Η Ελευσίνα ως «αντίβαρο» στον Πειραιά: Η νέα γεωπολιτική σκακιέρα ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα

Η δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα στην κινεζική πρεσβεία και την Αμερικανίδα πρέσβη Κίμπερλι Γκίλφοϊλήταν το «σήμα» ότι η Ελλάδα εισέρχεται ξανά στη μεγάλη γεωπολιτική σκακιέρα. Μια σκακιέρα όπου λιμάνια, ναυπηγεία και υποδομές δεν αποτελούν πλέον απλώς οικονομικούς κόμβους, αλλά εργαλεία ισχύος σε ένα πλανητικό παιχνίδι επιρροής ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ελευσίνα – για χρόνια παραμελημένη βιομηχανική ζώνη – περνάει στο επίκεντρο. Η σχεδιαζόμενη μεταμόρφωσή της σε ένα δεύτερο, εναλλακτικό και εν δυνάμει ανταγωνιστικό λιμάνι απέναντι στον «κινεζικό» Πειραιά, με αμερικανική χρηματοδότηση και στρατηγικό σχεδιασμό, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην ελληνική γεωοικονομία.

Η Ελευσίνα ως «αντίβαρο»

Κυβερνητικές πηγές περιγράφουν τις εξελίξεις ως «ραγδαίες» και «κομβικές». Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος συναντήθηκε με την Αμερικανίδα πρέσβη και άναψε το πράσινο φως για ένα project που φέρνει την Ελευσίνα στο επίκεντρο ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου.

Το σχέδιο, που στηρίζεται από την αμερικανική αναπτυξιακή τράπεζα DFC (U.S. International Development Finance Corporation), προβλέπει:

• Παραχώρηση περίπου 400 στρεμμάτων στη χερσαία ζώνη του λιμανιού
• Μετατροπή της περιοχής σε εμπορικό, ενεργειακό και τεχνολογικό κόμβο
• Σιδηροδρομική σύνδεση με το Θριάσιο Πεδίο και το εθνικό δίκτυο
• Υποδομές LNG και υποστήριξη offshore έργων
• Δυνατότητα διακίνησης φορτίων και χύδην υλικών
• Εκσυγχρονισμό ναυπηγοεπισκευαστικών δραστηριοτήτων

Το κρίσιμο νομοθετικό βήμα – που θα επιτρέψει στην ONEX να δραστηριοποιηθεί σε εμπορικά, ενεργειακά και αμυντικά έργα – εντάσσεται στο νέο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης. Για τις ΗΠΑ, η Ελευσίνα αποτελεί στρατηγικό κομμάτι της ευρύτερης ενεργειακής και ναυτιλιακής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου.

Το θεμελιώδες ερώτημα: γιατί τώρα;

Πίσω από τις οικονομικές εξαγγελίες κρύβεται το γεωπολιτικό υπόστρωμα: ο εντεινόμενος ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας για τον έλεγχο κρίσιμων ευρωπαϊκών υποδομών.

Για την Ουάσιγκτον, ο Πειραιάς – υπό κινεζικό έλεγχο σε ποσοστό 67% μέσω της COSCO – αποτελεί «δομή εισόδου» της Κίνας στην ευρωπαϊκή αγορά. Για το Πεκίνο, είναι ο μεγαλύτερος κόμβος των Ναυτικών Δρόμων του Μεταξιού στη Μεσόγειο.

Για την Ελλάδα, ο Πειραιάς είναι το κέντρο ενός διπλού αλλά εύθραυστου ισοζυγίου:

• Στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ
• Συνεργασία με την Κίνα, βάσει δεσμευτικών συμφωνιών

Το ισοζύγιο αυτό κλονίστηκε με τις δηλώσεις της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, που, σύμφωνα με το Πεκίνο, παρότρυναν εμμέσως την Αθήνα να αποδυναμώσει την κινεζική παρουσία. Η κινεζική πρεσβεία μίλησε ανοικτά για «παρέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδας» και για «ψυχροπολεμική λογική».

Κωνσταντίνος Φίλης: «Για την Κίνα ο Πειραιάς είναι η κεφαλή του δράκου»

Ο διεθνολόγος Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, τοποθετεί την αμερικανική κινητικότητα στην Ελευσίνα στο ευρύτερο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού με την Κίνα– έναν ανταγωνισμό που πλέον έχει δομικά χαρακτηριστικά και δεν περιορίζεται σε διμερείς τριβές.

