνες, με αναφορές σε ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, θαλάσσιες περιοχές ειδικού καθεστώτος και «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο.

Για την ελληνική πλευρά, το ζήτημα έχει, όπως είναι λογικό, ιδιαίτερο βάρος. Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι ένα τέτοιο πλαίσιο ενδέχεται να αξιοποιηθεί από την Τουρκία σε χάρτες μεγάλης κλίμακας, άδειες ερευνών, ενεργειακά σχέδια, θαλάσσια πάρκα, περιβαλλοντικές ζώνες και κινήσεις στο πεδίο.

Σύμφωνα με όσα αναφέρουν διπλωματικές πηγές η Αθήνα έχει μπροστά της ένα φάσμα επιλογών για κάθε σενάριο και εξαρτάται από τις συνθήκες ποια επιλογή θα ενεργοποιηθεί.

Το τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αλλάζει το Διεθνές Δίκαιο. Μπορεί, όμως, να δώσει στην Άγκυρα μηχανισμό συστηματικής προβολής διεκδικήσεων.

Αναμονή για το τελικό τουρκικό κείμενο

Η στάση της Αθήνας αποτυπώθηκε και από τον ίδιο τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη ο οποίος ανέφερε ότι αναμένει το επίσημο κείμενο και δεν πρόκειται να τοποθετηθεί επί διαρροών και δημοσιευμάτων, χωρίς να υπάρχει κάτι επίσημο και ειδικά η ακριβής διατύπωση του νομοσχεδίου. Η στάση αυτή χαρακτηρίζεται ως προετοιμασία και όχι αδράνεια. Οι αρμόδιες υπηρεσίες θα εξετάσουν κάθε άρθρο, κάθε αναφορά σε θαλάσσιες ζώνες και κάθε πιθανή χαρτογραφική αποτύπωση, ώστε η ελληνική απάντηση να στηριχθεί σε πλήρη νομική και διπλωματική τεκμηρίωση.

Στην Αθήνα θεωρούν ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρουσιάσει το νομοσχέδιο ως «εσωτερική ρύθμιση». Η ελληνική ανάγνωση είναι διαφορετική. Εφόσον το κείμενο αγγίζει περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος, θα αντιμετωπιστεί ως προσπάθεια προβολής μονομερών διεκδικήσεων.

Η νομική αποδόμηση του νομοσχεδίου

Η καίρια επιλογή είναι η πλήρης νομική αποδόμηση του τουρκικού νομοσχεδίου. Η βασική ελληνική θέση είναι ότι ένας εσωτερικός νόμος της Τουρκίας δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας.

Πανεπιστημιακοί κύκλοι με γνώση του Δικαίου της Θάλασσας υπογραμμίζουν ότι τα ελληνικά νησιά παράγουν θαλάσσιες ζώνες. Η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος, η Κάσος και το σύμπλεγμα της Μεγίστης αποτελούν κρίσιμα σημεία της ελληνικής επιχειρηματολογίας απέναντι στην τουρκική προσπάθεια παράκαμψης των νησιωτικών δικαιωμάτων.

Σε αυτό το επίπεδο, η Αθήνα θα επιμείνει ότι η μόνη διαφορά που αναγνωρίζει προς οριοθέτηση αφορά υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Ζητήματα κυριαρχίας, «γκρίζων ζωνών» και αποστρατιωτικοποίησης δεν εντάσσονται στην ίδια ατζέντα. Πρόκειται για την πάγια ελληνική θέση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Η ελληνική πλευρά αναμένεται να απαντήσει με νομικά επιχειρήματα, με αναφορά στις διεθνείς συνθήκες, στο Δίκαιο της Θάλασσας, στα δικαιώματα των νησιών και στην πάγια ελληνική θέση ότι καμία μονομερής τουρκική πράξη δεν τροποποιεί το διεθνές νομικό πλαίσιο.

ΟΗΕ και διεθνής καταγραφή των ελληνικών θέσεων

Η επόμενη επιλογή είναι η διεθνοποίηση μέσω ΟΗΕ. Εφόσον το τουρκικό νομοσχέδιο περιλαμβάνει χάρτες ή αναφορές σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος, η Αθήνα έχει τη δυνατότητα να απαντήσει με επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ.

Η ελληνική επιστολή θα μπορούσε να ζητήσει την κυκλοφορία της ελληνικής θέσης ως επίσημου εγγράφου. Παράλληλα, θα μπορούσε να περιλαμβάνει νομική τεκμηρίωση, αναφορά στις διεθνείς συνθήκες και, εφόσον απαιτηθεί, χαρτογραφική αντίκρουση. Στόχος αυτής της επιλογής είναι να μη μείνει καμία τουρκική αξίωση αναπάντητη σε διεθνές επίπεδο. Η καταγραφή έχει σημασία, επειδή αποτρέπει τη δημιουργία εντύπωσης ανοχής. Κάθε χάρτης, κάθε όρος και κάθε αναφορά σε αμφισβητούμενο καθεστώς πρέπει να λαμβάνει επίσημη ελληνική απάντηση.

