Γάζα: Η κατάπαυση του πυρός έφερε ελπίδα αλλά όχι σταθερότητα – Τα ερωτήματα για το «σχέδιο Τραμπ»

Η περασμένη εβδομάδα βρήκε τη Γάζα να ανασαίνει για πρώτη φορά ύστερα από μήνες πολέμου. Η ανακοίνωση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός γέννησε στιγμιαία αισιοδοξία, όμως λίγες ημέρες αργότερα η αστάθεια επανήλθε.

«Αυτή είναι η πραγματικότητα», λέει ένας κάτοικος στο Ντεϊρ Αλ Μπαλάχ, στο κέντρο της Γάζας. «Η κατάπαυση του πυρός δεν επιλύει μαγικά όλα τα προβλήματα. Είναι απλώς το πρώτο από πολλά βήματα προς την ανάκαμψη».

Παρά την προσωρινή ηρεμία, η βία δεν έχει εξαφανιστεί: Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν στη συνοικία Σουτζάγια, ενώ οι ισραηλινές δυνάμεις συνεχίζουν επιχειρήσεις σε διάφορα σημεία.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απαίτησε τον πλήρη αφοπλισμό της παλαιστινιακής οργάνωσης, δηλώνοντας με αυστηρό ύφος:

«Αν δεν αφοπλιστούν, θα τους αφοπλίσουμε εμείς. Και θα γίνει γρήγορα και ίσως βίαια».

Ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι έχει ήδη λάβει μήνυμα από τη Χαμάς, «μέσω των ανθρώπων μου» σε ανώτατο επίπεδο, ότι η οργάνωση προτίθεται να παραδώσει τα όπλα της.

Παράλληλα, προχώρησε σε μια δήλωση που προκαλεί αίσθηση, αναφέροντας ότι η Χαμάς «εξόντωσε δύο πολύ κακές συμμορίες» στη Γάζα και «σκότωσε αρκετούς από αυτούς», προσθέτοντας ότι αυτό «δεν με ενόχλησε και πολύ».

Ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ — ο οποίος έπαιξε ρόλο στη διαμεσολάβηση — δήλωσε ότι η επιτυχία της συμφωνίας οφείλεται στο γεγονός ότι «οι διαπραγματευτές άφησαν τις λεπτομέρειες για αργότερα». Ο πρωθυπουργός του Κατάρ παραδέχθηκε ότι αν η συζήτηση αφορούσε «το πλήρες πακέτο», δεν θα είχε επιτευχθεί συμφωνία.

Ωστόσο, το αμερικανικό σχέδιο φαίνεται να επαναλαμβάνει γνωστά μοτίβα προηγούμενων, αποτυχημένων προσπαθειών ειρήνευσης.

Θα αποσύρει το Ισραήλ τα στρατεύματά του;

Μέχρι στιγμής, το Ισραήλ έχει αποσυρθεί από τις μεγάλες πόλεις της Γάζας, ορίζοντας μια «κίτρινη γραμμή» που αντιστοιχεί περίπου στο 53% του εδάφους.

Θεωρητικά, η πλήρης αποχώρηση θα γίνει σε δύο φάσεις: πρώτα με την ανάπτυξη διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης και στη συνέχεια με τη δημιουργία μόνιμης «ζώνης ασφαλείας».

Ωστόσο, οι πρόσφατες δηλώσεις του Μπενιαμίν Νετανιάχου αφήνουν αμφιβολίες. «Ο IDF παραμένει βαθιά μέσα στο έδαφος της Γάζας και ελέγχει όλα τα κυρίαρχα σημεία της», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, το Ισραήλ εξακολουθεί να πραγματοποιεί επιθέσεις στο νότιο Λίβανο και να διατηρεί εδάφη στη Συρία, γεγονός που καθιστά την πλήρη αποχώρηση μάλλον απίθανη στο προσεχές μέλλον.

Ο αφοπλισμός της Χαμάς: Ζητούμενο χωρίς απάντηση

Η αποστράτευση των ενόπλων της Χαμάς αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση του σχεδίου Τραμπ, όμως οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της οργάνωσης την απορρίπτουν κατηγορηματικά.

«Το αίτημα να παραδώσουμε τα όπλα μας δεν είναι διαπραγματεύσιμο», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της Χαμάς.

Ακόμα και μετά την απελευθέρωση ομήρων, ένοπλοι μαχητές εμφανίστηκαν δημόσια στη Γάζα, υποδηλώνοντας ότι η οργάνωση παραμένει κυρίαρχη.