«Αποτελεί πάγιο στόχο των Αμερικανών ήδη από το 2008 η ανάσχεση της κινεζικής επιρροής», εξηγεί, υπογραμμίζοντας ότι το Πεκίνο ελέγχει κρίσιμες υποδομές σε σημεία–κλειδιά του παγκόσμιου εμπορίου: λιμάνια, σιδηροδρομικούς άξονες, ενεργειακά hubs, αεροδρόμια.

Αυτό το «πλέγμα υποδομών» δίνει στην Κίνα όχι μόνο οικονομικά οφέλη, αλλά και εργαλείο πολιτικής ισχύος, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άσκηση επιρροής σε κράτη που εξαρτώνται από κινεζικές επενδύσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Πειραιάς αποτελεί για τις ΗΠΑ ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα κινεζικής εγκατάστασης στην ευρωπαϊκή αγορά.

«Οι Κινέζοι τον έχουν ονομάσει “κεφαλή του δράκου”, διότι από τον Πειραιά ανοίγουν τη διαδρομή τους προς το εσωτερικό της Ευρώπης», σημειώνει ο κ. Φίλης. Για την Ουάσιγκτον, αυτή η παρουσία δεν είναι πια απλώς ένα οικονομικό δεδομένο, αλλά μια στρατηγική πρόκληση που θέλει να περιορίσει – είτε με ρυθμιστικές παρεμβάσεις είτε με ενίσχυση της δικής της παρουσίας.

Σε ό,τι αφορά την Ελευσίνα, ο ίδιος εκτιμά ότι οι Αμερικανοί επιδιώκουν ένα «ρεαλιστικό, όχι ουτοπικό»σενάριο: την ανάδειξη ενός εναλλακτικού κόμβου, ο οποίος θα λειτουργήσει αρχικά συμπληρωματικά προς τον Πειραιά, αλλά με δυνατότητα στο μέλλον να παίξει ρόλο αντισταθμίσματος στην κινεζική παρουσία.

«Η Ελευσίνα έχει υποδομές, διαθέτει βιομηχανικό περιβάλλον, έχει στρατηγική χωροταξική θέση. Είναι ένα πεδίο όπου οι Αμερικανοί μπορούν να επενδύσουν χωρίς να παρεμβαίνουν σε συμβάσεις που ήδη δεσμεύουν τον Πειραιά», τονίζει.

Ορέστης Ομράν: «Συνολικό upgrade της Ελευσίνας»

Ο διεθνής δικηγόρος και ειδικός σε θέματα ενέργειας Ορέστης Ομράν βλέπει πίσω από το project της Ελευσίνας μια σαφή και εντεινόμενη στρατηγική των ΗΠΑ: τον περιορισμό της κινεζικής παρουσίας σε κρίσιμες ευρωπαϊκές υποδομές.

«Οι ΗΠΑ παντού στον κόσμο επιδιώκουν να ανασχέσουν την κινεζική επιρροή. Ειδικά τώρα, επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, η πολιτική αυτή θα εφαρμοστεί με ακόμη μεγαλύτερη ένταση», σημειώνει.

Ο Πειραιάς, τονίζει, δεν είναι απλώς ένα επιτυχημένο λιμάνι για την COSCO· είναι μια «πύλη» που επιτρέπει στο Πεκίνο να επηρεάζει το ευρωπαϊκό διαμετακομιστικό και βιομηχανικό οικοσύστημα.

Ωστόσο, οι ΗΠΑ γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να ανατρέψουν τις υφιστάμενες συμβάσεις στον Πειραιά. «Όσες φορές κι αν πουν ότι δεν θέλουν τους Κινέζους, καμία ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί ρεαλιστικά να τους διώξει. Άρα τι κάνουν; Δημιουργούν έναν παράλληλο πόλο», αναφέρει.

Η Ελευσίνα, κατά τον ίδιο, είναι η ιδανική περίπτωση για μια τέτοια στρατηγική: διαθέτει ναυπηγεία, εμπορικές δραστηριότητες, δυνατότητα ανάπτυξης ενεργειακών εγκαταστάσεων και γεωγραφική θέση που επιτρέπει αναβάθμιση του ρόλου της.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η αμερικανική εμπλοκή δεν περιορίζεται σε συμβολικές κινήσεις, αλλά συνοδεύεται από ουσιαστικό χρηματοδοτικό βάρος μέσω της DFC.

«Η DFC είναι ο επίσημος φορέας χρηματοδότησης στρατηγικών projects. Όταν μπαίνει, μπαίνει για να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού. Εδώ μιλάμε για ένα συνολικό upgrade της περιοχής», επισημαίνει.

