Η Ευρώπη σε πύρινο κλοιό: Καύσωνας και ξηρασία μετατρέπουν τη Γηραιά Ήπειρο σε «πυριτιδαποθήκη»

Αντιμέτωπη με μία από τις σφοδρότερες περιόδους πυρκαγιών των τελευταίων ετών βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς τα διαδοχικά κύματα καύσωνα, η παρατεταμένη ανομβρία και οι ισχυροί άνεμοι έχουν μετατρέψει τεράστιες εκτάσεις της ηπείρου σε εύφλεκτη ύλη.

Από τις ακτές του Ατλαντικού έως την Ανατολική Μεσόγειο, πυροσβεστικές δυνάμεις δίνουν μάχη με μεγάλα και συχνά απρόβλεπτα μέτωπα. Σπίτια, δασικές εκτάσεις και υποδομές έχουν καταστραφεί, τουριστικές περιοχές εκκενώθηκαν και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν προσωρινά τις κατοικίες τους.

Μόνο στη Γαλλία και την Ισπανία, περισσότεροι από 300.000 κάτοικοι και παραθεριστές απομακρύνθηκαν στο αποκορύφωμα της κρίσης, σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκκένωσης που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη.

Τρεις νεκροί πυροσβέστες στην Ελλάδα

Βαρύ είναι το τίμημα και για την Ελλάδα, όπου τρεις πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων κατάσβεσης.

Οι δύο εγκλωβίστηκαν ενώ κινούνταν ανάμεσα σε μέτωπα πυρκαγιάς στην Κρήτη, ενώ ένας ακόμη πυροσβέστης έχασε τη ζωή του έπειτα από επιχείρηση σε διαφορετικό μέτωπο στην Πελοπόννησο.

Την ίδια ώρα, οι θυελλώδεις άνεμοι προκάλεσαν ανεξέλεγκτη εξάπλωση των πυρκαγιών, οδηγώντας σε εκκενώσεις κατοίκων και τουριστών σε περιοχές της Κρήτης, της Βοιωτίας και της Δυτικής Αττικής.

Η γαλλική «megafire» που δημιούργησε δικό της καιρό

Ενδεικτική της νέας πραγματικότητας είναι η τεράστια πυρκαγιά στη νοτιοδυτική Γαλλία, δυτικά του Μπορντό.

Το μέτωπο κατέκαψε περίπου 42.000 εκτάρια –420.000 στρέμματα–, κυρίως πευκοδάσους, και οδήγησε στην απομάκρυνση περίπου 220.000 ανθρώπων από κατοικίες, κατασκηνώσεις και παραθαλάσσιες τουριστικές περιοχές.

Η ένταση της πυρκαγιάς ήταν τόσο μεγάλη, ώστε σχηματίστηκε πυροσωρειτομελανίας, ένα τεράστιο νέφος που δημιουργείται πάνω από εξαιρετικά ισχυρές φωτιές και μπορεί να προκαλέσει κεραυνούς, βίαιες ριπές ανέμου και νέες εστίες πέρα από το αρχικό μέτωπο.

Ήταν η πρώτη φορά που καταγράφηκε επισήμως στη Γαλλία ένα τέτοιο φαινόμενο, αποτυπώνοντας την ικανότητα μιας ακραίας πυρκαγιάς να επηρεάζει το μικροκλίμα της περιοχής και να δημιουργεί τις δικές της επικίνδυνες συνθήκες.

Πάνω από 200.000 εκτάρια κάηκαν στην Ισπανία

Δραματική είναι η εικόνα και στην Ισπανία, όπου οι καμένες εκτάσεις από την αρχή του έτους έχουν ξεπεράσει τα 200.000 εκτάρια, κινούμενες πολύ πάνω από τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών.

Μεγάλα μέτωπα έπληξαν περιοχές γύρω από τη Μαδρίτη, την Άβιλα, την Καστεγιόν, τη Θαμόρα και άλλες επαρχίες, προκαλώντας μαζικές εκκενώσεις και εκτεταμένες καταστροφές σε δάση, αγροτικές εκτάσεις και άγρια πανίδα.

Πύρινος εφιάλτης σε Αττική, Βοιωτία και Φωκίδα – Εκκενώσεις και μάχη με τις αναζωπυρώσεις – Στις φλόγες σπίτια

Στη Γαλλία, περισσότερα από 90.000 εκτάρια είχαν καεί έως το τέλος Ιουλίου, έκταση σχεδόν διπλάσια από το προηγούμενο ρεκόρ για το ίδιο χρονικό σημείο της περιόδου 2006-2025.

Το «εκρηκτικό κοκτέιλ» που τροφοδοτεί τις φωτιές

Οι μεγάλες πυρκαγιές δεν οφείλονται σε έναν μόνο παράγοντα. Η ακραία συμπεριφορά τους προκύπτει από τη σύμπτωση πολλών επικίνδυνων συνθηκών:

Παρατεταμένες περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών, που αφαιρούν την υγρασία από τη βλάστηση και το έδαφος.

Ελάχιστες βροχοπτώσεις και παρατεταμένη ξηρασία, που μετατρέπουν δάση, θάμνους και καλλιεργήσιμες εκτάσεις σε εύφλεκτο καύσιμο.

