Γιατί κάποιοι εργαζόμενοι στοχοποιούνται επειδή δουλεύουν – Τι λένε οι ψυχολόγοι

Σε έναν ιδανικό εργασιακό περιβάλλον, ο άνθρωπος που δουλεύει με συνέπεια, αναλαμβάνει ευθύνες και αποδίδει καλά θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως παράδειγμα επαγγελματισμού. Στην πράξη, όμως, αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Σε πολλά γραφεία, επιχειρήσεις και οργανισμούς, ο εργαζόμενος που προσπαθεί περισσότερο μπορεί να βρεθεί ξαφνικά στο στόχαστρο των συναδέλφων του.

Δεν είναι λίγες οι φορές που κάποιος ακούει σχόλια όπως «μην κάνεις τόσα πολλά», «μας χαλάς την πιάτσα», ή «μην το παίζεις πιο εργατικός από τους άλλους». Πίσω από αυτές τις φράσεις κρύβεται ένα φαινόμενο πιο σύνθετο από την απλή ζήλια. Η εργατικότητα, όταν ξεπερνά τον άτυπο μέσο όρο μιας ομάδας, μπορεί να μετατραπεί σε «ενοχή».

Γιατί ενοχλεί αυτός που δουλεύει περισσότερο

Ο παραγωγικός εργαζόμενος δεν προκαλεί πάντα επειδή το επιδιώκει. Συχνά προκαλεί επειδή η ίδια του η απόδοση λειτουργεί σαν καθρέφτης για τους υπόλοιπους. Όταν κάποιος παραδίδει γρηγορότερα, αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ή δείχνει μεγαλύτερη προσήλωση, μπορεί άθελά του να κάνει τους άλλους να αισθανθούν ότι συγκρίνονται μαζί του. Η κοινωνική σύγκριση είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς πίσω από την ένταση. Οι συνάδελφοι δεν βλέπουν πάντα την εργατικότητα ως ατομικό χαρακτηριστικό, αλλά ως απειλή για τη δική τους εικόνα. Αν ένας εργαζόμενος αποδίδει πολύ, τότε κάποιοι μπορεί να φοβηθούν ότι η διοίκηση θα αρχίσει να ζητά περισσότερα από όλους. Έτσι γεννιέται η αντίδραση. Όχι απαραίτητα επειδή ο εργατικός άνθρωπος έκανε κάτι λάθος, αλλά επειδή η παρουσία του αλλάζει την ισορροπία της ομάδας.

Τι λένε οι ψυχολόγοι

Στην εργασιακή ψυχολογία, αυτό συνδέεται με την έννοια της κοινωνικής σύγκρισης. Όταν κάποιος ξεχωρίζει, οι άλλοι μπορεί να αισθανθούν ότι εκτίθενται, ακόμη κι αν ο ίδιος δεν έχει τέτοια πρόθεση. Η απόδοσή του γίνεται ένα άτυπο μέτρο σύγκρισης και αυτό μπορεί να γεννήσει άμυνα, φθόνο ή επιθετικότητα ακόμα και αποκλεισμό του εργαζομένου.

Έρευνες που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Applied Psychology για τον εργασιακό αποκλεισμό δείχνουν ότι το να αγνοείται ή να απομονώνεται κάποιος στον χώρο εργασίας μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογική του ευεξία, τα συναισθήματά του, την αυτοεικόνα του και τη σχέση του με τον οργανισμό στον οποίο εργάζεται. Μετα-ανάλυση για το workplace ostracism συνδέει τον αποκλεισμό με επιπτώσεις στην εργασιακή ικανοποίηση, τη δέσμευση, την απόδοση και την ψυχολογική ευημερία.

Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι η πίεση αυτή μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ύπουλη, επειδή δεν εκφράζεται πάντα ως ανοιχτή σύγκρουση. Δεν είναι απαραίτητα μια φωνή, μια επίθεση ή μια ξεκάθαρη κατηγορία. Μπορεί να είναι η ειρωνεία, η σιωπή, το βλέμμα, το κουτσομπολιό, η μη συμμετοχή σε συζητήσεις, η απομάκρυνση από την ομάδα.

Αυτές οι «μικρές» συμπεριφορές, όταν επαναλαμβάνονται, δημιουργούν σοβαρό ψυχολογικό βάρος.

1. Από την πλευρά του εργαζομένου, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι εξουθενωτικό.
2. Αρχίζει να αναρωτιέται αν πρέπει να μειώσει την απόδοσή του για να γίνει αποδεκτός.
3. Μπορεί να νιώθει ενοχές επειδή προσπαθεί,
4. άγχος πριν πάει στη δουλειά ή φόβο ότι κάθε πρωτοβουλία του θα παρεξηγηθεί.

Σε βάθος χρόνου, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε απόσυρση, χαμηλότερο κίνητρο, συναισθηματική κόπωση και σκέψεις αποχώρησης από τη δουλειά.

Η εργασιακή ψυχολογία δεν αντιμετωπίζει το φαινόμενο ως απλή «ζήλια συναδέλφων». Το βλέπει ως σύμπτωμα ενός περιβάλλοντος όπου δεν υπάρχουν καθαροί κανόνες, δίκαιη αξιολόγηση και ψυχολογική ασφάλεια. Όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι η αξία τους απειλείται από την επιτυχία του άλλου, τότε η επιτυχία μετατρέπεται από συλλογικό κέρδος σε προσωπική απειλή.

Δεν είναι πάντα ατομικό πρόβλημα

Το φαινόμενο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως ζήτημα προσωπικών σχέσεων. Πολύ συχνά είναι ένδειξη προβληματικής εργασιακής κουλτούρας. Όταν οι ρόλοι δεν είναι καθαροί, όταν η αξιολόγηση δεν είναι δίκαιη και όταν η διοίκηση επιτρέπει στις ομάδες να λειτουργούν με άτυπους κανόνες, τότε η εργατικότητα μπορεί να γίνει πεδίο σύγκρουσης.

Μια υγιής ομάδα δεν απειλείται από την απόδοση ενός μέλους της. Αντίθετα, τη χρησιμοποιεί ως ευκαιρία για βελτίωση. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η επιτυχία του ενός ερμηνεύεται ως επίθεση στους υπόλοιπους.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αυτός που δουλεύει

Ο εργαζόμενος που στοχοποιείται επειδή δουλεύει δεν αποκαλύπτει μόνο τον δικό του χαρακτήρα. Αποκαλύπτει κυρίως την κουλτούρα του χώρου γύρω του. Αν μια ομάδα αντιδρά επιθετικά στην προσπάθεια, τότε το πρόβλημα δεν είναι η εργατικότητα, είναι  ο φόβος, η ανασφάλεια και η έλλειψη εμπιστοσύνης.

Σε μια εποχή που η επαγγελματική εξουθένωση, η πίεση και η ανασφάλεια αυξάνονται, χρειάζεται προσοχή. Η εργατικότητα δεν πρέπει να γίνεται άλλοθι για εκμετάλλευση, αλλά ούτε και αφορμή για κοινωνική τιμωρία. Ο υγιής εργασιακός χώρος είναι εκείνος όπου κανείς δεν νιώθει ένοχος επειδή προσπαθεί — και κανείς δεν πιέζεται να αποδείξει την αξία του εις βάρος της ψυχικής του ισορροπίας.

• εργαζόμενοι
• Εργασιακό bullying
• εργασιακό άγχος
• εργασιακό περιβάλλον
• ζήλια
• στοχοποίηση