Το πλάνο, όπως το περιγράφει, αφορά τη δημιουργία:

• νέων λιμενικών υποδομών για μεγαλύτερα ενεργειακά φορτία
• υποδομών LNG
• εμπορικών εγκαταστάσεων
• νέων γραμμών ναυπηγοεπισκευής

Πέρα από την οικονομική διάσταση, ο κ. Ομράν βλέπει και μια καθαρά πολιτική παράμετρο:

«Ουσιαστικά, οι Αμερικανοί λένε: οι Κινέζοι έχουν τον Πειραιά, εμείς έχουμε την Ελευσίνα και είμαστε έτοιμοι να επενδύσουμε για να τους ξεπεράσουμε».

Η παρέμβαση αυτή, παραδέχεται, δεν είναι χωρίς κόστος στις σχέσεις Αθήνας–Πεκίνου, ειδικά σε μια εποχή που η ΕΕ έχει θεσπίσει πιο αυστηρούς κανόνες ελέγχου για τις κινεζικές επενδύσεις. «Με τη νέα πολιτική συγκυρία στις ΗΠΑ, οι στρατηγικές σχέσεις με την Ουάσιγκτον αναβαθμίζονται – και αυτό αναπόφευκτα θα δυσαρεστήσει τους Κινέζους», καταλήγει.

Η Ελλάδα στη μέση ή στο επίκεντρο;

Η Αθήνα επιχειρεί να κρατήσει λεπτές ισορροπίες:

• Επιβεβαιώνει ότι οι ΗΠΑ είναι στρατηγικός εταίρος
• Υπενθυμίζει ότι ο Πειραιάς παραχωρήθηκε σε περίοδο κρίσης, μέσω διεθνούς διαγωνισμού
• Ξεκαθαρίζει ότι οι συμφωνίες τηρούνται

Ωστόσο, το 2025 η πραγματικότητα είναι διαφορετική:

• Η Κίνα έχει παρουσία σε Βελιγράδι, Βουδαπέστη, Ρουμανία και σε ολόκληρα τα Βαλκάνια από το 2015
• Η ΕΕ έχει θεσπίσει μηχανισμό ελέγχου επενδύσεων σε κρίσιμες υποδομές
• Η Ουάσιγκτον ζητά πιο «συμμαχική» στάση σε θέματα λιμενικής ασφάλειας και ενεργειακών δικτύων

Η Ελλάδα δεν είναι απλώς παρατηρητής. Είναι κόμβος.

Ελευσίνα vs Πειραιάς: Ανταγωνισμός ή συμπληρωματικότητα;

Παρά τις εντάσεις, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι:

• Η Ελευσίνα δεν έρχεται για να «κλέψει» τον Πειραιά, αλλά για να μετασχηματίσει το ισοζύγιο ισχύος
• Ο Πειραιάς παραμένει ο βασικός σταθμός containers της Μεσογείου
• Η Ελευσίνα στοχεύει σε διαφορετικό προφίλ δραστηριοτήτων: ενέργεια, φορτία, ναυπηγήσεις
• Οι δύο κόμβοι θα λειτουργήσουν παράλληλα, με διαφορετικό προσανατολισμό

Και αυτό, για την Ουάσιγκτον, είναι ήδη ένα σημαντικό βήμα.

Η Ελλάδα έχει βρεθεί ξανά στο επίκεντρο μιας γεωοικονομικής σύγκρουσης που δεν ξεκίνησε η ίδια – αλλά την επηρεάζει όσο λίγες χώρες στην περιοχή.

• Ο Πειραιάς ως κόμβος της κινεζικής Belt and Road Initiative
• Η Ελευσίνα ως πιθανός αμερικανικός ανταγωνιστικός πόλος
• Τα Βαλκάνια ως χώρος όπου ΗΠΑ και Κίνα χτίζουν παράλληλα δίκτυα επιρροής
• Η Αθήνα ανάμεσα σε δύο υπερδυνάμεις που ζητούν πιο ξεκάθαρες επιλογές

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια των μονομερών επιλογών. Διαθέτει όμως ένα καθοριστικό πλεονέκτημα: τη γεωγραφία της. Και αυτή η γεωγραφία είναι που σήμερα αναβαθμίζεται – οικονομικά, ενεργειακά και στρατηγικά.

• LNG
• Ανατολική Μεσόγειος
• γεωπολιτική
• Ελευσίνα
• επενδύσεις
• λιμάνια
• ναυπηγεία
• Πειραιάς