Ο Guardian υπενθυμίζει ότι η Χαμάς έχει διατηρηθεί στην εξουσία ακριβώς επειδή διαθέτει το μονοπώλιο της βίας. Και η ιστορία δείχνει πως, όσο έχει όπλα, θα προσπαθεί να ενισχύει τη στρατιωτική της δομή.

Ακόμη κι αν συμφωνούσε θεωρητικά στον αφοπλισμό, δεν έχει παρουσιαστεί ρεαλιστικός μηχανισμός εφαρμογής του.

Η διεθνής δύναμη σταθεροποίησης: Σύμβολο ή ουσία;

Σύμφωνα με το κείμενο του Λευκού Οίκου, οι ΗΠΑ θα συνεργαστούν με «αραβικούς και διεθνείς εταίρους» για τη δημιουργία προσωρινής Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF), η οποία θα αναπτυχθεί άμεσα στη Γάζα.

Η δύναμη αυτή υποτίθεται ότι θα διασφαλίσει την εσωτερική ασφάλεια, επιτρέποντας στο Ισραήλ να αποσύρει τα στρατεύματά του χωρίς να κινδυνεύει από ανασυγκρότηση της Χαμάς.

Ωστόσο, πολλά κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά:

• Θα έχει εντολή από τον ΟΗΕ;

• Ποιος θα χρηματοδοτήσει τη συμμετοχή των χωρών;

• Θα έχει ενεργό ρόλο ή θα λειτουργεί απλώς ως παρατηρητής;

«Κανείς δεν περιμένει ότι η δύναμη θα πολεμήσει τη Χαμάς», σχολίασε δυτικός διπλωμάτης στη Financial Times.

Ακόμη και αν αναλάβει ρόλο επιτήρησης, το παράδειγμα του νότιου Λιβάνου δείχνει ότι τέτοιες αποστολές συχνά αποδεικνύονται ανίσχυρες απέναντι στις πραγματικές συγκρούσεις.

Η ανοικοδόμηση της Γάζας: ένα ανέφικτο “σχέδιο Μάρσαλ”;

Το σχέδιο του Λευκού Οίκου υπόσχεται γρήγορη ανοικοδόμηση της Γάζας. Όμως, η πραγματικότητα δείχνει διαφορετική.

Η έκταση των καταστροφών είναι τεράστια, ενώ η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων καθιστά δύσκολη κάθε προσπάθεια ανοικοδόμησης. Το Ισραήλ ζητά αυστηρές εγγυήσεις ότι τα υλικά δεν θα χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς, δημιουργώντας πολύπλοκα γραφειοκρατικά εμπόδια.

Μετά τον πόλεμο του 2014, οι κάτοικοι της Γάζας είχαν πρόσβαση σε οικοδομικά υλικά μόνο μέσω ειδικών αποθηκών με άδειες. Παρ’ όλα αυτά, άνθισε μια παράλληλη μαύρη αγορά, καθώς το σύστημα αποδείχθηκε ανεφάρμοστο και οι απλοί πολίτες έμεναν χωρίς εφόδια.

Ποιος θα κυβερνήσει τη μεταπολεμική Γάζα;

Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο του σχεδίου είναι η πολιτική διαχείριση.

Η πρόταση προβλέπει τη συμμετοχή του πρώην Βρετανού πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ στη μεταβατική κυβέρνηση, αλλά καμία αξιόπιστη παλαιστινιακή προσωπικότητα δεν έχει συμπεριληφθεί.

Ο Νετανιάχου δείχνει απρόθυμος να δεχθεί τον ρόλο της Παλαιστινιακής Αρχής, την οποία η Ουάσινγκτον θεωρεί πιθανό διαχειριστή. Ωστόσο, ο Μαχμούντ Αμπάς παραμένει ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στη Γάζα.

Επιπλέον, υπάρχουν φόβοι ότι η πλήρης απομάκρυνση στελεχών της Χαμάς από τη διοίκηση θα οδηγήσει σε χάος, όπως συνέβη με την «απομπααθικοποίηση» του Ιράκ μετά το 2003. Τότε, ο αποκλεισμός όλων των πρώην αξιωματούχων του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν προκάλεσε κύμα αναρχίας και εμφύλιας βίας.

Η Γάζα είναι διαφορετική, αλλά το μάθημα της ιστορίας παραμένει επίκαιρο: χωρίς διαδικασία συμφιλίωσης και παλαιστινιακή κυριότητα, κάθε ειρηνευτικό σχέδιο είναι καταδικασμένο να αποτύχει.

• Γάζα
• Λωρίδα της Γάζας
• Ντόναλντ Τραμπ
• Χαμάς