Ισχυροί και μεταβαλλόμενοι άνεμοι, οι οποίοι μεταφέρουν καύτρες σε μεγάλες αποστάσεις και μπορούν να δημιουργήσουν νέα μέτωπα μέσα σε λίγα λεπτά.

Υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες, που δεν επιτρέπουν στη βλάστηση να ανακτήσει υγρασία και περιορίζουν το χρονικό παράθυρο μέσα στο οποίο οι πυροσβέστες μπορούν να προσεγγίσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τις φλόγες.

Φωτιά στη Φωκίδα: Ενισχύθηκαν οι δυνάμεις στο Σκάλωμα – Εκκενώνονται τέσσερις οικισμοί

Ιδιαίτερα επικίνδυνος θεωρείται και ο συνδυασμός ενός υγρού χειμώνα, που ευνοεί την ανάπτυξη πυκνής βλάστησης, με μία πολύ ξηρή άνοιξη και ένα εξαιρετικά θερμό καλοκαίρι. Η βλάστηση που αναπτύχθηκε τον χειμώνα μετατρέπεται έτσι σε μεγάλη ποσότητα διαθέσιμης καύσιμης ύλης.

Η κλιματική αλλαγή πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο

Ανάλυση της επιστημονικής ομάδας World Weather Attribution έδειξε ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έκανε τις συνθήκες που ευνόησαν τις πυρκαγιές στη νοτιοδυτική Γαλλία δύο φορές πιθανότερες.

Στην κεντρική Ισπανία, οι ακραίες θερμές, ξηρές και ανεμώδεις συνθήκες έγιναν, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, περίπου 20 φορές πιθανότερες εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Η Ευρώπη είναι πλέον η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο, με ρυθμό μεγαλύτερο από το διπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου. Οι ολοένα συχνότεροι καύσωνες και οι παρατεταμένες ξηρές περίοδοι διευρύνουν τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου και αυξάνουν την πιθανότητα εκδήλωσης ακραίων πυρκαγιών.

Κόκκινος συναγερμός από την Ιβηρική έως τα Βαλκάνια

Ο χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές για το διάστημα από τις 29 Ιουλίου έως τις 5 Αυγούστου αποτυπώνει μία εξαιρετικά επιβαρυμένη κατάσταση.

Συνθήκες πολύ ακραίου κινδύνου επικρατούν σε μεγάλες περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στη Γαλλία, στο Αλπικό Τόξο και στη βόρεια Ιταλία, καθώς και στις Βρετανικές Νήσους και την Ιρλανδία.

Ζώνες ακραίου κινδύνου καλύπτουν μεγάλο μέρος της Ιβηρικής Χερσονήσου, των Βαλκανίων και της Βόρειας Αφρικής, ενώ πολύ υψηλός κίνδυνος καταγράφεται στη νότια Σκανδιναβία και σε τμήματα της Ανατολικής Ευρώπης.

Όταν η κατάσβεση ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια

Η νέα γενιά ακραίων πυρκαγιών αναδεικνύει και τα φυσικά όρια των μηχανισμών καταστολής.

Όταν η ένταση της φωτιάς, το θερμικό φορτίο και η ταχύτητα εξάπλωσης ξεπεράσουν συγκεκριμένα επίπεδα, η άμεση προσβολή του μετώπου καθίσταται εξαιρετικά επικίνδυνη ή ακόμη και αδύνατη. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις επικεντρώνονται τότε στην προστασία ανθρώπινων ζωών και οικισμών, περιμένοντας συχνά μια αλλαγή του ανέμου, πτώση της θερμοκρασίας ή αύξηση της υγρασίας.

Η πραγματικότητα αυτή καθιστά σαφές ότι η επένδυση αποκλειστικά σε περισσότερα αεροσκάφη, οχήματα και προσωπικό δεν αρκεί. Απαιτούνται διαχείριση των δασών, μείωση της καύσιμης ύλης, ανθεκτικότερες υποδομές, καλύτερος πολεοδομικός σχεδιασμός και συστηματική προετοιμασία των κοινοτήτων πριν από την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς.

Η νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα

Οι φετινές πυρκαγιές επιβεβαιώνουν ότι η φωτιά δεν αποτελεί πλέον ένα περιορισμένο, εποχικό φαινόμενο του ευρωπαϊκού Νότου.

Η απειλή μετακινείται προς περιοχές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν λιγότερο ευάλωτες, ενώ η περίοδος υψηλού κινδύνου ξεκινά νωρίτερα, διαρκεί περισσότερο και μπορεί να επεκτείνεται έως το φθινόπωρο.

Το ερώτημα για την Ευρώπη δεν είναι πλέον μόνο πόσα εναέρια μέσα μπορούν να κινητοποιηθούν όταν ξεσπάσει μία μεγάλη φωτιά. Είναι εάν οι πόλεις, τα δάση, οι τουριστικές περιοχές και οι κρίσιμες υποδομές της μπορούν να προσαρμοστούν εγκαίρως σε έναν κόσμο στον οποίο οι ακραίες πυρκαγιές γίνονται συχνότερες, ταχύτερες και δυσκολότερες να ελεγχθούν.

• Γαλλία
• Ελλάδα
• ευρωπαϊκές πυρκαγιές
• Ευρώπη
• Ισπανία
• καύσωνας
• κλιματική αλλαγή
• ξηρασία
• Πυρκαγιές