Πανεπιστημιακοί κύκλοι τονίζουν ότι η διεθνής καταγραφή λειτουργεί σωρευτικά. Δεν αφορά μία στιγμιαία αντίδραση. Χτίζει φάκελο συνέπειας, ο οποίος αποκτά αξία σε κάθε μελλοντική διπλωματική ή νομική διαδικασία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως πεδίο πίεσης

Μία ακόμα επιλογή είναι η ενεργοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να θέσει το ζήτημα στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων και, εφόσον χρειαστεί, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Η ελληνική γραμμή θα στηριχθεί στο ότι μία χώρα που θεσμοθετεί μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις εις βάρος κράτους μέλους δεν γίνεται να αντιμετωπίζεται ως ουδέτερος εταίρος σε ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, άμυνας και χρηματοδότησης. Διπλωματικές πηγές θεωρούν κρίσιμη τη σύνδεση του τουρκικού νομοσχεδίου με το ευρύτερο ευρωτουρκικό πλαίσιο. Η Αθήνα διαθέτει και το προηγούμενο του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο έχει απορριφθεί πολιτικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως κείμενο χωρίς έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Το ευρωπαϊκό πεδίο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω των συζητήσεων για την ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να επιμείνει ότι η συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά εργαλεία ασφάλειας δεν αποσυνδέεται από τη συμπεριφορά της απέναντι σε κράτη μέλη.

Το ΝΑΤΟ και η αποφυγή έντασης

Μία επιπλέον επιλογή αφορά το ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία δεν αποτελεί χώρο επίλυσης νομικών διαφορών για ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα. Ωστόσο, η Αθήνα έχει τη δυνατότητα να θέσει το θέμα ως ζήτημα συνοχής και αποφυγής έντασης μεταξύ δύο συμμάχων.

Η ελληνική επιχειρηματολογία μπορεί να εστιάσει στο ότι μία μονομερής τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία, εφόσον συνοδευτεί από κινήσεις στο πεδίο, επιβαρύνει το περιβάλλον ασφαλείας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε αυτό το επίπεδο, ο στόχος δεν είναι νομική κρίση από το ΝΑΤΟ. Είναι πολιτική καταγραφή, ενημέρωση συμμάχων και πρόληψη κρίσης. Η Αθήνα θέλει να καταστήσει ότι η μεταφορά του τουρκικού νομοσχεδίου στο πεδίο θα δημιουργήσει κίνδυνο για τη σταθερότητα της νοτιοανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.

Η άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων στο πεδίο

Στη φαρέτρα των ελληνικών επιλογών είναι και η συνέχιση της άσκησης ελληνικών δικαιωμάτων με θεσμικά εργαλεία. Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, θαλάσσια πάρκα, ενεργειακές άδειες, υποθαλάσσια καλώδια, περιβαλλοντικές ζώνες και αλιευτική πολιτική αποτελούν πεδία στα οποία η Ελλάδα παράγει δική της διοικητική συνέχεια.

Πανεπιστημιακοί κύκλοι εκτιμούν ότι αυτή είναι μία ουσιαστική απάντηση σε βάθος χρόνου καθώς η Αθήνα δεν περιορίζεται στην απόρριψη της τουρκικής επιχειρηματολογίας. Εμπεδώνει την ελληνική παρουσία μέσα από πράξεις, διαδικασίες και ευρωπαϊκά εργαλεία.

Η λογική είναι ότι η ελληνική κυριαρχία και τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα δεν υπερασπίζονται μόνο με διαβήματα. Υπερασπίζονται και με σταθερή άσκηση πολιτικής στο θαλάσσιο πεδίο.

Η σταθερά

Για την Αθήνα η διατήρηση του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί μία σταθερά καθώς πρόκειται για νόμιμο δικαίωμα της Ελλάδας βάσει του Δικαίου της Θάλασσας. Η Αθήνα το κρατά ενεργό ως στοιχείο της εθνικής φαρέτρας. Η ύπαρξη του δικαιώματος υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει νόμιμες επιλογές, οι οποίες δεν ακυρώνονται από τουρκικές απειλές ή εσωτερικές νομοθετικές πρωτοβουλίες. Αποτελεί στρατηγικό εργαλείο υψηλού βάρους. Η άσκησή του απαιτεί πολιτικό χρόνο, διπλωματική προετοιμασία και επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Η πιθανότητα έντασης

Αν η Άγκυρα χρησιμοποιήσει το νέο πλαίσιο για να εκδώσει άδειες, να στείλει ερευνητικό σκάφος, να χαράξει θαλάσσιες περιοχές ή να επιχειρήσει διοικητικό έλεγχο σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος, η ελληνική αντίδραση θα περάσει σε υψηλότερο επίπεδο.

Σε αυτή την περίπτωση, οι διαθέσιμες κινήσεις περιλαμβάνουν άμεση διπλωματική κινητοποίηση, ενημέρωση συμμάχων, ευρωπαϊκή πίεση, επιχειρησιακή επιτήρηση και αποτροπή τετελεσμένων.

Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η Αθήνα θέλει να αποφύγει μία νέα κρίση στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν προτίθεται να αφήσει αναπάντητη οποιαδήποτε απόπειρα πρακτικής εφαρμογής τουρκικών αξιώσεων σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος.

• Αιγαίο Πέλαγος
• ΑΟΖ
• Γαλάζια Πατρίδα
• Διπλωματία
• Ελληνοτουρκικά
• υφαλοκρηπίδα